Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Watiphalira [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] iyo wakati, Watiphalira [Sufyan] uyo wakati, kuti Watiphalira [Yahya bin Sa’id Al Ansari] wakati, watiphalira [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], kuti wapulika [Alqamah bin Waqash Al Laitsi]; Nyengo yinyake nkhapulika [Umar bin Al Khaththab] pa mpando wakuti; Nkhapulika Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakuti: ‘Vinthu vyose ivyo munthu wakuchita vikuthemba pa chilato, ndipo njombe ya munthu waliyose yikuthemba pa ivyo wakakhumba; Waliyose uyo wakukhumba kusamukira ku charu chinyake chifukwa cha charu icho wakukhumba kufikako panji chifukwa cha mwanakazi uyo wakukhumba kutora, mbwenu kusamukira kwake kukuchitika uko wakakhumbanga.’
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Tikaphalirika kuti [Abdullah bin Yusuf] wakati, tikaphalirika [Malik] kufuma kwa [Hysyam bin ‘Urwah] kufuma kwa [awiske] kufuma kwa [Aisyah] nyina wa Mu’minin, kuti Al Harith bin Hisham wakafumba Rasulullah kuti: ‘O Rasulullah, mwaŵa na chigomezgo wuli? Ntheura Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam wakazgora kuti: ‘Nyengo zinyake vikwiza kwa ine nga ni kulira kwa mabelu ghakulira ndipo nthowa iyi ndiyo yikunisuzga chomene, pamanyuma yikuleka kuti nipulikiske ivyo vikuyowoyeka. Ndipo nyengo zinyake mungelo wakuza nga ni munthu na kuyowoya nane ntheura nkhulondezga ivyo wakuyowoya’. Aisyah wakati: ‘Nadi, nyengo yinyake nkhawona chivumbuzi chikukhira kwa iyo sallallaahu ‘alaihi wasallam pa zuŵa lakuzizima chomene ndipo pamanyuma chikaleka, ndipo nkhawona kuti pa chisko chake pakadonthanga thukuta’.
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Tikaphalirika kuti [Yahya bin Bukair] wakati, Tikaphalirika kufuma kwa [Al Laits] kufuma kwa [‘Uqail] kufuma kwa [Ibn Shihab] kufuma kwa [‘Urwah bin Az Zubair] kufuma kwa [‘Aisyah] -Mama wa Mu’minin-, kuti iyo wakati: ‘Kuyamba kwa chivumbuzi chikaŵa cha unenesko kuti maloto mu tulo. Ndipo Iyo wakulota yayi kwambura kuti lize nga ni ungweru wa mulenji. Pamanyuma wakatumbikika na kutemwa kuŵa yekha, ntheura wakasankha mphanji ya Hiro na kuzizipizga, ndiko kuti, wakasopanga usiku kwa nyengo yichoko waka pambere wandawelere ku mbumba yake kukanozga vyakurya vyakuti wazakaponoskekeso. Pamanyuma wakakumana na Khadijah kuti wakanozge vyakurya. Mpaka paumaliro Al Haq wakiza apo wakaŵa mu mphanji ya Hiro, mungelo wakiza ndipo wakati: ‘Ŵerengani?’ Wakazgora kuti: ‘Nkhumanya yayi kuŵazga’. Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam wakalongosora kuti: Ntheura mungelo wakanikora na kunikumbatira chomene ndipo pamanyuma wakanifwatura ndipo wakatiso: 'Ŵerengani!' Wakazgora kuti: ‘Nkhumanya yayi kuŵazga’. Ntheura mungelo wakanikora na kunikumbatira chomene ndipo pamanyuma wakanileka ndipo wakatiso: ‘Ŵerengani!’. Wakazgora kuti: ‘Nkhumanya yayi kuŵazga’. Mngelo wakanikoraso na kunikumbatira kachitatu mwa nkhongono chomene pamanyuma wakanileka, ndipo wakatiso: -Ŵerengani mwa -kuzunura- zina la Chiuta winu uyo wakalenga, wali kulenga ŵanthu kufuma ku ndopa zakukhoma. Ŵazgani, ndipo Fumu yinu ndiyo Walusungu Chomene-'. Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam wakawelera ku mbumba yake na mazgu gha chivumbuzi mu mkhalidwe wakufipa mtima. Wakakumana na Khadijah bint Khawailidh ndipo wakati: ‘Nibenekelerani, nibenekelerani!’. Wakavumbika m’paka apo wakaleka kopa. Pamanyuma wakaphalira Khadija ivyo vikachitika: ‘Nkhujifipa mtima’. Ntheura Khadijah wakati: ‘Na Allah, Allah wazamukupwetekani yayi kwamuyirayira, chifukwa ndimwe munthu uyo wakulutilira kuŵa paubwezi’. Pamanyuma Khadijah wakamuchema kuti wakakumane na Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul ‘Uzza, mwana wa sekuru wa Khadijah, uyo wakaŵa Mkhristu mu nyengo ya Jahiliyyah. Wakalembaso mabuku mu Chihebere, ndipo wakalembaso Baibolo mu Chihebere na chizomerezgo cha Allah. Pa nyengo iyo Waroqoh wakaŵa mulara ndipo maso ghake ghakaŵa ghambura kuwona. Khadijah wakati: ‘O mwana wa sekuru wane, tegherezgani ivyo mwana wa munung’una winu wakuyowoya’. Waroqoh wakati: ‘O mwana wa munung’una wane, kasi wakukumana na vichi’. Ntheura Rasulullah wakaphalira ivyo vikamuchitikira. Waroqoh wakati: ‘Uyu ni Namus, nga umo Allah wakavumbulira kwa Mozesi nyengo yinyake. Oh, nkhukhumba kuti ningaŵa kuti nichali muchoko ndipo ningaŵa kuti nichali wamoyo apo mukachimbizgika na ŵanthu ŵinu’. Rasulullah wakafumba kuti: ‘Kasi nizamuponyeka kuwaro na iwo?’ Waroqoh wakazgora kuti: ‘Enya. Chifukwa palije uyo wazamuza na ivyo mukuza navyo kwambura kuti ŵapwetekeke - ŵazgoke ŵalwani -. Niŵengepo apo ivi vikachitikanga, mphanyi nkhamovwirani mwakuyana na umo ningafiskira’. Waroqoh wakakumana navyo yayi ivyo wakagomezganga chifukwa wakafwa pakwamba pa nyengo ya fatroh - kusoŵa kanthu - kuvumbulika. [Ibn Shihabu] wakati; wakaniphalira [Abu Salamah bin Abdurrahman] kuti [Jabir bin Abdullah Al Ansari] wakayowoya za kuŵa wambura kanthu kwa kuvumbulika, nga umo Mtumiki wa Chiuta saw. kuchanya na charu chapasi. Nkhaŵa na wofi ndipo nkhaluta ku nyumba, ndipo nkhati: ‘Nibenekelerani. Nibenekelerani'. Ntheura Allah Ta'ala wakatuma chivumbuzi: -O imwe mukujibenekelera- mpaka mazgu gha Allah -na kuleka vikozgo-. Kufuma nyengo iyo vivumbuzi vikalutilira kwiza mwakulutilira’. Hadith iyi yikayowoyekaso na [Abdullah bin Yusuf] na [Abu Shalih] pamoza na [Hilal bin Raddad] kufuma kwa [Az Zuhri]. Ndipo [Yona] wakati; ndipo [Ma’mar] wakazomerezga kuti wakapokera kwa Az Zuhri.
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Watiphalira [Musa bin Isma’il] iyo wakati, Watiphalira [Abu ‘Awanah] wakati, kuti Watiphalira [Musa bin Abu Aisyah] wakati, Watiphalira [Sa’id bin Jubair] kufuma kwa [Ibn ‘Abbas] za mazgu gha Allah Ta’ala kwa: -Uleke kusunkhunya lulimi lwako mwaluŵiro - iyo-'. Ibn Abbas wakati: ‘Mtumiki wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam wakaŵa na khumbo likuru chomene lakuti walondezgenge ivyo vikavumbulika - Qur’an - ndipo wakasunkhunya milomo yake’. Ibn Abbas wakati: ‘Nizamusunkhunya milomo yane -kuti niŵazge- kwa imwe nga umo Mtumiki wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam wakanichitira’. Said Sa’id wakati: ‘Ndipo nizamusunkhunya milomo yane -kuti niŵazge- kwa imwe nga umo nkhawonera Ibn ‘Abbas wakuchita. Ntheura Mprofeti wakasunkhunya milomo yake. Ndipo mazgu gha Allah Ta’ala ghakakhira: Ungasunkhunyanga yayi lulimi lwako kuti -uŵazge- Koran chifukwa uzamu -sambira mwaluŵiro. Nadi, ni pa mtengo withu kuviwunganya -mu chifuŵa chinu- na -kumupangiskani kuŵa ŵamahara- pakuviŵazga'. Ivyo ivi vikung’anamura ni vyakuti Allah wakuviwunganya mu chifuŵa chinu - kuti muvikumbuke - ndipo pamanyuma mukuviŵazga: ‘Para tamalizga kuviŵazga, mbwenu londezgani ivyo mwaŵazga’. Likung’anamura kuti: ‘Pulikiskani na kukhala chete’. Ndipo Allah Ta’ala wakati: ‘Para ndimo viliri, nadi, vili kwa ise kuti tivilongosore. Likung’anamura kuti: ‘Ndipo ni udindo withu kuti tiŵazge’ Ndipo Mtumiki wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam kufuma nyengo iyo Jibril ‘Alaihis Salam wakiza kwa iyo, wakamupulikira. Ndipo apo Jibril 'Alaihis Salam wakafumapo, Mprofeti sallallahu 'alaihi wasallam wakaŵazga - ku ŵanyake - nga umo Jibril 'Alaihis Salam wakamuŵazgiranga sallallaahu 'alaihi wasallam .
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Watiphalira [Abdan] iyo wakati, watiphalira [Abdullah] watiphalira [Yunus] kufuma ku [Az Zuhri] ndipo na nkhani yimoza, watiphaliraso [Bisyir bin Muhammad] wakati, watiphalira [Abdullah] wakati, watiphalira [Yunus] ndipo [Ma’zurlah] wakatiphalira [Adullah] nga umo [Adullah] wakatiphalira, bin Abdullah] kufuma kwa [Ibn ‘Abbas] wakati, kuti Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam wakaŵa munthu wakuzika chomene, chomenechomene mu mwezi wa Ramadlan apo mngelo Jibril ‘Alaihis Salam wakakumana nayo, ndipo wakaŵa Jibril ‘Alaihis Salam uyo wakazanga kwa iyo usiku uliwose mu mwezi wa Ramadlan apo wakasambizganga. Nadi, Rasulullah wakaŵa wakuzika chomene kuluska mphepo iyo yikaŵa kuti yikuwuluka.
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Watiphalira [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] iyo wakati, watiphalira [Syu’aib] kufuma ku [Az Zuhri] waniphalira [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] kuti [Abdullah bin ‘Abbas] wamuphalira kuti [Abu] iyo wali na Harbdullah bin Tofyan; kuti Heraclius wakapokera gulu la malonda la Quraish, ilo likaŵa pa ulendo wa malonda ku Charu cha Syria pa nyengo iyo phangano pakati pa Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam na Abu Sufyan na ŵakukana ŵa Quraish likamba kugwira ntchito. Ŵakati ŵayima ku Iliya’ ŵakakumana na Heraclius pa chichemero cha Heraclius kuti ŵachemeke kuti ŵadumbiskane pa ungano wake, pa nyengo iyo Heraclius wakaŵa pamoza na ŵalara ŵa boma la Roma. Heraclius wakayowoyanga nawo kwizira mwa munthu wakung’anamura. Herakliyo wakati; 'Kasi ni njani pakati pinu uyo wali na ubwezi wa mbumba na munthu uyo wakuti ni Mprofeti?'. Abu Sufyan wakati; ntheura nkhazgora kuti; 'Ndine uyo wali na ubwezi wapamtima chomene nayo'. Herakliyo wakati; 'Mumupafupi nane ndiposo ŵabwezi ŵake'. Ntheura ŵakaŵika ŵa Quraysh kuseri kwa Abu Sufyan. Pamanyuma Heraclius wakayowoya kwizira mwa wakung’anamura wake kuti: ‘Muphalirani kuti nkhamufumba vya munthu uyo wakatenge ni Mprofeti. Usange wakunipusika, mbwenu imwe mukwenera kumupusika’. Na Allah, mphanyi soni izo zikapangika na milandu ya utesi zikaŵa kuti zingaŵa zakuyana waka na ine, mphanyi nkhamutemba.’ Abu Sufyan wakati; Ntheura chinthu chakwamba icho wakanifumba vya iyo - Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam - chikaŵa chakuti: 'kasi mzere wake uli pa malo wuli pakati pinu?' Nkhazgora kuti: ‘Wakufuma mu mzere uwemi - wakuchindikika'. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi walipo munyake uyo wakayowoyapo pambere iyo wandayowoyepo?’ Nkhazgora kuti: ‘Palije’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi awiske ni themba?’ Nkhazgora kuti: ‘Yayi’. Kasi awo ŵakumulondezga mbanthu ŵapachanya panji mbambura kuzirwa?’ Nkhazgora kuti: ‘Nanga ni awo ŵakumulondezga mbanthu ŵakuyuyuka’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi ŵalondezgi ŵakusazgikira panji ŵakucepa?’ Nkhazgora kuti: ‘Kusazgirako’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi walipo uyo wakagaluka chifukwa chakuti wakakwiya na chisopa chake?’ Nkhazgora kuti: ‘Palije’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi muli kumusangapo kuti wakutemba pambere wandayowoye ivyo wakayowoya?’ Nkhazgora kuti: ‘Palije’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi wali kupusikapo?’ Nkhazgora kuti: ‘Ntheura yayi. Para tikuchezga nayo, wakachitangapo yayi nthena’. Abu Sufyan wakati: ‘Nkhutondeka kuyowoya chinthu chinyake padera pa mazgu nga ni agha’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi mukulimbana nayo?’ Nkhazgora kuti: ‘Enya’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi nkhondo yikamara wuli?’ Nkhazgora kuti: ‘Nkhondo pakati pithu na iyo njikuru chomene. Nyengo zinyake wakutitimba, nyengo zinyake ise tikumutimba’. Wakafumbaso kuti: ‘Kasi wakamuphalirani kuti muchite vichi?’ Nkhazgora kuti: ‘Wakatiphalira; ‘Sopani Allah kwambura kumuphatikizga chilichose, ndipo mulekani ivyo ŵasekuru ŵinu ŵakayowoyanga. "Wakatiphaliraso kuti tilombenge, kulipira zakat, kuyowoya unenesko, kugowokerana na kusunga ubwezi." Ntheura Heraclius wakati kwa wakung’anamura wake: ‘Muphalirani kuti namufumbani vya ŵapapi ŵa munthu uyu, imwe mukuniphalira kuti munthu uyu ni wakuchindikika. Mwakuyana waka, munthu yura nayo wakawuskika pakati pa mphapu ya ŵanthu ŵa kwakhe. Ndipo nkhamufumbani usange walipo uyo wakayowoyapo ivyo wakayowoyapo pakwamba, mukati yayi. Usange vingayowoyeka kuti munthu munyake wakayowoyapo kale, nadi ningaghanaghana kuti munthu uyu wakukopera munthu munyake uyo wakayowoyapo kale chinthu chakuyana waka. Nkhamufumbaniso usange ŵadada ŵake ŵakaŵa ŵa fuko la ufumu, ntheura mukazgora kuti yayi. Nkhati usange ŵadada ŵake mbakufuma ku ufumu, nadi munthu uyu wangaŵa kuti wakukhumba ufumu wa ŵadada ŵake. Ndipo nkhamufumbaniso usange muli nayopo . Usange wakananga pambere wandayowoye ivyo wakayowoya, imwe mukamuzgora kuti yayi. Ndikupulikiska nadi kuti nanga mbanthu ŵakukhwima mtima yayi kutemba, nanga nkhutemba Allah. Ndipo namufumbaniso kuti, kasi awo ŵakumulondezga mbakuchindikika panji mbakuyuyuka?’ Mukaŵazgora ŵanthu ŵakuyuyulika awo ŵakamulondezganga. Nadi, iwo mbalondezgi ŵa Mprofeti. Nkhamufumbaniso kuti nambala ya ŵalondezgi yikasazgikira panji yikakhira, mukazgora kuti yikasazgikira. Ndipo ndimo vikuŵira na chipulikano m’paka chiŵe chakufikapo. Namufumbaniso usange walipo uyo wakagaluka chifukwa chakuti wakakwiya na chisopa chake. Mwazgora kuti yayi. Ndipo ndimo chipulikano chikuŵira para chikukura na kukura mu mtima. Nkhamufumbaniso usange wali kupusikapo, mukazgora kuti wakapusikapo yayi. Ndipo ndimo vikaŵira kuti Ŵapositole ŵangapusika yayi. Ndipo namufumbaniso ivyo wakamuphalirani kuti muchite, mukazgora kuti wakamuphalirani kuti musopenge Allah mwa kuleka kukolerana nayo chilichose, ndipo wakamukanizgani kusopa vikozgo, wakamuphaliraniso kuti mukhozgere lurombo, kulipira zakat, kuyowoya unenesko, kugowokerana na kusunga ubwezi. Usange vyose ivyo mukuyowoya ni vyaunenesko, wazamuwusa nadi ufumu pasi pa malundi ghane. Nkhakayikiranga nadi kuti wali pakati pinu yayi sonosono apa, usange ningamanya nthowa yakufikira kwa iyo, nadi ningayezgayezga chomene kumusanga mwakuti para nili pafupi nayo ningamusambizga nadi malundi ghake. Pamanyuma Heraclius wakapempha kalata kufuma kwa Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam iyo yikazakapelekeka na Dihyah ku ŵalongozgi ŵa Basrah. Ntheura wakapeleka kalata iyi kwa Heraclius, ntheura wakayiŵazga ndipo ivyo vikalembeka vikaŵa kuti: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. Kufuma kwa Muhamadi, muteŵeti wa Allah na Mtumiki wake kwa Heraclius. Muwusi wa Roma, Chiponosko cha awo ŵakulondezga malango. Ndipo m’malo mwa ntheura, nkhumuchemani na chichemerezgo cha Chisilamu; Loŵani mu Chisilamu, mbwenu muŵenge ŵakuvikilirika, Allah wazamumupani njombe kaŵiri. Kweni usange mwazgoka, mbwenu muzamunyamura zakwananga za ŵanthu ŵinu, ndipo: O ŵanthu ŵa buku, kwizani - mukole - ku sentensi - dango - lakuti palije mphindano pakati pithu na imwe, kuti tikusopa waliyose yayi kweni Allah ndipo tikukolerana na chilichose yayi nayo ndiposo - panji - waliyose wa ise wakutora ŵanyake nga mba Rabbs ŵanyake padera pa Allah'. Usange ŵazgoka, mbwenu muŵaphalire kuti: ‘Wonani, ndise awo ŵali kujilambika -kwa Allah-’. Abu Sufyan wakati: ‘Heraclius wakati wapharazga ivyo wakayowoya na kumalizga kuŵazga kalata, pakaŵa chiwawa na mazgu gha phokoso, agho ghakatichimbizga. Nkhaŵaphalira ŵanyane apo ŵakati ŵatiponya kuwaro kuti; 'Nadi wachemeka mu nkhani za mwana wa Abu Kabsyah. Heraclius wakafipanga mtima chifukwa cha ufumu wa Ŵaroma. Nanga ni pa nyengo iyo nkhaŵaso na wofi kuti Muhammad wazamuŵa wakupambana, m’paka paumaliro - kujipulika uko kukasoŵa pamanyuma pakuti - Allah wakanizomera mu Chisilamu. Ndipo Ibn An Nazhur, uyo wakaŵa mulara wa Iliya’ ndipo Heraclius wakaŵa bishopu wa Cikhristu, wakati zuŵa linyake apo Heraclius wakaluta ku Iliya’ wakafipanga mtima comene, ndipo wakaphalira ŵalongozgi ŵake ŵanyake ŵa nkhondo kuti: ‘Nadi tikukana umo vinthu viliri kwa imwe. Kweniso Ibn Nazhhur wakati, ‘Heraclius wakamanyanga vya nyenyezi ndipo nyengo zose wakaŵikangako mahara umo nyenyezi zikenderanga. Nyengo yinyake wakazgoranga mafumbo agho ŵasembe ŵakamufumba; ‘Usiku unyake apo nkhawoneleranga umo nyenyezi zikajumphanga, nkhawona kuti themba la Khitan lababika, kasi ni njani pakati pa ŵanthu aŵa uyo wakakotoreka?’ Muŵazgore ŵasofi; ‘Ŵanthu awo ŵakuchita ukotoli ndiwo Ŵayuda pera, mungadandaulanga yayi chifukwa cha Ŵayuda. Lamulani waka vyaru vyose ivyo vili mu ufumu winu, mwakuti Ŵayuda awo ŵali mu vyaru ivi ŵakomeke’. K Pa nyengo iyo, Heraclius, mthenga kufuma kwa themba la Bani Ghassan, wakalongosoreka kuti wakaphalire vya Mthenga wa Allah (mtende na vitumbiko vya Allah viŵe pa iyo), munthu uyu wakati wamalizga kuyowoya nkhani iyi, Heraclius wakaphalira kuti ŵamuwone usange wali na ukotoli panji yayi. Ŵakati ŵamuwona, ŵakasanga kuti wakaŵa nadi wakufipa. Pamanyuma ŵanthu ŵakaphalira Heraclius. Heraclius wakafumba munthu uyu vya Ŵaarabu ŵanyake, kasi ŵakakotoreka panji yayi?’ Wakazgora kuti; 'Ŵaarabu wose ŵakukotoleka'. Herakliyo wakati; ‘Uyu ndiyo themba la Ummah, nadi, wababika’. Pamanyuma Heraclisu wakatuma kalata kwa mubwezi wake ku Roma uyo chimanyisko chake chikaŵa chakuyana waka na cha Heraclisu - kuti wamuphalire za kubabika kwa Mprofeti Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam -. Pa nyengo iyi, wakalutilira ulendo wake ku charu cha Himsha, kweni pambere wandafike ku Himsha, zgoro la kalata ya mubwezi wake likafika dankha. Mubwezi wake wakakolerana na maghanoghano gha Heraclius ghakuti Muhammad wakababika ndipo wakaŵa nadi mprofeti. Heraclius wakachema ŵalara ŵa boma la Roma kuti ŵaze ku malo ghake ku Himsha, wose ŵati ŵaŵapo pa ungano, Heraclius wakaphalira kuti milyango yose yijalike. Pamanyuma wakati; ‘Imwe mtundu wa ramu, kasi mose muzamusanga kuthereska kwa ucindami na kuluta panthazi, apo ufumu uzamulutilira kuŵa mu mawoko ghithu? Usange mukukhumba, muzomerezge Muhamadi kuŵa Mprofeti!’. Ŵakati ŵapulika mazgu agha, ŵakachimbira nga ndi mbunda zamuthengere nangauli milyango yose yikaŵa yakukiya. Heraclius wakati wawona vinthu ivi, wakaleka kuŵa na chigomezgo chakuti ŵagomezgenge kuti Muhamadi wakaŵa mneneri. Pamanyuma wakaphalira waliyose kuti wawelere ku malo ghake ndipo wakati; ‘Nakuti ivyo nkhayowoya sonosono apa vikaŵa waka vyakuti niyezge kukhazikika kwa imwe mose. Sono nawona kuti nkhuŵikapo mtima’. Pamanyuma ŵakagwada panthazi pa Heraclius ndipo ŵakakondwa nayo. Mwantheura nkhani ya Heraclius yikumara. Iwo ŵali kuyowoyeka na [Salih bin Kaisan] na [Yunus] na [Ma’mar] kufuma ku [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Watiphalira [Abdullah bin Musa] iyo wakati, watiphalira [Hanzhalah bin Abu Sufyan] kufuma kwa [‘Ikrimah bin Khalid] kufuma kwa [Ibn Umar] wakati: ‘Chisilamu chikuzengeka pa -maziko ghankhondi-; ukaboni wakuti palije chiuta munyake kweni Allah ndipo nadi Muhammad ni mthenga wa Allah, wakukhazikiska malurombo, kulipira zakat, hajj na kuziŵizga kurya mu nyengo ya Ramadan’.
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Watiphalira [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] iyo wakati, Watiphalira [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] uyo wakati, kuti Watiphalira [Sulaiman bin Bilal] kufuma kwa [Abdullah bin Dinar] kufuma kwa [Abu Salih] kufuma kwa [Abu Hurairah] kufuma kwa Mprofeti wakati: nthambi, ndipo soni nchigaŵa ca cipulikano’.
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Icho chili kuphalirika kwa ise [Adamu bin Abu Iyas] wakati, Chili kuphalirika kwa ise [Syu’bah] kufuma kwa [Abdullah bin Abu As Safar] na [Isma’il bin Abu Khalid] kufuma kwa [Asy Sya’bi] kufuma kwa [Abdullah bin ‘Amru] uyo Mprofeti sallalamlahal ‘ala. chivikiliro ku Ŵasilamu, ndipo Muhajir ni munthu uyo wakuleka ivyo Allah wakakanizga. ’ Abu Abdullah wakati; ndipo [Abu Mu’awiyyah] wakati; Watiphalira [Daud], iyo ni mwana wa Ibn Hind, wa [‘Amir] wakati; Nkhapulika [Abdullah], kung’anamura ibn ‘Amru, kufuma kwa Mprofeti sallallahu ‘alaihi wasallam Ndipo nkhati [Abdul A’laa] kufuma kwa [Daud] kufuma kwa [‘Amir] kufuma kwa [Abdullah] kufuma kwa Mprofeti sallallahu ‘alaihi wasallam .
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Kasi watiphalira [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] iyo wakati, Kasi watiphalira [adada] wakati, kuti Watiphalira [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] kufuma kwa [Abu Burdah] kufuma kwa [Abu Musa] wakati: ‘O Mtumiki wa Allah, kasi Chisilamu wuli icho ntchakuzirwa chomene?’ Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam wakazgora kuti: ‘Awo Ŵasilamu ŵakuvikilirika ku mulomo wawo na mawoko ghawo’.
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Watiphalira [‘Amru bin Khalid] wakati, Watiphalira [Al Laits] kufuma kwa [Yazid] kufuma kwa [Abu Al Khair] kufuma kwa [Abdullah bin ‘Amru]; Pakaŵa munthu munyake uyo wakafumba Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kuti; ‘Kasi ni Chisilamu wuli icho ntchiwemi chomene?’ Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakazgora kuti: ‘Imwe mukupeleka vyakurya, mutawuzga ŵanthu awo mukuŵamanya na awo mukuŵamanya yayi’.
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Watiphalira [Musaddad] wakati, watiphalira [Yahya] kufuma kwa [Syu’bah] kufuma kwa [Qotadah] kufuma kwa [Anas] kufuma kwa Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam Ndipo kufuma kwa [Husain Al Mu’alim] wakati, watiphalira [Qotadah] kufuma kwa [Anas] kufuma kwa ‘iyo wakati unahilahu wakugomezga: wakutemwa mubali wake nga umo wakujitemwera yekha’.
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Tikaphalirika [Abu Al Yaman] wakati, tikaphalirika [Syu’aib] wakati, tikaphalirika [Abu Az Zanad] kufuma kwa [Al A’raj] kufuma kwa [Abu Hurairah], kuti Mtumiki wa Allah (mtende na vitumbiko vya Allaah viŵe pa iyo) wakati: ‘Ntheura na Uyo wa Hanne uyo nkhutemwa chomene until kuluska ŵapapi ŵake na ŵana ŵake’.
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Icho chaŵa chakukhwaskana nase [Ya’qub bin Ibrahim] wakati, chaŵa chakukhwaskana na ise [Ibn ‘Ulayyah] kufuma kwa [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] kufuma kwa [Anas] kufuma kwa Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam Ndiposo chaŵa chakukhwaskana nase [Adamu] wakati, chaŵa chakukhwaskana nase kufuma kwa [S] Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakati: ‘Palije yumoza wa imwe uyo wazamugomezga m’paka apo ine iyo wakutemweka chomene kuluska ŵapapi ŵake, ŵana ŵake na ŵanthu wose.’
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Iwo ŵali kuphalirika kwa ise [Muhammad bin Al Mutsanna] wakati, ŵali kuphalirika kwa ise [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] wakati, ŵali kuphalirika kwa ise [Ayyub] kufuma kwa [Abu Qilabah] kufuma kwa [Anas bin Malik] kufuma kwa Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wa vinthu, iyo wakati: chipulikano: Wakapangiska Allah na Mtumiki wake kuŵa ŵakutemweka kwa iyo kuluska ŵanyake padera pa ŵaŵiri aŵa. Usange wakutemwa munthu munyake, wakumutemwa yayi kupatulapo chifukwa cha Allah. Ndipo wakutinkha kuwelera ku kuleka kugomezga nga umo wakutinkhira kuponyeka mu gehena.’
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Watiphalira [Abu Al Walid] wakati, watiphalira [Syu’bah] waniphalira [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], wakati; Nkhapulika [Anas] kufuma kwa Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam, wakati: ‘Chimanyikwiro cha chipulikano nkhutemwa -ŵa- Ansar ndipo chimanyikwiro cha nifaq nkhutinkha -ŵa- Ansar’.
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Watiphalira [Abu Al Yaman] wakati, watiphalira [Syu’aib] kufuma ku [Az Zuhri] wakati, watiphalira [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], kuti [‘Ubadah bin Ash Shamit] wakaŵa mubwezi uyo wakatorapo mbali mu nkhondo ya Badr ndiposo wakaŵa yumoza wa awo ŵakatora pa usiku wa Abahdo; kuti Mtumiki wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wakati apo wakaŵa pakati pa ŵabwezi ŵake ŵanyake: 'Khulupirirani kugomezgeka kwa ine kuti muleke kukolerana na ŵabwezi ŵa Allah na chilichose, kuti muleke kwiba, kuti muleke kuchita uleŵi, kuti muleke kukoma ŵana ŵinu, kuti muleke kupanga utesi uwo mukupanga pakati pa mawoko na malundi ghinu, kuti muleke kuchita vinthu vyakwenelera. Waliyose wa imwe wakuvifiska, njombe yake yili kwa Allah, ndipo waliyose uyo wakuswa vinthu ivi ndipo pamanyuma Allah wakumulanga mu charu ichi, ni kafarat kwa iyo, ndipo waliyose uyo wakuswa vinthu ivi ndipo pamanyuma Allah wakuvibenekelera - wakumulanga yayi mu charu ichi - mbwenu bizinesi yake yikuwelera kwa Allah, usange wakukhumba panji wamugowokere'. Ntheura tikalayizga kuti tiŵenge ŵakugomezgeka kwa iyo chifukwa cha vinthu ivi.
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Tikuphalirika na [Abdullah bin Maslamah] kufuma kwa [Malik] kufuma kwa [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’Sha’ah] kufuma kwa [ŵadada ŵake] kufuma kwa [Abu Sa’id Al Khudri] kuti iyo wakati, Rasulullah waŵengepo nyengo yitali kuti: Musilamu wakaŵa mbuzi iyo wakaliskanga pa pachanya pa mapiri na malo ghakutali, wakaluta nayo. chisopa chake chikuchitika chifukwa cha wofi wakuti ŵangamunyoza’.
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Watiphalira [Muhammad bin Salam] wakati, watiphalira [‘Abdah] kufuma kwa [Hsyam] kufuma kwa [awiske] kufuma kwa [Aisha] wakati: ‘Mtumiki wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam apo wakaphalira ŵanyake, wakaŵaphalira kuti ŵachitenge milimo iyo ŵakakwaniska kuchita, ndipo ŵanyake ŵakati; ‘Tili nga ndimwe yayi, imwe Mtumiki wa Allah, chifukwa mwagowokereka zakwananga zinu zakale na za munthazi’. Ntheura iyo sallallaahu 'alaihi wasallam wakakwiya chomene ivyo vikawonekanga kufuma ku chisko chake, ndipo wakati: 'Nadi, uyo ngwakusopa chomene ndipo wakupulikiska chomene Allah pakati pinu ndine'.
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Iwo ŵatiphalira [Sulaiman bin Harb] wakati, ŵatiphalira [Syu’bah] kufuma ku [Qotadah] kufuma kwa [Anas bin Malik] kufuma kwa Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam, iyo wakati: ‘Vinthu vitatu - ivyo usange munthu wali navyo, wazamusanga kukoma kwa chipulikano chinyake kuluska ivi kwa iyo ndipo Allah. Ndipo uyo, usange wakutemwa munthu munyake, wakutemwa munthu yura yayi kupatulapo Allah 'azza wajalla. Ndipo uyo wakutinkha kuwelera ku kuleka kugomezga nga umo wakutinkhira kuponyeka mu gehena’.