Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith
Hadith
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
بىزگە [ھۈمەيدى ئابدۇللاھ بىن ئەز زۇبەير] غا خەۋەر قىلدى، ئۇ مۇنداق دېدى: بىزگە [سۇفيان] غا خەۋەر قىلدى، ئۇ بىزگە [يەھيا بىن سەئىد ئەل ئەنسارى] نىڭ [مۇھەممەد بىن ئىبراھىم ئەت تەيمىي] نىڭ [ئەلقامە بىن ۋەقاش ئەل لەيتسىي] نىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىغانلىقىنى ئېيتتى. مەن بىر قېتىم [ئۆمەر بىن ئەل خەستەب] نىڭ مىنبەردە مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم. مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم: «بارلىق ئەمەللەر نىيەتكە باغلىق، ھەر بىر ئادەمنىڭ ساۋابى نىيەت قىلىنغان نەرسىگە باغلىق. كىمكى ئۆزى ئېرىشمەكچى بولغان دۇنيا ئۈچۈن ياكى ئۆزى توي قىلماقچى بولغان بىر ئايال ئۈچۈن ھىجرەت قىلىشنى نىيەت قىلسا، ئۇنىڭ ھىجرىتى نىيەت قىلغان نەرسىسىگە بولىدۇ».
Hadith
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
بىزگە [ئابدۇللاھ بىن يۈسۈپ] نىڭ مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىندى: [مالىك] بىزگە [ھىشام بىن ئۇرۋەدىن]، [ئاتىسىدىن] مۆمىنلەرنىڭ ئانىسى [ئائىشە] دىن رىۋايەت قىلىندى: ئەل ھارىس بىن ھىشام رەسۇلۇللاھتىن (ئاللاھنىڭ تەرىپلىشى ۋە ئامانلىقى بولسۇن): «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، ۋەھىي سىزگە قانداق چۈشىدۇ؟» دەپ سورىدى. رەسۇلۇللاھ (ئاللاھنىڭ تەرىپلىشى ۋە ئامانلىقى بولسۇن): «بەزىدە ماڭا قوڭغۇراق چېلىنغاندەك ئاۋاز كېلىدۇ، بۇ مەن ئۈچۈن ئەڭ قىيىن يول، ئاندىن توختاپ قالىدۇ، شۇڭا مەن نېمە يەتكۈزۈلۈۋاتقانلىقىنى چۈشىنىمەن. بەزىدە پەرىشتە بىر ئادەم شەكلىدە كېلىپ ماڭا سۆزلەيدۇ، شۇڭا مەن ئۇنىڭ دېگىنىگە ئەگىشىمەن» دېدى. ئايشە: «ھەقىقەتەن، مەن بىر قېتىم ئۇنىڭغا (ئاللاھنىڭ تەرىپلىشى ۋە ئامانلىقى بولسۇن) ناھايىتى سوغۇق بىر كۈندە ۋەھىي چۈشۈۋاتقانلىقىنى كۆردۈم، ئاندىن توختاپ قالدىم، مەن ئۇنىڭ پېشانىسىدىن تەر ئاقىۋاتقانلىقىنى كۆردۈم» دېدى.
Hadith
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
بىزگە [يەھيا بىن بۇكەير] مۇنداق دېگەن: بىزگە [ئەل لەيتس]، [ئۇقەيل]، [ئىبنى شىھاب]، [ئۇرۋە بىن ئەز زۇبەير]، [مۇئمىنلارنىڭ ئانىسى] ئايسەھنىڭ مۇنداق دېگەنلىكى خەۋەر قىلىندى: «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە كەلگەن ۋەھىينىڭ باشلىنىشى ئۇيقۇدا كۆرگەن ھەقىقىي چۈش ئىدى. ئۇ چۈشنى تاڭ نۇرىغا ئوخشاش كۆرمىگىچە كۆرمەيدۇ. ئاندىن ئۇ يالغۇزلۇقنى ياخشى كۆرىدۇ، شۇڭا ئۇ ھىرونىڭ غارىنى تاللاپ، چىدايدۇ، يەنى ئائىلىسىگە قايتىپ كېلىپ، ھايات قېلىش ئۈچۈن يېمەكلىك تەييارلاشتىن بۇرۇن بىر مەزگىل كېچىسى ئىبادەت قىلىدۇ. ئاندىن ئۇ خەدىجە بىلەن ئۇچراشقان، ئاندىن يېمەكلىك تەييارلايدۇ. ئاخىرى ئەل ھەق ھىرونىڭ غارىدا تۇرغاندا، بىر پەرىشتە كېلىپ: «ئوقۇيامسىلەر؟» دېدى. ئۇ: «مەن ئوقۇيالمايمەن» دەپ جاۋاب بەردى. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېدى: پەرىشتە مېنى چىڭ قۇچاقلىدى، ئاندىن مېنى قويۇپ بەردى ۋە يەنە: «ئوقۇ!» دېدى. ئۇ: «مەن ئوقۇيالمايمەن» دەپ جاۋاب بەردى. پەرىشتە مېنى چىڭ تۇتۇپ قۇچاقلىدى، ئاندىن مېنى قويۇپ بەردى ۋە يەنە: «ئوقۇ!» دېدى. ئۇ: «مەن ئوقۇيالمايمەن» دەپ جاۋاب بەردى. پەرىشتە مېنى يەنە بىر قېتىم چىڭ تۇتۇپ، ئۈچىنچى قېتىم قاتتىق قۇچاقلىدى، ئاندىن مېنى قويۇپ بەردى ۋە يەنە: «ياراتقان ئىلاھىڭنىڭ ئىسمىنى تىلغا ئېلىپ ئوقۇ، ئۇ ئىنسانلارنى بىر خىل قان لەھزىسىدىن ياراتتى. ئوقۇ، پەرۋەردىگارىڭ ئەڭ مېھرىباندۇر» دېدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ۋەھىي سۆزلىرىنى ئېلىپ ئائىلىسىگە ئەنسىرەپ قايتىپ كەلدى. ئۇ خەدىجە بىنتى خەۋەيلىد بىلەن كۆرۈشۈپ: «مېنى ياپىڭلار، مېنى ياپىڭلار!» دېدى. ئۇ قورققىنى يوقالغۇچە ئورالغان ئىدى. ئاندىن خەدىجەگە بولغان ئىشنى ئېيتتى: «مەن ئۆزۈمدىن ئەنسىرەيمەن». خەدىجە: «ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئاللاھ ساڭا مەڭگۈ زىيان يەتكۈزمەيدۇ، چۈنكى سەن دوستلۇقنى داۋاملاشتۇرىدىغان ئادەمسەن» دېدى. ئاندىن خەدىجە ئۇنى خەدىجەنىڭ تاغىسىنىڭ ئوغلى ۋاروقوھ بىن نەۋفال بىن ئەسەد بىن ئابدۇل ئۇززا بىلەن كۆرۈشۈشكە تەكلىپ قىلدى. ئۇ جاھىلىيەت دەۋرىدە خىرىستىيان ئىدى. ئۇ يەنە ئىبرانىي تىلىدا كىتابلار يازغان، شۇنداقلا ئاللاھنىڭ رۇخسىتى بىلەن ئىنجىلنى ئىبرانىي تىلىدا يازغان. ئەينى ۋاقىتتا ۋاروقوھ قېرىپ، كۆزلىرى كۆرمىگەن ئىدى. خەدىجە: «ئى تاغامنىڭ ئوغلى، قېرىندىشىڭنىڭ ئوغلىنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلىغىن» دېدى. ۋاروقوھ: «ئى قېرىندىشىمنىڭ ئوغلى، نېمىلەرنى باشتىن كەچۈردۈڭ» دېدى. شۇنىڭ بىلەن رەسۇلۇللاھ ئۇنىڭغا بولغان ئىشلارنى سۆزلەپ بەردى. ۋاروقوھ: «بۇ نامۇس، ئاللاھ مۇساغا بىر قېتىم ۋەھىي قىلغاندەك. ئەي، سەن قەۋمىڭ تەرىپىدىن قوغلانغاندا مەن يەنىلا ياش ۋە ھايات بولغان بولسامچۇ» دېدى. رەسۇلۇللاھ: «ئۇلار مېنى قوغلاپ چىقىرامدۇ؟» دەپ سورىدى. ۋاروقوھ: «ھەئە. چۈنكى ھېچكىم سەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىنى ئېلىپ كەلمەيدۇ، ئەگەر ئۇلار زىيان تارتمىسا - دۈشمەن بولمىسا -». ئەگەر مەن شۇ ۋەقە يۈز بەرگەن ۋاقىتتا بولغان بولسام، قولۇمدىن كېلىشىچە سىزگە ياردەم قىلغان بولاتتىم. ۋاراقوھ ئۆزى ئىشەنگەن ۋەقەنى باشتىن كەچۈرمىدى، چۈنكى ئۇ ۋەھىينىڭ پەتىروھ - بوشلىقى - مەزگىلىدە ۋاپات بولغان ئىدى. [ئىبنى سىياھاب] ماڭا [ئەبۇ سەلەمە بىن ئابدۇراھمانغا] [جابىر بىن ئابدۇللاھ ئەل ئەنشارى] نىڭ ۋەھىينىڭ بوشلىقى توغرىسىدا سۆزلىگەنلىكىنى خەۋەر قىلدى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «مەن ماڭغاندا ئاسماندىن بىر ئاۋاز ئاڭلىدىم، ئۇنىڭغا قارىسام، ئۇ ھىرو غارىدا ئاسمان بىلەن زېمىن ئارىسىدىكى ئورۇندۇقتا ئولتۇرغان پەرىشتە ئىدى. مەن قورقۇپ ئۆيگە قايتىپ: «مېنى يېپىڭلار، مېنى يېپىڭلار» دېدىم. شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ تائالا ۋەھىينى چۈشۈردى: «ئى يېپىلغانلار - ئاللاھنىڭ سۆزى كەلگۈچە - ۋە بۇتلاردىن ئايرىلىڭلار -». شۇنىڭدىن كېيىن ۋەھىي ئۈزلۈكسىز چۈشۈپ كەلدى». بۇ ھەدىسنى [ئابدۇللاھ بىن يۈسۈپ] ۋە [ئەبۇ سالىھ]، شۇنداقلا [ھىلال بىن رەدداد] [ئەز زۇھرىيدىن] رىۋايەت قىلغان. [يۇنۇس] مۇنداق دېگەن؛ [مەئمەر] ئۇنىڭ بۇ ھەدىسنى ئەز زۇھرىيدىن ئالغانلىقىغا قوشۇلدى.
Hadith
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
بىزگە [مۇسا بىن ئىسمائىلغا] ئۇ مۇنداق دېدى: بىزگە [ئەبۇ ئەۋانە] مۇنداق دېدى: بىزگە [مۇسا بىن ئەبۇ ئايسەھ] مۇنداق دېدى: بىزگە [سەئىد بىن جۇبەيرغا] [ئىبنى ئابباس] دىن ئاللاھ تائالانىڭ: «قۇرئان ئوقۇش ئۈچۈن تىلىڭلارنى قوزغىتماڭلار، چۈنكى ئۇنى تېزلا ئۆگىنىۋالىسىلەر» دېگەن سۆزلىرىنى سۆزلەپ بەردى. ئىبنى ئابباس مۇنداق دېدى: «رەسۇلۇللاھ ۋەھىي قىلىنغان قۇرئاننى يادلاشقا ئىنتايىن قىزىقاتتى ۋە لەۋلىرىنى قىمىرلاتتى». ئىبنى ئابباس مۇنداق دېدى: «مەن رەسۇلۇللاھ ماڭا قىلغاندەك، سىلەرگە ئوقۇپ بېرىش ئۈچۈن لەۋلىرىمنى قىمىرلاتىمەن». سەئىد مۇنداق دېدى: «مەن ئىبنى ئابباسنىڭ بۇنى قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرگەندەك، سىلەرگە ئوقۇپ بېرىش ئۈچۈن لەۋلىرىمنى قىمىرلاتىمەن». شۇڭا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام لەۋلىرىنى قىمىرلاتتى. ئاندىن ئاللاھ تائالانىڭ سۆزى نازىل بولدى: «قۇرئاننى ئوقۇشقا تىلىڭىزنى قىمىرلاتماڭ، چۈنكى ئۇنى تېزلا ئۆگىنىۋالىسىز. ھەقىقەتەن، ئۇلارنى قەلبىڭىزگە توپلاش ۋە سىزنى ئوقۇشتا ئەقىللىق قىلىش بىزنىڭ زىيىنىمىز». بۇنىڭ مەنىسى، ئاللاھ ئۇنى قەلبىڭىزگە توپلايدۇ، ئۇنى يادلاڭ، ئاندىن سىز ئۇنى ئوقۇيسىز: «بىز ئۇنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن، ئوقۇشقا ئەگىشىڭ». بۇنىڭ مەنىسى: «ئاڭلاڭ ۋە جىم تۇرۇڭ». ئاندىن ئاللاھ تائالا: «ئۇنداقتا، ئۇنى چۈشەندۈرۈش بىزنىڭ مەسئۇلىيىتىمىز» دېدى. بۇنىڭ مەنىسى: «ئۇنى ئوقۇش بىزنىڭ مەجبۇرىيىتىمىز». پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام جىبرىئىل ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا كەلگەندە، ئۇنىڭ سۆزىنى ئاڭلىدى. جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام كەتكەندىن كېيىن، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى ھەمراھلىرىغا جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭغا ئوقۇپ بەرگەندەك ئوقۇپ بەردى.
Hadith
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
بىزگە [ئەبدان] نى ئېيتتى، ئۇ ئېيتتى، بىزگە [ئابدۇللاھ] نى [يۇنۇس] نى [ئەز زۇھرى] دىن ئېيتتى، ئوخشاش رىۋايەت بىلەن بىزگە [بىسىر بىن مۇھەممەد] نى ئېيتتى، بىزگە [ئابدۇللاھ] نى ئېيتتى، بىزگە [يۇنۇس] نى ۋە [مەئمەر] نى [ئەز زۇھرى] دىن ئېيتتى، باشقىلار ئېيتقاندەك، بىزگە [ئۇبەيدۇللاھ بىن ئابدۇللاھ] نى [ئىبنى ئابباس] نى ئېيتتى، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئەڭ مۇلايىم ئىنسان ئىدى، بولۇپمۇ رامزان ئېيىدا، پەرىشتە جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭغا يولۇققاندا، رامزان ئېيىدا ھەر كېچىسى ئۇنىڭ يېنىغا كېلىپ، جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام قۇرئان ئۆگەتكەن. ھەقىقەتەن، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم شامالدىنمۇ مۇلايىم ئىدى.
Hadith
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
بىزگە [ئەبۇ ئەل يەمان ئەل ھەكەم بىن نافى] دېدى ئۇ، بىزگە [ئەز زۇھرىدىن] [سۈئەيب] دېدى ماڭا [ئۇبەيدۇللاھ بىن ئابدۇللاھ بىن ئۇتبە بىن مەسئۇد] نىڭ [ئابدۇللاھ بىن ئابباس] نىڭ ئۇنىڭغا [ئەبۇ سۇفيان بىن ھەرب] نىڭ ئۇنىڭغا ئېيتقانلىقىنى، ھىرەقلىيۇسنىڭ بىر قۇرەيش سودا گۇرۇپپىسىنى قوبۇل قىلغانلىقىنى، بۇ گۇرۇپپىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن ئەبۇ سۇفيان ۋە قۇرەيش كاپىرلارى ئوتتۇرىسىدىكى كېلىشىم كۈچكە ئىگە بولغاندا شام زېمىنىغا سودا سەپىرى قىلىۋاتقانلىقىنى، ئۇلار ئىليادا توختاپ قالغاندا، ھىرەقلىيۇسنىڭ تەكلىپى بىلەن ئۇنىڭ يىغىنىغا قاتنىشىش ئۈچۈن ھىرەقلىيۇس بىلەن ئۇچراشقانلىقىنى، بۇ چاغدا ھىرەقلىيۇس رىملىقلارنىڭ ئەربابلىرى بىلەن بىللە بولغانلىقىنى ئېيتتى. ھىرەقلىيۇس ئۇلار بىلەن تەرجىمان ئارقىلىق سۆزلەشتى. ھىرەقلىيۇس: «سىلەرنىڭ قايسىڭلارنىڭ پەيغەمبەر دەپ دەۋا قىلغان كىشى بىلەن ئەڭ يېقىن ئائىلە مۇناسىۋىتىڭلار بار؟» دېدى. ئەبۇ سۇفيان: «مەن ئۇنىڭغا ئەڭ يېقىن ئائىلە مۇناسىۋىتىم بار كىشى» دەپ جاۋاب بەردىم. ھېرەقلىئۇس: «ئۇنى ماڭا ۋە ئۇنىڭ دوستلىرىغا يېقىنلاشتۇرۇڭلار» دېدى. شۇڭا ئۇلار قۇرەيشلەرنى ئەبۇ سۇفياننىڭ ئارقىسىغا قويدى. ئاندىن ھېرەقلىئۇس تەرجىمان ئارقىلىق: «ئۇنىڭغا ئېيتىپ قويۇڭلاركى، مەن ئۇنىڭدىن پەيغەمبەر دەپ دەۋا قىلغان ئادەم ھەققىدە سورىغان ئىدىم. ئەگەر ئۇ ماڭا يالغان سۆزلىسە، سىلەرمۇ ئۇنىڭغا يالغان سۆزلىشىڭلار كېرەك» دېدى. ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئەگەر ئۇلار ماڭا يالغان سۆزلەش جىنايىتى بىلەن ئەيىبلىگەن بولسا، مەن ئۇنىڭغا يالغان سۆزلىگەن بولاتتىم» دېدى. ئەبۇ سۇفيان: «شۇڭا ئۇ مەندىن پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ھەققىدە تۇنجى سورىغان نەرسە: «سىلەرنىڭ ئاراڭلاردا ئۇنىڭ نەسەبىنىڭ ئورنى قانداق؟» دېدى. مەن: «ئۇ ياخشى، ئالىيجاناب نەسەبتىن» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «ئۇنىڭدىن ئىلگىرى باشقا بىرسى شۇنداق دېگەنمۇ؟» مەن: «ھېچنېمە» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «ئۇنىڭ دادىسى پادىشاھمۇ؟» مەن: «ياق» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەر يۇقىرى دەرىجىلىك كىشىلەرمۇ ياكى تۆۋەن دەرىجىلىك كىشىلەرمۇ؟» مەن: «ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەرمۇ تۆۋەن دەرىجىلىك كىشىلەر» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «ئەگەشكۈچىلەر كۆپىيىپ كېتىۋاتامدۇ ياكى ئازىيىپ كېتىۋاتامدۇ؟» مەن: «كۆپىيىۋاتىدۇ» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «دىنىغا ئاچچىقلىنىپ مۇرتەد بولغان ئادەم بارمۇ؟» مەن: «ھېچنېمە» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «ئۇنىڭ ئېيتقانلىرىنى ئېيتىشتىن بۇرۇن يالغان سۆزلەۋاتقانلىقىنى كۆردىڭىزمۇ؟» مەن: «ھەرگىز» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «ئۇ ھەرگىز ئالدامچىلىق قىلغانمۇ؟» مەن: «ھەرگىز. بىز ئۇنىڭ بىلەن بىللە بولغاندا، ئۇ ھەرگىز بۇنداق قىلمىغان». ئەبۇ سۇفيان: «مەن بۇنداق سۆزلەردىن باشقا ھېچنېمە دېيەلمەيمەن» دېدى. ئۇ يەنە سورىدى: «سىلەر ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇش قىلىۋاتامسىلەر؟» مەن: «ھەئە» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «ئۇرۇش قانداق ئاخىرلاشتى؟» مەن: «بىز بىلەن ئۇنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئۇرۇش ناھايىتى قاتتىق. بەزىدە ئۇ بىزنى ئۇرىدۇ، بەزىدە بىز ئۇنى ئۇرىمىز» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ يەنە سورىدى: «ئۇ سىلەرگە نېمە قىلىشقا بۇيرۇدى؟» مەن: «ئۇ بىزگە: «ئاللاھقا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەي ئىبادەت قىلىڭلار ۋە ئاتا-بوۋىلىرىڭلارنىڭ ئېيتقانلىرىنى تاشلىڭلار» دەپ بۇيرۇدى. ئۇ يەنە بىزگە ناماز ئوقۇشنى، زاكات بېرىشنى، راستچىل سۆزلەشنى، بىر-بىرىمىزنى كەچۈرۈشنى ۋە تۇغقانچىلىقنى ساقلاشنى بۇيرۇدى». ئاندىن ھىرەقلىي تەرجىمانغا: «ئۇنىڭغا ئېيتىپ قويۇڭ، مەن سىزدىن بۇ ئادەمنىڭ ئەجدادى توغرىسىدا سورىدىم، سىز ماڭا ئۇنىڭ ئالىيجاناب ئەۋلادتىن ئىكەنلىكىنى ئېيتتىڭىز. ئۇ يەنە ئۆز قەۋمىنىڭ ئەۋلادلىرى ئارىسىدا چوڭ بولغان. مەن سىزدىن ئۇنىڭ دېگەنلىرىنى ئىلگىرى ئېيتقانلار بارمۇ دەپ سورىدىم، سىز ياق دېدىڭىز. ئەگەر ئىلگىرى بىرەرسى ئېيتقان بولسا، مەن ئۇنى ئىلگىرى ئوخشاش سۆزلەرنى قىلغان بىرەيلەنگە تەقلىد قىلغان دەپ قارايتتىم. مەن سىزدىن ئۇنىڭ ئاتا-بوۋىلىرىنىڭ پادىشاھ ئەۋلادىدىن بولغان-بولمىغانلىقىنى سورىدىم، سىز ياق دېدىڭىز. مەن ئەگەر ئۇنىڭ ئاتا-بوۋىلىرى پادىشاھ ئەۋلادىدىن بولغان بولسا، ئۇ ئاتىسىنىڭ پادىشاھلىقىنى تەلەپ قىلغان بولاتتى دېدىم. مەن سىزدىن ئۇنىڭ دېگەنلىرىنى ئېيتىشتىن بۇرۇن يالغان سۆزلەۋاتقانلىقىنى كۆرگەن-كۆرمىگەنلىكىڭىزنى سورىدىم، سىز ياق دېدىڭىز. مەن ئۇنىڭ كىشىلەرگە يالغان سۆزلەشكە جۈرئەت قىلمىغانلىقىنى، ئاللاھقا يالغان سۆزلەشنى قويمايدىغانلىقىنى چۈشىنىمەن. مەن سىزدىن ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەر ئالىيجانابلارمۇ ياكى تۆۋەن دەرىجىلىكلەرمۇ دەپ سورىدىم». سىز ئۇنىڭغا ئەگەشكەن تۆۋەن دەرىجىلىكلەرگە جاۋاب بەردىڭىز. ھەقىقەتەن ئۇلار پەيغەمبەرنىڭ ئەگەشكۈچىلىرى. مەن سىزدىن ئەگەشكۈچىلەرنىڭ سانىنىڭ كۆپىيىشى ياكى ئازىيىشىنى سورىدىم، سىز ئۇنىڭ كۆپىيىشىنى ئېيتتىڭىز. ئىمان مۇكەممەل بولغۇچە شۇنداق بولىدۇ. مەن سىزدىن دىنىغا ئاچچىقلىنىپ مۇرتەد بولغان ئادەم بارمۇ دەپ سورىدىم. سىز ياق دەپ جاۋاب بەردىڭىز. ئىمان قەلبىدە ئۆسۈپ يېتىلگەندە شۇنداق بولىدۇ. مەن سىزدىن ئۇنىڭ ھەرگىز ئالدامچىلىق قىلمىغانلىقىنى سورىدىم، سىز ھەرگىز دەپ جاۋاب بەردىڭىز. ئەلچىلەر ئالدامچىلىق قىلالمايتتى. مەن سىزدىن نېمىنى قىلىشقا بۇيرۇغانلىقىنى سورىدىم، سىز ئۇنىڭ سىزگە ئاللاھقا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەي ئىبادەت قىلىشقا بۇيرۇغانلىقىنى ۋە بۇتلارغا چوقۇنۇشتىن چەكلىگەنلىكىنى، ئۇ يەنە سىزگە ناماز ئوقۇشنى، زاكات بېرىشنى، ھەقىقەتنى سۆزلەشنى، بىر-بىرىڭىزنى كەچۈرۈشنى ۋە دوستلۇقنى ساقلاشنى بۇيرۇغانلىقىنى جاۋاب بەردىڭىز. ئەگەر سىز ئېيتقان ھەممە نەرسە راست بولسا، ئۇ چوقۇم مېنىڭ ئاياغلىرىم ئاستىدىكى پادىشاھلىقنى باشقۇرىدۇ. ھەقىقەتەن، مەن ئۇنىڭ ھازىر سىلەرنىڭ ئاراڭلاردا يوق دەپ گۇمان قىلدىم، ئەگەر مەن ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشۈشنىڭ يولىنى بىلسەم، ئۇنىڭ يېنىدا تۇرغاندا چوقۇم پۇتىنى يۇيغۇچە ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشۈشكە تىرىشاتتىم. ئاندىن ھىرەقلىيۇس رەسۇلۇللاھنىڭ دىھيە ئارقىلىق بەسرە ھۆكۈمرانلىرىغا ئېلىپ كەلگەن خېتىنى سورىدى. ئۇ خېرەقلىيۇسقا بەردى، ئاندىن ئۇ خەتنى ئوقۇدى، خەتتە: «بىسمىللاھىر رەھمانىر رەھىم. ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە ئەلچىسى مۇھەممەدتىن، رىمنىڭ ھۆكۈمدارى ھىرەقلىيۇسقا، ھىدايەتكە ئەگىشىدىغانلارغا سالام بولسۇن» دەپ يېزىلغان ئىدى. ئاندىن مەن سىلەرنى ئىسلام دەۋىتى بىلەن چاقىرىمەن. ئىسلامغا كىرىڭلار، شۇنداق قىلساڭلار بىخەتەر بولىسىلەر، ئاللاھ سىلەرگە قوش مۇكاپات بېرىدۇ. ئەگەر يۈز ئۆرۈسەڭلار، قەۋمىڭلارنىڭ گۇناھىنى ئۈستىڭلارغا ئالىسىلەر ۋە: «ئى ئەھلى كىتابلار، بىز بىلەن سىلەرنىڭ ئارىڭلاردا پەرق يوق، پەقەت ئاللاھقا ئىبادەت قىلىمىز، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەيمىز، شۇنداقلا بەزىلىرىمىز ئاللاھنى قويۇپ بىر-بىرىمىزنى پەرۋەردىگار قىلىۋالمايمىز» دېگىن. ئەگەر ئۇلار يۈز ئۆرۈسە، ئۇلارغا: «گۇۋاھ بولۇڭلاركى، بىز ئاللاھقا بويسۇنغۇچىلارمىز» دېگىن. ئەبۇ سۇفيان مۇنداق دېدى: «ھېراكلىيۇس ئېيتقانلىرىنى ئېيتىپ، خەتنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن، بىر ھاياجان ۋە قاتتىق ئاۋازلار چىقىپ، بىزنى قوغلاپ چىقاردى. قوغلاپ چىقىرىلغاندىن كېيىن دوستلىرىمغا: «ھەقىقەتەن، ئۇ ئەبۇ كەبسىيەنىڭ ئوغلىنىڭ ئىشىغا تەكلىپ قىلىندى. ھېراكلىيۇس رىم ئىمپېرىيىسىدىن ئەنسىرەيتتى» دېدىم. شۇ چاغدا مەنمۇ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ غەلىبە قىلىشىدىن ئەنسىرەيتتىم، ئاخىرى - بۇ تۇيغۇ كېيىن يوقالدى - ئاللاھ مېنى ئىسلام دىنىغا كىرگۈزدى. ئىلىيانىڭ ئاقسۆڭەكلىرىدىن بىرى ئىبنى ئەن نەزۇر بار ئىدى، ئىلىيانىڭ ئاقسۆڭەكلىرىدىن بىرى ئىدى، ئىلىيا خىرىستىيان ئېپىسكوپى ئىدى. ئۇ بىر كۈنى ھېراكلىيۇس ئىلىياغا زىيارەتكە كەلگەندە ئىنتايىن ئەنسىرەپ، ئۇرۇش قوماندانلىرىنىڭ بەزىلىرىگە: «ھەقىقەتەن، بىز سىزنىڭ ئەھۋالىڭىزنى ئىنكار قىلىمىز» دېدى. ئاندىن ئىبنى نەزۇر مۇنداق دېدى: «ھېراكلىيۇس يۇلتۇزلارنىڭ سەپىرىگە ھەمىشە دىققەت قىلىدىغان بىر ئاسترونوم ئىدى. ئۇ بىر قېتىم پوپلارنىڭ سوئاللىرىغا جاۋاب بەرگەندە: «بىر كۈنى كېچىسى يۇلتۇزلارنىڭ ئۆتۈشىنى كۆزىتىۋاتقاندا، خىتان پادىشاھىنىڭ تۇغۇلغانلىقىنى كۆردۈم، بۇ خەلقتىن كىمنىڭ خەتنە قىلىنغانلىقىنى؟» دەپ سورىغان. پوپلارغا جاۋاب بېرىڭ؛ «خاتنە قىلىدىغانلار پەقەت يەھۇدىيلار، يەھۇدىيلاردىن ئەنسىرىمەڭلار. پادىشاھلىقىڭلاردىكى بارلىق دۆلەتلەرگە بۇيرۇق بېرىڭلار، شۇنداق قىلساڭلار بۇ دۆلەتلەردىكى يەھۇدىيلار ئۆلتۈرۈلىدۇ». شۇ چاغدا، بانى غەسسان پادىشاھىنىڭ ئەلچىسى ھېرەقلىيۇسنى رەسۇلۇللاھ (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلىشى ۋە سالامى بولسۇن) ھەققىدە سۆزلەپ بېرىشكە چاقىردى. بۇ ئادەم ھېكايىنى سۆزلەپ بولغاندىن كېيىن، ھېرەقلىيۇس ئۇنىڭ خەتنە قىلىنغان-قىلمىغانلىقىنى تەكشۈرۈشكە بۇيرۇدى. تەكشۈرۈپ بولغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ راستىنلا قارا تەنلىك ئىكەنلىكى مەلۇم بولدى. ئاندىن كىشىلەر ھېرەقلىيۇسقا ئېيتتى. ھېرەقلىيۇس ئۇ ئادەمدىن باشقا ئەرەبلەر ھەققىدە سورىدى، ئۇلار خەتنە قىلىنغانمۇ ياكى ئەمەسمۇ؟» ئۇ جاۋاب بەردى: «بارلىق ئەرەبلەر خەتنە قىلىنغان». ھېرەقلىيۇس: «بۇ ئۇممەتنىڭ پادىشاھى، ئۇ ھەقىقەتەن تۇغۇلغان» دېدى. ئاندىن ھېرەقلىيۇس رىمدىكى بىر دوستىغا، ھېرەقلىيۇسنىڭ بىلىمى بىلەن تەڭ بولغان بىر خەت ئەۋەتىپ، ئۇنىڭغا پەيغەمبەر مۇھەممەد سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ تۇغۇلغانلىقىنى ئېيتىپ بەردى. بۇ ئارىدا، ئۇ ھىمشا يۇرتىغا سەپىرىنى داۋاملاشتۇردى، ئەمما ھىمشاغا كېلىشتىن بۇرۇن، دوستىنىڭ خېتىگە جاۋاب ئالدى بىلەن كەلدى. دوستى ھىرەقلىيۇسنىڭ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇغۇلغانلىقى ۋە ئۇنىڭ ھەقىقەتەن پەيغەمبەر ئىكەنلىكى توغرىسىدىكى قارىشىغا قوشۇلدى. ئاندىن ھىرەقلىيۇس رىم ئەمەلدارلىرىنى ھىمشادىكى ئۆيىگە كېلىشكە تەكلىپ قىلدى، ھەممەيلەن يىغىلىشقا قاتناشقاندىن كېيىن، ھىرەقلىيۇس بارلىق ئىشىكلەرنى قۇلۇپلاشقا بۇيرۇدى. ئاندىن ئۇ: «ئى رۇم قەۋمى، پادىشاھلىق بىزنىڭ قولىمىزدا تۇرغاندا ھەممىڭلار شانلىق غەلىبە ۋە تەرەققىياتقا ئېرىشەلەمسىلەر؟ ئەگەر خالىساڭلار، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى پەيغەمبەر دەپ ئېتىراپ قىلىڭلار!» دېدى. بۇ سۆزلەرنى ئاڭلاپ، بارلىق ئىشىكلەر قۇلۇپلانغان بولسىمۇ، ئۇلار ياۋا ئېشەكلەرگە ئوخشاش قېچىپ كەتتى. بۇنداق ئەھۋالنى كۆرۈپ، ھىرەقلىيۇس مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە ئىشىنىشتىن ئۈمىدىنى ئۈزدى. ئاندىن ئۇ ھەممەيلەننىڭ ئۆز جايلىرىغا قايتىشىنى بۇيرۇدى ۋە: «ئەمەلىيەتتە، مەن ھازىر ئېيتقانلىرىم سىلەرنىڭ ھەممىڭلارنىڭ چىدامچانلىقىڭلارنى سىناش ئۈچۈن ئىدى. مەن بۇ قەتئىيلىكنى كۆردۈم» دېدى. ئاندىن ئۇلار ھىرەقلىيۇسنىڭ ئالدىدا باش ئەگدى ۋە ئۇنىڭدىن رازى بولدى. ھىرەقلىيۇسنىڭ ھېكايىسى مۇشۇنداق ئاخىرلاشتى. بۇنى [سالىھ بىن كەيسان]، [يۇنۇس] ۋە [مەئمەر] [ئەز زۇھرىي] دىن رىۋايەت قىلغان.
Hadith
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
بىزگە [ئابدۇللاھ بىن مۇسا] دىن ئۇ مۇنداق دېدى: بىزگە [ھەنزەلە بىن ئەبۇ سۇفيان] دىن [ئىكرىمە بىن خالىد] دىن [ئىبنى ئۆمەر] مۇنداق دېدى: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېدى: «ئىسلام بەش ئاساس ئۈستىگە قۇرۇلغان: ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بېرىش، ناماز ئوقۇش، زاكات بېرىش، ھەج قىلىش ۋە رامزاندا روزا تۇتۇش».
Hadith
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
بىزگە [ئابدۇللاھ بىن مۇھەممەد ئەل جۇفى] دىن، ئۇ بىزگە [ئەبۇ ئامىر ئەل ئەقادى] دىن، ئۇ بىزگە [سۇلايمان بىن بىلال] دىن، [ئابدۇللاھ بىن دىنار] دىن، [ئەبۇ سالىھ] دىن، [ئەبۇ ھۇرەيرە] دىن، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن، ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئىماننىڭ ئاتمىشتىن ئارتۇق تارمىقى بار، ئۇيات ئىماننىڭ بىر قىسمى».
Hadith
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
بىزگە [ئادەم بىن ئەبۇ ئىياس] مۇنداق دېگەن: بىزگە [سىيۇبە] دىن [ئابدۇللاھ بىن ئەبۇ ئاس سەپەر] ۋە [ئىسمائىل بىن ئەبۇ خالىد] دىن [ئاسىي سىيابى] دىن [ئابدۇللاھ بىن ئەمرۇ] دىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىندى: «مۇسۇلمان دېگەن سۆزى ۋە قولى مۇسۇلمانلار ئۈچۈن بىخەتەر بولغان ئادەم، مۇھاجىر دېگەن ئاللاھ چەكلىگەن ئىشلارنى تەرك قىلغان ئادەم». ئەبۇ ئابدۇللاھ مۇنداق دېگەن: «بىزگە [داۋۇد] نىڭ ئۇ ئىبنى ھىندنىڭ ئوغلى ئىكەنلىكىنى ئېيتتى، [ئامىر] نىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم: مەن [ئابدۇللاھ] نىڭ يەنى ئىبنى ئەمرۇنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن [ئابدۇللاھ] نىڭ [داۋۇد] دىن [ئامىر] دىن [ئابدۇللاھ] نىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن [ئابدۇللاھ] مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم».
Hadith
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
بىزگە [سەئىد بىن يەھيا بىن سەئىد ئەل قۇرەيشىي] دىن خەۋەر قىلدى، ئۇ مۇنداق دېدى: «دادام بىزگە [ئەبۇ بۇردە بىن ئابدۇللاھ بىن ئەبۇ بۇردە] دىن [ئەبۇ بۇردە] دىن [ئەبۇ مۇسا] دىن: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، قايسى ئىسلام ئەڭ مۇھىم؟» دەپ سورىدى. رەسۇلۇللاھ: «مۇسۇلمانلار ئاغزىدىن ۋە قولىدىن كىملەر بىخەتەر؟» دەپ جاۋاب بەردى.
Hadith
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
بىزگە [ئەمرۇ بىن خالىد] مۇنداق دېدى: بىزگە [ئەل لەيتس] دىن [يەزىد] دىن [ئەبۇ ئەلخەير] دىن [ئابدۇللاھ بىن ئەمرۇ] غا مۇنداق دېدى: بىر كىشى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن: «قايسى ئىسلام ئەڭ ياخشى؟» دەپ سورىدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام: «سىلەر تاماق بېرىسىلەر، تونۇيدىغان ۋە تونۇمايدىغان كىشىلەرگە سالام بېرىسىلەر» دەپ جاۋاب بەردى.
Hadith
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
بىزگە [مۇسەدداد] مۇنداق دېگەن: بىزگە [يەھيا] مۇنداق دېگەن: [شۇئبە] مۇنداق دېگەن: [قوتادە] مۇنداق دېگەن: [ئەنەس] پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن [ھۈسەيىن ئەل مۇئالىم] مۇنداق دېگەن: بىزگە [قوتادە] مۇنداق دېگەن: [ئەنەس] پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن [پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن] مۇنداق دېگەن: «سىلەرنىڭ ھېچقايسىڭلار قېرىندىشىنى ئۆزى ئۈچۈن ياخشى كۆرگەندەك ياخشى كۆرمىگۈچە ئىمان ئېيتقان بولمايدۇ».
Hadith
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
بىزگە [ئەبۇ ئەل يەمان] مۇنداق دېگەن: بىزگە [سۈئەيب] مۇنداق دېگەن: بىزگە [ئەبۇ ئەززەنەد] مۇنداق دېگەن: [ئەل ئەئراج] مۇنداق دېگەن: [ئەبۇ ھۇرەيرە] پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان: «جېنىم قولىدا بولغان زات بىلەن قەسەمكى، سىلەرنىڭ ھېچقايسىڭلار مەن ئاتا-ئانىسى ۋە بالىلىرىدىنمۇ سۆيۈملۈك بولمىغۇچە ئىمان ئېيتالمايسىلەر».
Hadith
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
بۇ بىزگە [يەئقۇب بىن ئىبراھىم] دېدى، بۇ بىزگە [ئىبنى ئۇلەييە] [ئابدۇلئەزىز بىن شۇھەيب] [ئەنەس] پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن] يەنە بۇ بىزگە [ئادەم] دېدى، بۇ بىزگە [سىيۇبە] [قوتادە] [ئەنەس] دېدى، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «سىلەرنىڭ ھېچقايسىڭلار ئاتا-ئانىسى، بالىلىرى ۋە بارلىق ئىنسانلاردىن ئارتۇق سۆيمىگۈچە ئىمان ئېيتالمايسىلەر» دېدى.
Hadith
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
بىزگە [مۇھەممەد بىن ئەل مۇتسەننا] مۇنداق دېگەن: بىزگە [ئابدۇلۋاھھاب ئەسساقافى] مۇنداق دېگەن: بىزگە [ئەييۇب] مۇنداق دېگەن: [ئەبۇ كىلەبە] مۇنداق دېگەن: [ئەنەس بىن مالىك] پەيغەمبەر سەللاللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «بىر ئادەمدە ئۈچ نەرسە بولسا، ئىماننىڭ تاتلىقىغا ئېرىشىدۇ: ئۇ ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ رەسۇلىنى بۇ ئىككىسىدىن باشقا نەرسىلەردىن سۆيۈملۈك قىلدى. ئەگەر ئۇ بىر كىشىنى سۆيسە، ئۇنى پەقەت ئاللاھ ئۈچۈن سۆيىدۇ. ئۇ دوزاخقا تاشلىنىشنى ياقتۇرمىغاندەك، كۇپرىغا قايتىشنىمۇ ياقتۇرمايدۇ».
Hadith
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
بىزگە [ئەبۇ ئەل ۋەلىد] ئېيتتى، بىزگە [سىيۇبە] ماڭا [ئابدۇللاھ بىن ئابدۇللاھ بىن جەبەر] دېدى، مەن [ئەنەس] نىڭ پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمدىن ئاڭلىغان، ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئىماننىڭ بەلگىسى ئەنسارلارنى سۆيۈش، نىفاقنىڭ بەلگىسى ئەنسارلارنى يامان كۆرۈش».
Hadith
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
بىزگە [ئەبۇ ئەل يەمان] مۇنداق دېدى، بىزگە [سۈئەيب] مۇنداق دېدى، بىزگە [ئەبۇ ئىدرىس ئەيدزۇللاھ بىن ئابدۇللاھ] مۇنداق دېدى: [ئۇبادە بىن ئەش شامىت] مېنىڭ بەدىر ئۇرۇشىغا قاتناشقان دوستۇم ئىدى، ئۇ يەنە ئەقۇبە كېچىسىدە قەسەم ئىچكەنلەرنىڭ بىرى ئىدى. ئۇ مۇنداق دېدى: رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم دوستلىرىنىڭ بىر قىسمىدا تۇرۇپ: «ماڭا ئاللاھقا ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەسلىك، ئوغرىلىق قىلماسلىق، زىنا قىلماسلىق، بالىلىرىڭلارنى ئۆلتۈرمەسلىك، قول-پۇتۇڭلار ئارىسىدا ئويدۇرۇپ چىققان يالغانلارنى توقۇماسلىق، توغرا ئىشلارغا ئاسىيلىق قىلماسلىققا سادىق بولۇڭلار. سىلەردىن كىم ئۇلارغا ئەمەل قىلسا، ئۇنىڭ مۇكاپاتى ئاللاھقا بولىدۇ، كىم بۇ ئىشلارنى بۇزۇپ، ئاندىن ئاللاھ ئۇنى بۇ دۇنيادا جازالىسا، ئۇ ئۇنىڭغا كافارەت بولىدۇ، كىم بۇ ئىشلارنى بۇزۇپ، ئاندىن ئاللاھ ئۇلارنى ياپسا، ئۇ ئۇنى بۇ دۇنيادا جازالىمايدۇ، ئەگەر ئاللاھ خالىسا، ئۇنىڭ سودىسى ئاللاھقا قايتىدۇ ياكى ئۇنى كەچۈرىدۇ» دېدى. شۇڭا بىز بۇ ئىشلار ئۈچۈن ئۇنىڭغا سادىقلىق بىلدۈردۇق.
Hadith
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
بىزگە [ئابدۇللاھ بىن مەسلەمە] [مالىك]، [ئابدۇرراھمان بىن ئابدۇللاھ بىن ئابدۇراھمان بىن ئەبۇ شەئشە]، [ئۇنىڭ ئاتىسى]، [ئەبۇ سەئىد ئەلخۇدرى] دىن مۇنداق دېگەن: ئۇ مۇنداق دېگەن: رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مۇنداق دېگەن: «بىر زامانلاردا مۇسۇلماننىڭ ئەڭ ياخشى خەزىنىسى تاغ چوققىلىرىدا ۋە يىراق جايلاردا ئوتلىغان ئۆچكىسى بولۇپ، ئۇ ئۆچكىسىنى ئېلىپ كېتىپ قالغان. ئۇنىڭ دىنى تۆھمەت قىلىنىشتىن قورققانلىقتىن كەلگەن».
Hadith
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
بىزگە [مۇھەممەد بىن سالام] مۇنداق دېدى: بىزگە [ئەبدە] مۇنداق دېدى: [ھىسيام] مۇنداق دېدى: [ئاتىسىدىن] ئۇ [ئائىشە] مۇنداق دېدى: «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ساھابىلارغا بۇيرۇق قىلغاندا، ئۇلارغا قىلالايدىغان ئەمەللىرىنى قىلىشقا بۇيرۇغان، ئاندىن ساھابىلار: «بىز سىزگە ئوخشىمايمىز، ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، چۈنكى سىزنىڭ ئۆتمۈشتىكى ۋە كېيىنكى گۇناھلىرىڭىز كەچۈرۈم قىلىندى» دېدى. ئاندىن ئۇ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم غەزەپلەندى، بۇنى ئۇنىڭ چىرايىدىن كۆرۈۋالغىلى بولاتتى، ئاندىن: «ھەقىقەتەن، سىلەرنىڭ ئىچىڭلاردا ئەڭ تەقۋادار ۋە ئاللاھنى ئەڭ چۈشىنىدىغان ئادەم مەن» دېدى.
Hadith
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
بىزگە [سۇلايمان بىن ھەرب] مۇنداق دېگەن: بىزگە [سىيۇبە] مۇنداق دېگەن: [قوتادا] مۇنداق دېگەن: [ئەنەس بىن مالىك] پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «ئۈچ نەرسە بولسا، ئەگەر بىر ئادەم ئىماننىڭ تاتلىقىنى ھېس قىلىدۇ: ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى ئۇنىڭغا بۇ ئىككىسىدىن باشقا نەرسىلەردىن سۆيۈملۈك. ئەگەر ئۇ بىر كىشىنى سۆيسە، ئۇ ئادەمنى پەقەت ئاللاھ ئەززە ۋەجەللە سۆيىدۇ. كۇفرىغا قايتىشنى دوزاخقا تاشلىنىشنى ياقتۇرمىغاندەك يامان كۆرىدۇ».
