Imom Buxoriy (الامام البخاري) - 7008 Hadis
Hadis
Imom Buxoriy : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Bizga [Al-Humaydiy Abdulloh ibn Az-Zubayr] aytdiki, u bizga [Sufyon] aytdiki, u bizga [Yahyo ibn Said Al-Ansoriy] aytdiki, bizga [Muhammad ibn Ibrohim at-Taymiy] aytdiki, u [Alqama ibn Vaqosh Al-Laysiy] aytganini eshitgan; men bir marta [Umar ibn Xatsob] minbarda shunday deganini eshitganman; men Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning shunday deganini eshitganman: "Barcha amallar niyatga va har bir kishining (mukofoti) niyat qilingan narsaga bog'liq; kimki yetishmoqchi bo'lgan dunyosi yoki uylanmoqchi bo'lgan ayoli tufayli hijrat qilishni niyat qilsa, uning hijrati niyat qilgan narsasiga bo'ladi".
Hadis
Imom Buxoriy : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Bizga [Abdulloh ibn Yusuf]ning [Molik] bizga [Hishom ibn Urva]dan [otasidan] [mo'minlarning onasi Oisha]dan rivoyat qilganidek, Al Horis ibn Hishom Rasulullohdan (sollallohu alayhi va sallam): "Ey Allohning Rasuli, sizga vahiy qanday tushadi?" deb so'ragan. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) javob berdilar: "Ba'zan menga qo'ng'iroq chalinayotgandek keladi va bu men uchun eng qiyin yo'l, keyin u to'xtaydi, shunda men nima yetkazilayotganini tushunaman. Ba'zan farishta odam qiyofasida kelib, men bilan gaplashadi, shuning uchun men uning aytganlariga ergashaman." Oisha aytdi: "Darhaqiqat, men bir marta juda sovuq kunda unga (sollallohu alayhi va sallam) vahiy tushayotganini ko'rdim, keyin u to'xtadi va men uning peshonasidan ter oqayotganini ko'rdim."
Hadis
Imom Buxoriy : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Bizga [Yahyo ibn Bukayr] aytganlaridek, bizga [Al Lays]dan [Uqayl]dan [Ibn Shihob]dan [Urva ibn Az Zubayr]dan [Mo'minlarning onasi Oisha]dan aytilganidek, u shunday degan: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga kelgan vahiyning boshlanishi uyquda haqiqiy tush edi. Va u tong nuri kabi tush ko'rmaguncha tush ko'rmasdi. Keyin u yolg'izlikni sevib qoldi, keyin Hiro g'orini tanladi va bunga chidadi, ya'ni oilasi oldiga qaytib, yana yashash uchun oziq-ovqat tayyorlashdan oldin uzoq vaqt ibodat qildi. Keyin u Xadicha bilan uchrashib, oziq-ovqat tayyorlash uchun uchrashdi. Nihoyat Al Haq kelib, meni juda mahkam quchoqladi va keyin qo'yib yubordi va yana: "O'qing!" dedi. U javob berdi: "Men o'qiy olmayman". Shunday qilib, farishta meni ushlab, juda qattiq quchoqladi, keyin qo'yib yubordi va yana: "O'qing!" dedi. U javob berdi: "Men o'qiy olmayman". Farishta meni yana ushlab, quchoqladi. Uchinchi marta meni juda qattiq siqib qo'ydi, keyin qo'yib yubordi va yana: "Yaratgan Xudoyingizning ismini tilga olib o'qing, U insonni laxta qondan yaratdi. O'qing, sizning Xudoyingiz Rahmondir" dedi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam xavotirda oilasi oldiga vahiy so'zlari bilan qaytdi. U Xadicha bint Xavaylid bilan uchrashib, qo'rquvi yo'qolguncha: "Meni yopinglar, meni yopinglar!" dedi. Keyin Xadichaga nima bo'lganini aytib berdi: "Men o'zim haqimda xavotirda edim". Shunda Xadicha: "Allohga qasamki, Alloh sizga abadiy zarar yetkazmaydi, chunki siz do'stlikni bog'laydigan odamsiz", dedi. Keyin Xadicha uni Xadichaning amakisining o'g'li, johiliyat davrida nasroniy bo'lgan Varoqu ibn Naufal ibn Asad ibn Abdul Uzzo bilan uchrashishga taklif qildi. U shuningdek, ibroniy tilida kitoblar yozgan va Allohning izni bilan Injilni ibroniy tilida ham yozgan. O'sha paytda Varoqu qarib qolgan va ko'zlari ko'r bo'lib qolgan edi. Xadicha: "Ey amakimning o'g'li, akangning o'g'lining gaplariga quloq sol", dedi. Varoqoh: "Ey akamning o'g'li, nimalarni boshdan kechirding?" dedi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam unga nima bo'lganini aytib berdi. Varoqoh: "Bu Alloh Musoga vahiy qilganidek Namusdir. Qani endi seni qavming quvib chiqarganda hali yosh bo'lganimda va tirik bo'lganimda edi", dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Ular meni quvib chiqarishadimi?" deb so'radilar. Varoqoh: "Ha. Chunki hech kim sen keltirgan narsa bilan kelmaydi, faqat ular zarar yetkazadilar (dushmanlik qiladilar). Agar men o'sha paytda hozir bo'lganimda, albatta, senga qobiliyatim bilan yordam berardim", deb javob berdi. Varoqoh o'zi ishongan voqeani boshdan kechirmadi, chunki u vahiyning fatrohi (bo'shligi) paytida oldinroq vafot etdi. [Ibn Syyhob]: " menga [Abu Salama bin Abdurahmon] [Jobir bin Abdulloh Al Anshariy] vahiyning bo'shligi haqida gapirganini aytdi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar: "Yo'lda ketayotganimda osmondan bir ovoz eshitdim, unga qaradim va Hiro g'orida menga kelgan farishta osmon bilan yer orasidagi stulda o'tirganini ko'rdim. Men ham qo'rqib, uyga bordim va "Meni yoping, meni yoping" dedim. So'ngra oliy zot Alloh bu oyatni nozil qildi: "(Ey o'z paltosiga o'ralgan zot)" Allohning "(va butlarni ortda qoldiring)" so'zlariga qadar. Shu lahzadan boshlab vahiy uzluksiz ravishda nozil bo'lib turdi." Bu hadisni [Abdullah bin Yusuf] va [Abu Shalih], shuningdek [Hilal bin Raddad] ham [Az-Zuhri]dan rivoyat qilgan. [Yunus] aytgan; [Ma'mar] esa uni Az-Zuhridan olganini tasdiqlagan.
Hadis
Imom Buxoriy : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
[Musa bin Isma'il] bizga rivoyat qildi, dedi: [Abu 'Awanah] bizga rivoyat qildi, dedi: [Musa bin Abu Aisyah] bizga rivoyat qildi, dedi: [Sa'id bin Jubair] bizga [Ibn 'Abbas]dan Alloh, Subhanahu va Ta'ala, so'zlari haqida rivoyat qildi: 'Qur'onni tezroq o'zlashtirish istagi bilan tilingni harakatlantirma.' Ibn Abbas dedi: 'Allohning rasuli, sallallohu alayhi vasallam, nozil bo'lgan (Qur'on)ni yodlashga kuchli istak bilan tilini harakatlantirar edi.' Ibn Abbas dedi: "Men ham Allohning rasuliga, sallallohu alayhi vasallam, menga qilganidek, sizga (Qur'onni) og'zimni qimirlatib o'qib beraman." Said dedi: "Men ham Ibn Abbasni qilganini ko'rib, xuddi shunday qilib, sizga og'zimni qimirlatib o'qib beraman." Shunda Payg'ambar, sallallahu alayhi vasallam, lablarini qimirlatdi, va keyin oliy zot Allohning so'zlari nozil bo'ldi: 'Qur'onni tez-tez o'qib, uni o'zlashtirishga shoshilib tilingni qimirlatma.' Darhaqiqat, uni (yuragingizda) to'plash va uni o'qishda sizni mohir qilish Bizning zimma-vazifamizdir." Ma'nosi: Alloh uni yuragingizda (yodlash uchun) to'playdi va keyin siz uni o'qiysiz: "Uni o'qib bo'lgach, uning tilovatiga ergashing." Ma'nosi: "Eshitib, sukut saqlang." So'ngra Oliysi Alloh dedi: "Undan keyin, albatta, uni bayon qilish Bizning zimmaimizdagi mas'uliyatdir." Ma'nosi: "Va uni tilovat qilish Bizning burchimizdir." Allohning Rasuli, sallallohu alayhi vasallam, shu vaqtdan boshlab, har safar Jibril, alayhissalom, unga kelganda, uning tilovatini tinglardi. Va Jabroyil (alayhissalom) ketgach, Payg'ambar (s.a.v.) uni xuddi Jabroyil (alayhissalom) unga o'qib berganidek (sahobalariga) o'qib berardi.
Hadis
Imom Buxoriy : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Bizga [Abdan] aytdi, dedi u, aytdi [Abdulloh] aytdi, aytdi [Yunus] aytdi [Az-Zuhriy]dan va xuddi shu rivoyat bilan bizga [Bisir ibn Muhammad] aytdi, aytdi [Abdulloh] aytdi, aytdi [Yunus] aytdi va [Ma'mar] aytdi [Az-Zuhriy]dan boshqalar aytganidek, bizga [Ubaydulloh ibn Abdulloh] aytdi, aytdi [Ibn Abbos] aytdi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam eng muloyim inson edilar, ayniqsa Ramazon oyida, farishta Jabroil alayhissalom uni uchratganida va Ramazon oyida har kecha Jabroil alayhissalom Qur'on o'rgatgan joyda uning oldiga keluvchi Jabroil alayhissalom edi. Darhaqiqat, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam esayotgan shamoldan ancha muloyim edilar.
Hadis
Imom Buxoriy : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Bizga [Abu al-Yaman al-Hakam bin Nafi] aytib berdi, dedi u, bizga [Az-Zuhriydan] [Syuaib] aytib berdi, menga [Ubaydulloh bin Abdulloh bin Utba bin Mas'ud] aytib berdi, [Abdulloh bin Abbos] unga [Abu Sufyon bin Harb] aytib berganini; Hirakl Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam, Abu Sufyon va Quraysh kofirlari o'rtasidagi kelishuv kuchga kirgan paytda Suriya yerlariga savdo safarida bo'lgan Quraysh savdo guruhini qabul qilganini. Ular Ilyada to'xtaganlarida, Hiraklning taklifiga binoan uning yig'ilishida suhbatga taklif qilindi, o'sha paytda Hirakl Rim amaldorlari bilan birga edi. Hirakl ular bilan tarjimon orqali gaplashdi. Hirakl: "Payg'ambarman deb da'vo qilgan odam bilan qaysi biringizning oilaviy aloqangiz eng yaqin?", deb so'radi. Abu Sufyon: "Men unga eng yaqin oilaviy aloqada bo'lgan odamman", deb javob berdim. Heraklius: «Uni menga va uning do'stlariga yaqinlashtiringlar», dedi. Shunday qilib, ular Qurayshni Abu Sufyonning orqasiga qo'yishdi. Shunda Heraklius tarjimoni orqali shunday dedi: "Unga ayting, men undan payg'ambar ekanligini da'vo qilgan odam haqida so'ragan edim. Agar u menga yolg'on gapirgan bo'lsa, siz ham unga yolg'on gapirishingiz kerak. Allohga qasamki, agar ular menga yolg'onchilik ayblovlari bilan uyat keltirmaganida, men unga yolg'on gapirgan bo'lardim." Abu Sufyon shunday dedi: "Shunday qilib, u mendan u (Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam) haqida birinchi bo'lib so'radi: "Uning avlodi sizlarning orangizda qanday o'rin tutadi?" Men javob berdim: "U yaxshi (olijanob) nasldan." U yana so'radi: "Undan oldin boshqa birov shunday deganmi?" U yana so'radi: "Uning otasi podshoh bo'lganmi?" Men javob berdim: "Unga ergashganlar ham pastkash odamlardir." U yana so'radi: "Erkaklar ko'payib boryaptimi yoki kamayib boryaptimi?" Men javob berdim: "Ko'payib bormoqda". U yana so'radi: "Diniga g'azablanib dindan chiqqan odam bormi?" Men javob berdim: "Hech narsa". U yana so'radi: "U aytgan gapini aytishdan oldin yolg'on gapirganini ko'rdingizmi?" Men javob berdim: "Hech qachon". U yana so'radi: "U shundaymi?" "Hech qachon aldaganmisiz?" Men javob berdim: "Hech qachon. Biz u bilan vaqt o'tkazganimizda, u hech qachon bunday qilmagan." Abu Sufyon dedi: "Men bunday so'zlardan boshqa hech narsa ayta olmayman." U yana so'radi: "Sizlar u bilan jang qilyapsizlarmi?" Men javob berdim: "Ha." U yana so'radi: "Urush qanday tugadi?" Men javob berdim: "Biz bilan uning o'rtasidagi urush juda qattiq. Ba'zan u bizni uradi, ba'zan biz uni uramiz." U yana so'radi: "U sizga nima qilishni buyurdi?" Men javob berdim: "U bizga buyurdi: "Allohga hech narsani sherik qilmasdan ibodat qilinglar va ota-bobolaringiz aytganlarini tark qilinglar." Shunda Heraklius tarjimoniga dedi: "Ayting-chi, men sizdan bu odamning nasl-nasabi haqida so'radim, siz uning aslzoda nasldan ekanligini aytdingiz. Xuddi shunday, bu odam o'z qavmining avlodlari orasida o'sgan. Va men sizdan undan oldin kimdir uning aytganlarini aytganmi, deb so'radim, siz yo'q dedingiz. Agar undan oldin kimdir aytgan deyishsa, men bu odamni o'zidan oldin ham xuddi shunday degan odamga taqlid qilayotgan deb hisoblardim. Shuningdek, sizdan uning ota-bobolaridan biri qirollik naslidanmi, deb so'radim, siz yo'q dedingiz. Agar uning ota-bobolari qirollik naslidan bo'lganida, bu odam otasining saltanatini talab qilgan bo'lar edi, dedim. Va men sizdan u aytganlarini aytishdan oldin yolg'on gapirganini ko'rganmisiz, deb so'radim, siz yo'q dedingiz. Darhaqiqat, men agar u odamlarga ham yolg'on gapirishga jur'at etmasa, Allohga yolg'on gapirishni u yoqda tursin, tushunaman. Va men sizdan so'radim, unga ergashganlar sharafli yoki past odamlarmi?" Siz past odamlar unga ergashganini aytdingiz. Darhaqiqat, ular Payg'ambarning izdoshlari edi. Men sizdan uning izdoshlari ko'payganmi yoki kamayganmi, deb so'radim, siz ular ko'payganini aytdingiz. Va iymon mukammal bo'lguncha shunday bo'ladi. Men sizdan kimdir dinidan g'azablanib dindan chiqqanmi, deb so'radim. Siz yo'q deb javob berdingiz. Va iymon qalbda o'sib, o'sib borganda shunday bo'ladi. Men sizdan u hech qachon xiyonat qilganmi, deb so'radim, siz hech qachon javob bermadingiz. Va havoriylar shunday qilib xiyonat qila olmas edilar. Men sizdan nima qilishni buyurganini ham so'radim, siz u sizga Allohga hech narsani sherik qilmasdan ibodat qilishni buyurganini va butlarga sig'inishni taqiqlaganini, shuningdek, namoz o'qishni, zakot berishni, rost gapirishni, bir-biringizni kechirishni va do'stlikni saqlashni buyurganini javob berdingiz. Agar aytganlaringizning barchasi rost bo'lsa, u albatta mening oyoqlarim ostidagi saltanatni boshqaradi. Men uning hozir orangizda yo'qligiga shubha qildim, agar men unga qanday borishni bilsam, albatta uni topishga shunchalik harakat qilardimki, uning yonida bo'lganimda, albatta oyoqlarini yuvardim. Keyin Heraklius Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan Dihya tomonidan Basra hukmdorlari uchun olib kelingan xatni so'radi. Shunday qilib, u xatni Irakliyga berdi, u xatni o'qidi va mazmuni quyidagicha edi: "Bismillahir rahmanir rahmanir rahman. Allohning bandasi va elchisi Muhammaddan Irakliyga. Rim hukmdori, ko'rsatmalarga amal qilganlar uchun omonlik. Keyin, men sizni Islom da'vati bilan chaqiraman; Islomga kiring, shunda omon qolasiz, Alloh sizga ikki barobar mukofot beradi. Agar yuz o'girsangiz, qavmingizning gunohlarini o'z zimmangizga olasiz va: "Ey kitob ahli, biz bilan sizlarning o'rtangizda hech qanday kelishmovchilik yo'q, biz faqat Allohga ibodat qilamiz va Unga hech narsani sherik qilmaymiz va hech birimiz Allohdan boshqasini Rabb qilib olmaymiz", degan bir jumlaga keling. Agar ular yuz o'girsalar, ularga ayting: "Mana, biz (Allohga) bo'ysunganlardanmiz". Abu Sufyon shunday dedi: "Hirakliy aytganlarini aytib, xatni o'qib bo'lgach, shovqin-suron va baland ovozlar eshitildi, shuning uchun biz haydab chiqarildik. Biz haydab chiqarilgandan keyin do'stlarimga: "Albatta, u Abu Kabsiyaning o'g'lining ishiga taklif qilingan. Hirakliy Rim imperiyasidan xavotirda edi", dedim. O'sha paytda men ham Muhammadning g'alaba qozonishidan xavotirda edim, nihoyat (bu tuyg'u keyin yo'qoldi) Alloh meni Islomni qabul qildi. Va Ilyosning zodagonlaridan biri Ibn An Nazhur bor edi va Ilyos nasroniy yepiskopi edi, u bir kuni Ilyosga tashrif buyurganida juda xavotirda ekanligini aytdi, dedi uning ba'zi harbiy qo'mondonlari: "Albatta, biz sizning ahvolingizni inkor etamiz." Bundan tashqari, Ibn Najhur shunday degan: "Hirakliy yulduzlarning harakatiga doim e'tibor beradigan munajjim edi. U bir marta ruhoniylarning savoliga javob bergan: "Bir kecha men yulduzlarning harakatini kuzatayotganimda, Xitan podshohi tug'ilganini ko'rdim, bu xalq orasida kim sunnat qilingan?" Ruhoniylar javob berishdi: "Sunnat qilinganlar faqat yahudiylar edi, yahudiylar haqida xavotir olmanglar. Faqat qirolligingizdagi barcha mamlakatlarga buyruq bering, toki o'sha mamlakatdagi yahudiylar o'ldirilsin". O'sha paytda Bani G'asson podshohining elchisi Hirakliyga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam haqida so'zlab berish uchun taqdim etildi. Bu odam hikoyani aytib bo'lgach, Hirakliy uni sunnat qilinganmi yoki yo'qmi, tekshirishni buyurdi. Tekshiruvdan so'ng, u haqiqatan ham qora tanli ekanligi ma'lum bo'ldi. Keyin odamlar Hirakliyga aytishdi. Hirakliy o'sha odamdan boshqa arablar haqida so'radi: ular sunnat qilinganmi yoki yo'qmi?" U javob berdi: "Barcha arablar sunnat qilingan". Hirakliy dedi: "Bu ummatning podshohi, haqiqatan ham u tug'ilgan". Keyin Heraklisu Rimdagi do'stiga Heraklisuning bilimi bilan teng bo'lgan xat yubordi (Payg'ambar Muhammad sollallohu alayhi vasallamning tug'ilishi haqida gapirish uchun). Bu orada u Himsha yurtiga sayohatini davom ettirdi, lekin Himshaga yetib borishdan oldin do'stidan xatga javob birinchi bo'lib keldi. Do'sti Herakliusning Muhammad tug'ilgani va u haqiqatan ham payg'ambar ekanligi haqidagi fikriga qo'shildi. Keyin Heraklius Rim amaldorlarini Himshadagi o'z uyiga kelishga taklif qildi, hamma yig'ilishda ishtirok etgandan so'ng, Heraklius barcha eshiklarni qulflashni buyurdi. Keyin u: "Ey rumliklar, sizlar shonli g'alaba va taraqqiyotga erishasizlarmi, podshohlik bizning qo'limizda butunligicha qoladimi?" dedi. Bu so'zlarni eshitib, ular barcha eshiklar qulflangan bo'lsa ham, yovvoyi eshaklar kabi qochib ketishdi. Bunday vaziyatni ko'rib, Heraklius ularning ishonishidan (Muhammadning payg'ambarligiga ishonishidan) umidini uzdi. Keyin u hammaga o'z joylariga qaytishni buyurdi va dedi: "Aslida, men ilgari aytganlarim shunchaki barchangizning sabr-toqatingizni sinash uchun edi. Endi men bu sabr-toqatni ko'rdim." Keyin ular Heraklius oldida ta'zim qilishdi va undan mamnun bo'lishdi. Herakliusning hikoyasi shu bilan tugaydi. Buni [Solih ibn Kayson], [Yunus] va [Ma'mar] [Az-Zuhriy] dan rivoyat qilishgan.
Hadis
Imom Buxoriy : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Bizga [Abdulloh ibn Muso] rivoyat qildi, u aytdi, bizga [Hanzala ibn Abu Sufyon] rivoyat qildi, [Ikrima ibn Xolid] rivoyat qildi, [Ibn Umar] rivoyat qildi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: "Islom besh asosga qurilgan: Allohdan boshqa iloh yo'q va Muhammad Allohning elchisi ekanligiga guvohlik berish, namoz o'qish, zakot berish, haj qilish va Ramazonda ro'za tutish".
Hadis
Imom Buxoriy : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Bizga [Abdulloh ibn Muhammad al-Ju'fiy] ga rivoyat qildi, u aytdi, bizga [Abu Amir al-Aqodiy] ga rivoyat qildi, u aytdi, bizga [Sulaymon ibn Bilol] ga [Abdulloh ibn Dinar] ga [Abu Solih] ga [Abu Hurayra] ga rivoyat qildi, u aytdi: "Iymonning oltmishdan ortiq shoxlari bor va uyat iymonning bir qismidir".
Hadis
Imom Buxoriy : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Bizga [Odam ibn Abu Iyos] shunday deganlar: Bizga [Syu'ba]ga [Abdulloh ibn Abu As Safar] va [Ismoil ibn Abu Xolid]ga [Osiy Sya'biy]dan [Abdulloh ibn Amr]ga Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar: "Musulmon - bu so'zi va qo'li musulmonlar uchun xavfsiz bo'lgan odam, muhojir esa Alloh taqiqlagan narsani tark etgan odamdir". Abu Abdulloh aytgan; va [Abu Mu'aviya] aytganlar: "Bizga [Dovud] Ibn Hindning o'g'li ekanligini aytdi, [Amir] aytganlar: "Men [Abdulloh]ni, ya'ni ibn Amrni Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamdan eshitdim". Va [Abdul A'lo]dan [Dovud]dan [Amir]dan [Abdulloh]dan Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamdan shunday"
Hadis
Imom Buxoriy : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
bizga [Said ibn Yahyo ibn Said Al-Qurasiy] haqida gapirib berdi: "U bizga [otam] shunday dedi: "U bizga [Abu Burda ibn Abdulloh ibn Abu Burda] dan [Abu Burda] dan [Abu Muso] dan: "Ey Allohning Rasuli, qaysi Islom eng yaxshi?" dedi.
Hadis
Imom Buxoriy : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Bizga [Amru ibn Xolid] rivoyat qildi, bizga [Al Lays] rivoyat qildi, u [Yazid] dan, u [Abu Xayr] dan, u [Abdulloh ibn Amr] dan; Bir kishi Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamdan: "Qaysi Islom eng yaxshi?" deb so'radi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: "Siz taom berasiz, tanigan va tanimagan odamlaringizga salom berasiz", deb javob berdilar.
Hadis
Imom Buxoriy : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Bizga [Musaddad] aytgan, bizga [Yahyo] aytgan, [Shu'ba] aytgan, [Qotada] aytgan, [Anas] aytgan, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamdan. [Husayn al-Mu'alim] aytgan, bizga [Qotada] aytgan, [Anas] aytgan, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamdan. U zot aytganlar: "Sizlardan hech biringiz o'zi uchun yaxshi ko'rganidek birodari uchun ham yaxshi ko'rmaguncha iymon keltirmaydi".
Hadis
Imom Buxoriy : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Bizga [Abu al-Yaman] aytganlari, bizga [Syuaib] aytganlari, bizga [Abu az-Zanad] aytganlari, bizga [Al-A'roj] aytganlari, bizga [Abu Hurayra] aytganlari, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlari aytilgan: "Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki, sizlardan birortangiz men ota-onasi va farzandlaridan ko'ra ko'proq sevilmagunimcha iymon keltira olmaysiz".
Hadis
Imom Buxoriy : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Bu bizga [Yaqub ibn Ibrohim] aytgan, bizga [Ibn Ulayya] [Abdul Aziz ibn Shuhayb] [Anas] Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamdan rivoyat qilgan. Shuningdek, bizga [Odam] aytgan, bizga [Shu'ba] [Qotada] [Anas] aytgan, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: "Sizlardan hech biringiz ota-onasi, farzandlari va barcha insonlardan ko'ra ko'proq sevmaguningizcha iymon keltira olmaydi", dedilar.
Hadis
Imom Buxoriy : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Bizga [Muhammad bin Al Mutsanna] aytganlari aytilgan, bizga [Abdul Vahhob Saqofi] aytganlari aytilgan, bizga [Ayyub] aytganlari aytilgan, [Abu Qiloba] aytganlari aytilgan, [Anas bin Molik] aytganlari aytilgan, bizga [Ayyub] aytganlari aytilgan, [Abu Qiloba] aytganlari aytilgan, [Anas bin Molik] aytganlari aytilgan, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam aytganlaridek: "Uch narsa insonda bo'lsa, iymonning shirinligini topadi: U Alloh va Uning Rasulini boshqa ikkisidan ko'ra o'ziga sevimliroq qilgan. Agar u kimnidir sevsa, uni faqat Alloh uchun sevadi. Va u kufrga qaytishni do'zaxga tashlanishni yomon ko'rgani kabi yomon ko'radi".
Hadis
Imom Buxoriy : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Bizga [Abu Valid] aytdi, bizga [Shu'ba] aytdi, menga [Abdulloh ibn Abdulloh ibn Jabar] aytdi, dedi: Men [Anas] dan Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamdan eshitganman, u zot: "Iymonning belgisi ansorlarni sevishdir, nifoqning belgisi ansorlarni yomon ko'rishdir", dedilar.
Hadis
Imom Buxoriy : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Bizga [Abu al-Yaman] aytdi, bizga [Syuaib] aytdi, bizga [Az-Zuhriy] aytdi, bizga [Abu Idris Aidzulloh ibn Abdulloh] aytdi, bizga [Uboda ibn Ash Shamit] Badr jangida qatnashgan do'sti va Aquba kechasida qasamyod qilganlardan biri bo'lganini aytdi, u aytdi; Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam ba'zi sahobalari orasida bo'lganlarida: "Menga Allohga hech narsani sherik qilmaslik, o'g'irlik qilmaslik, zino qilmaslik, bolalaringizni o'ldirmaslik, qo'llaringiz va oyoqlaringiz orasidan to'qib chiqargan yolg'onlaringizni to'qmaslik, to'g'ri ishlarga itoatsizlik qilmaslikka bay'at beringlar. Sizlardan kim bunga amal qilsa, uning mukofoti Allohdadir va kim buni buzsa, Alloh uni dunyoda azoblaydi, keyin bu unga kafforat bo'ladi va kim bu narsalarni buzsa, keyin Alloh ularni yopadi (unga dunyoda azob bermaydi), keyin uning ishi Allohga qaytariladi, agar xohlasa, uni kechiradi yoki azoblanadi", dedilar. Shuning uchun biz bu narsalar uchun unga sodiqlik qasamyod qildik.
Hadis
Imom Buxoriy : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Bizga [Abdulloh ibn Maslama]dan [Molikdan] [Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abu Sha'sha'adan] [otasidan] [Abu Sa'id al-Xudriydan] u kishining aytishicha, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar: "(Bir paytlar) musulmonning eng yaxshi xazinasi tog' cho'qqisida o'tlatgan echkisi bo'lib, u uzoq joylarda tuhmat qilinishidan qo'rqib, dinini tark etgan".
Hadis
Imom Buxoriy : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Bizga [Muhammad ibn Salom] aytdi, bizga [Abdah] aytdi, [Hishom] aytdi, [otasi] aytdi, bizga [Oisha] aytdi: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalariga bajara oladigan amallarni qilishni buyurganlarida, sahobalar: "Biz siz kabi emasmiz, ey Rasululloh, chunki siz o'tmishdagi va kelajakdagi gunohlaringiz uchun kechirildingiz", dedilar. Shunda u zotning yuzlaridan g'azablanib: "Albatta, sizlarning orangizda eng taqvodor va Allohni eng yaxshi tushunadigan kishi menman", dedilar.
Hadis
Imom Buxoriy : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Bizga [Sulaymon ibn Harb] aytgan, bizga [Syu'ba] aytgan, [Qotada] aytgan, [Anas ibn Molik] aytgan, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam aytganlar: "Uch narsa (narsa) bo'lsa, agar banda iymonning shirinligini topadi: Alloh va Uning Rasuli u uchun ikkalasidan ham sevimliroqdir. Kimki birovni sevsa, u uni faqat Alloh azza vajalla uchun sevadi. Kimki uni yomon ko'rsa, xuddi do'zaxga tashlanishni yomon ko'rgandek kufrga qaytadi".
