Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 حدیث
حدیث
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
سانوں دسیا اے [الحمیدی عبداللہ بن از زبیر] اوہنے آکھیا، سانوں دسیا اے [سفیان] جس نے آکھیا، کہ سانوں دسیا اے [یحییٰ بن سعید انصاری] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [محمد بن ابراہیم ات تیمی]، کہ اوہنے [القامہ بن وقاش اللیتسی] نوں کہندے ہوئے سُنیا اے؛ میں اک واری [عمر بن الخثاب] نوں منبر تے کہندے ہوئے سُنیا سی؛ میں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں فرماندے ہوئے سُنیا: تمام اعمال نیت اُتے منحصر نيں، تے ہر شخص دے لئی ثواب اس گل اُتے منحصر اے کہ کیہ نیت سی؛ جہڑا وی اوس دنیا دی وجہ توں ہجرت کرن دا ارادہ رکھدا اے جہدے تیکر اوہ اپڑنا چاہندا اے یا کسے عورت دی وجہ توں جہدے نال اوہ ویاہ کرنا چاہندا اے، فیر اوہدی ہجرت اوہی ہوندی اے جہدا اوہ ارادہ کردا سی۔'
حدیث
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
سانوں دسیا گیا اے [عبداللہ بن یوسف] فرمایا اے، سانوں [ملک] توں [حشام بن عروہ] توں [اپنے والد] توں مؤمنین دی ماں [عیسیہ] توں دسیا گیا اے، کہ الحارث بن ہشام نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں پُچھیا: اے رسول اللہ تیرے کول وحی کیویں اتر گئی؟ چنانچہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جواب دتا: بعض اوقات میرے ذہن وچ گھنٹیاں دی آواز دی طرح آندی اے تے ایہ طریقہ میرے لئی سب توں مشکل ہُندا اے، فیر ایہ رک جاندا اے تاکہ میں سمجھ سکاں کہ کیہ کہیا جا رہیا اے۔ تے کدی کدی اک فرشتہ بندے دی طرح آندا اے تے میرے نال گل کردا اے اس لیی میں اوہدی گل تے عمل کردا ہاں'۔ عائشہ نے فرمایا: بے شک ميں نے اک مرتبہ اک وحی نوں انتہائی سرد دن وچ انہاں دے پاس نازل ہويا دیکھیا تے فیر ایہ رک گیا، تے ميں نے دیکھیا کہ انہاں دے متھے توں پسینے توں ٹپک رہے سن ۔
حدیث
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
سانوں دسیا گیا اے [یحییٰ بن بوکیر] نے فرمایا اے، سانوں [اللطس] توں [عقیل] توں [ابن شہاب] توں [عروہ بن عز زبیر] توں [عیسیہ] توں ماں مؤمنین توں دسیا گیا اے، کہ اوہنے آکھیا: رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے کول آن آلی وحی دا آغاز صلی اللہ علیہ وآلہ علیہ وسلم دے نال سی۔ نیندر چ سفنا ویکھنا۔ تے اوہ خواب نئیں ویکھدا جدوں تک کہ اوہ فجر دی روشنی دی طرح نئیں آندا۔ پھر اس نوں اکلاپے دی محبت نال نوازیا گیا، اس لئی اس نے ہیرو دی گفا دا انتخاب کیتا اتے اس نوں برداشت کیتا، یعنی کجھ سمیں لئی رات نوں پوجا کرن توں بعد اپنے پروار کول واپس آؤن توں بعد دوبارہ زندہ رہن لئی رزق تیار کرن لئی۔ اس دے بعد رزق تیار کرنے دے لئی خدیجہ توں ملاقات کيتی۔ جدوں تک کہ آخر کار الحق آیا جدوں اوہ ہیرو دی غار وچ سی، اک فرشتہ آیا تے آکھیا: 'پڑھیا؟' اس نے جواب دتا: 'میں پڑھ نئیں سکدا'۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے بیان کیتا: چنانچہ فرشتہ نے مینوں پکڑ لیا تے مینوں بہت زور توں گلے لگایا فیر مینوں چھڈ دتا تے فیر فرمایا: پڑھو! اس نے جواب دتا: 'میں پڑھ نئیں سکدا'۔ ایس لئی فرشتے نے مینوں پھڑیا تے مینوں بڑا زور نال گلے لایا فیر مینوں چھڈ دتا تے فیر آکھیا: 'پڑھو!'۔ اس نے جواب دتا: 'میں پڑھ نئیں سکدا'۔ فرشتے نے مینوں فیر پھڑیا تے تیجی واری مینوں بہت زور نال گلے لایا فیر مینوں جان دتا، تے فیر آکھیا: -اپنے رب دا ناں لے کے پڑھو جیہنے پیدا کیتا، اوہنے خون دے جمنے توں انساناں نوں بنایا اے۔ پڑھو، تے تہاڈا رب سب توں ودھ مہربان اے-'۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم بے چین حالت وچ وحی دے الفاظ نوں لے کے اپنے خاندان دے پاس واپس آئے۔ آپ نے خدیجہ بنت خویلد توں ملاقات کر کے فرمایا: ’’مینوں ڈھانپ، ڈھانپ!‘‘۔ اوہ اپنا خوف کھون تک لپیٹیا ہویا سی۔ فیر اس نے خدیجہ نوں جو کچھ ہويا اسنوں دسیا: 'ميں اپنے آپ نوں فکر مند ہاں'۔ لہذا خدیجہ نے کہیا: اللہ دی قسم اللہ تینوں ہمیشہ لئی کوئی نقصان نئیں کرے گا، کیونکہ توں اک اجہا بندہ ایں جہڑا دوستی جاری رکھدا اے۔ اس دے بعد خدیجہ نے خدیجہ دے چچا دے بیٹے وروقہ بن نوفل بن اسد بن عبدالعزہ توں ملاقات دی دعوت دتی جو جہلیہ دے عہد وچ عیسائی سن ۔ اس نے عبرانی بولی وچ وی کتاباں لکھیاں، اللہ تعالیٰ دی اجازت توں عبرانی بولی وچ بائبل وی لکھی۔ اوس ویلے وروقوہ بڈھا ہو چکیا سی تے اوہدیاں اکھاں انھیاں ہو گئیاں سن۔ خدیجہ نے کہیا: 'اے چاچے دا بیٹا سن اپنے بھائی دے بیٹے نے کیہ کہنا اے'۔ وروقوہ نے کہیا: 'اے بھائی دے بیٹے توں کیہ تجربہ ہويا اے۔ چنانچہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے دسیا کہ اوہدے نال کیہ ہویا؟ وروقوہ نے فرمایا: ایہ نموس اے جداں اللہ تعالیٰ نے اک مرتبہ موسیٰ اُتے نازل کیتا سی ۔ اوہ کاش میں ہلے جوان ہوندا تے میں ہلے جیوندا ہوندا جدوں تینوں تیرے لوکاں نے کڈھ دتا سی۔' رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے پُچھیا: کیہ مینوں اینہاں دے ہتھوں کڈ دتا جاوے گا؟ وروقوہ نے جواب دتا: 'ہاں۔ کیونکہ کوئی وی نئیں آئے گا جہڑا تسی لے کے آ رئے او جدوں تیکر کہ اوہ تکلیف نئیں پہنچان گے - دشمن بنائے جان -۔ جے میں اوتھے ہوندا جدوں انج ہویا سی، تے میں اپنی پوری صلاحیت نال تہاڈی مدد کردا'۔ وروکوہ نے اس واقعے دا تجربہ نئيں کیتا جس اُتے اوہ یقین رکھدے سن کیونجے اوہ فتروہ - خالی پن - وحی دے دوران پہلے ہی فوت ہوئے گئے سن ۔ [ابن شہاب] نے کہیا؛ نے مینوں [ابو سلمہ بن عبدالرحمن] مطلع کیتا سی کہ [جابر بن عبداللہ انصاری] نے وحی دے خالی پن دے بارے وچ گل کیتی سی، جداں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا سی: 'جدوں ٹر رہیا سی میں آسمان توں اک آواز سنی، میں اوہدے ول ویکھیا تے پتہ چلیا کہ اوہ فرشتہ جہڑا میرے کول غار وچ آیا سی، اک کرسی تے اک کرسی تے بیٹھا سی۔ آسمان تے زمین۔ میں ڈر کے گھر گیا، تے آکھیا: مینوں ڈھک دیو۔ مینوں ڈھک دیو'۔ چنانچہ اللہ تعالیٰ نے اک وحی نازل کیتی: -اے اپنے آپ نوں ڈھکن آلے- اللہ دے کلام تک -تے بتاں نوں چھڈ دیو-. اودوں توں انکشافات مسلسل آندے رہے ہن۔ ایہ حدیث [عبداللہ بن یوسف] تے [ابو شالیہ] دے نال نال [ہلال بن رداد] نے وی [از زہری] توں نقل کيتی اے۔ تے [یوناہ] نے آکھیا؛ تے [معمر] نے اتفاق کیتا کہ اس نے ایہ از زہری توں حاصل کيتا اے۔
حدیث
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
سانوں دسیا اے [موسی بن اسماعیل] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [موسی بن ابو عائسیہ] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [سعید بن جبیر] توں [ابن عباس] اللہ تعالیٰ دے کلام دے بارے چ دسیا اے: -اپنی زبان نوں قرآن نوں جلدی پڑھن لئی مت ہلاؤ کیونکہ تسی ایہ چاہو گے - ابن عباس نے کہیا: رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں نازل ہونے والی قرآن نوں حفظ کرنے دی بہت شدید خواہش سی تے اوہ اپنے بلھاں نوں ہلاندے سن ۔ ابن عباس نے آکھیا: 'میں اپنے بلھاں نوں -اس نوں پڑھن لئی- تہاڈے کول ہلاواں گا جویں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے میرے نال کیتا سی۔ سعید نے کہیا: 'تے میں اپنے ہونٹاں نوں -اس نوں پڑھن لئی- تہاڈے کول حرکت کراں گا جویں میں ابن عباس نوں کردے ویکھیا سی۔ چنانچہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنے بلھاں نوں ہلایا ۔ فیر اللہ تعالیٰ دا کلام نازل ہویا: قرآن پڑھن لئی اپنی زبان نہ ہلاؤ کیونکہ تسی جلدی ای اس تے مہارت حاصل کر لو گے۔ بے شک، ایہ ساڈے خرچے تے اے کہ اسی ایہناں نو اکٹھا کرئیے - تہاڈی چھاتی چ - تے - تہانوں ایہناں نو پڑھن چ ہوشیار بناواں'۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ اللہ تعالیٰ اس نو تہاڈے سینے وچ جمع کردا اے - اس نو حفظ کرن دے لی - تے فیر تسی اس نو پڑھدے او: 'جدوں اسی اس نو پڑھ کے ختم کر لواں گے، تے فیر پڑھائی دی پیروی کرو'۔ اس دا مطلب اے: 'سن تے چپ رہو'۔ اس دے بعد اللہ تعالیٰ نے فرمایا: فیر بے شک اس دی وضاحت کرنا ساڈی اُتے اے ۔ اس دا مطلب اے: 'تے اس دا تلاوت کرنا ساڈی فرض اے' تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اس وقت توں جدوں جبریل علیہ سلام انہاں دے پاس آئے تاں انہاں نے انہاں دی گل سنی۔ تے جدوں جبریل علیہ سلام چلے گئے تاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اسنوں پڑھیا - اپنے ساتھیاں نوں - جداں کہ جبریل علیہ سلام نے اسنوں پڑھیا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم
حدیث
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
سانوں دسیا اے [عبدان] اوہنے آکھیا، دسیا اے [عبداللہ] نے سانوں [یونس] نوں [از زہری] توں دسیا اے تے اسی روایت دے نال، سانوں [بسیر بن محمد] نے وی آکھیا اے، سانوں دسیا اے [عبداللہ] نے آکھیا اے، سانوں [یونس] تے [ممر] توں [عز اللہ] نے دسیا اے جیویں ذواللہ بن سانوں آکھیا اے، عبد اللہ] توں [ابن عباس] نے فرمایا، کہ رسول اللہ شعلہ اللہ علیہ وسلم سب توں نرم انسان سن، خاص طور اُتے رمضلان دے مہینے وچ جدوں فرشتہ جبریل علیہ سلام انہاں توں ملاقات کردے سن، تے ایہ جبریل علیہ سلام سن جو مہینے رمضلان وچ ہر رات انہاں دے پاس آندے سن، جتھے رمضلان سلام علیہ سلام تعالیٰ قرآن، سچ مچّ رسول اللہ شللہ اللہ علیہ وآلہ وسلم چلن آلی ہوا توں کدرے زیادہ نرم اے.
حدیث
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
سانوں دسیا اے [ابو الیمان الحکم بن نافع] اس نے آکھیا، سانوں دسیا اے [سیوب] توں [از زہری] نے مینوں [عبید اللہ بن عبد اللہ بن عتبہ بن مسعود] دسیا اے کہ [عبداللہ بن عباس] نے اس نوں دسیا اے کہ [ابو سفیان بن حرب] نے اس نوں دسیا اے؛ کہ ہراکلیوس نوں قریش دا اک تجارتی گروہ موصول ہويا ، جو اس وقت ملک شام دی تجارتی مہم اُتے سی جدوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تے ابو سفیان تے قریش کافراں دے درمیان معاہدہ نافذ ہويا۔ جدوں اوہ ایلیا تے رکے تے اوہ ہیراکلیئس دے دعوت نامے تے ملے تاں جے اوہناں نوں اوہدی اسمبلی وچ گل بات کرن دی دعوت دتی جا سکے، جس ویلے ہیراکلیئس رومی معززین دے نال سی۔ ہیراکلیئس نے اوہناں نال اک ترجمان راہیں گل بات کیتی۔ ہیراکلیئس نے آکھیا؛ 'تہاڈے وچوں کیہڑا اپنے آپ نوں نبی ہون دا دعویٰ کرن آلے نال سب توں نیڑے دا خاندانی رشتہ رکھدا اے؟'۔ ابو سفیان نے آکھیا؛ ایس لئی میں جواب دتا; 'میں اوہ آں جہدا اوہدے نال سب توں نیڑے دا خاندانی رشتہ اے۔' ہیراکلیئس نے آکھیا؛ 'اوہنوں میرے نیڑے لے آؤ تے اوہدے دوستاں دے وی'۔ چنانچہ انہاں نے قریش نوں ابو سفیان دے پیچھے رکھ دتا۔ اس دے بعد ہیراکلیئس نے اپنے ترجمان دے ذریعے کہیا: 'اوس نوں ایہ دسنا کہ ميں نے آپ نوں اس شخص دے بارے وچ پُچھیا سی جس نے اپنے آپ نوں نبی ہونے دا دعوی کيتا سی ۔ جے اوہ میرے نال جھوٹ بولدا اے، تے فیر تہانوں وی اوہدے نال جھوٹ بولنا چاہیدا اے۔ اللہ دی قسم، جے ایہہ جھوٹ بولن دے الزاماں دی وجہ توں پیدا ہون آلی شرمندگی نہ ہوندی جہڑی اوہ میرے تے برابر کردے، تے میں اوہنوں جھوٹ بولدا۔' ابو سفیان نے آکھیا؛ چنانچہ انہاں نے مینوں آپ دے بارے وچ سب توں پہلے - رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں پُچھیا اوہ ایہ سی: ’تہاڈے وچ انہاں دے نسب دا مقام کیہ اے؟ میں جواب دتا: 'اوہ چنگے - شریف - نسب دا اے'۔ اوہنے پھیر پچھیا: 'اوہدے توں پہلاں کسے ہور نے آکھیا اے؟' میں جواب دتا: 'کجھ وی نئیں'۔ اوہنے پھیر پچھیا: 'کی اوہدا پیو بادشاہ اے؟' میں جواب دتا: 'نہیں'۔ اوہدے پچھے-پچھے چلن والے اچے عہدے والے لوک ہن جاں گھٹیا لوک؟' میں جواب دتا: 'اوہدے مگر لگن آلے وی گھٹیا لوک نیں'۔ اوہناں نے پھیر پچھیا: 'پیروکار ودھ رہے ہن جاں گھٹ رہے ہن؟' میں جواب دتا: 'ودھاؤ'۔ انہاں نے فیر پُچھیا: 'کیہ کسی نے اپنے مذہب توں ناراض ہونے دی وجہ توں مرتد ہوئے؟' میں جواب دتا: 'کجھ وی نئیں'۔ اوہنے فیر پچھیا: 'کی تُسیں کدی اوہنوں جو کجھ کہن توں پہلاں جھوٹ بولدا پایا؟' میں جواب دتا: 'کدی نئیں'۔ اوہنے پھیر پچھیا: 'اوہنے کدے دھوکھا کیتا اے؟' میں جواب دتا: 'کدی نہیں۔ جدوں اسی اوہدے نال گھومدے ساں، تے اوہنے کدی انج نئیں کیتا'۔ ابو سفیان نے کہیا: 'میں ممکنہ طور اُتے اس طرح دے الفاظ دے علاوہ کچھ نئيں پہنچا سکدا'۔ اسنے پھیر پچھیا: 'تسیں اس نال لڑ رہے ہو؟' میں جواب دتا: 'ہاں'۔ اوہنے فیر پچھیا: 'جنگ کویں مک گئی؟' میں جواب دتا: 'ساڈے تے اوہدے وچکار جنگ بہت زیادہ اے۔ کدی اوہ سانوں ماردا اے، کدی اسی اوہنوں ماردے آں'۔ اسنے پھیر پچھیا: 'اسنے تینوں کی کرن دا حکم دتا سی؟' میں جواب دتا: 'اوس نے سانوں حکم دتا؛ اللہ دی عبادت کرو تے اوہدے نال کوئی تعلق رکھے بغیر، تے اپنے آباؤ اجداد دی گل نوں چھڈ دیو۔ "اوہناں نے سانوں نماز پڑھن، زکات ادا کرن، سچ بولن، اک دوجے نوں معاف کرن تے دوستی نوں قائم رکھن دا وی حکم دتا"۔ چنانچہ ہیراکلیئس نے اپنے ترجمان توں کہیا: 'اسنوں آکھو کہ ميں نے آپ توں اس شخص دے والدین دے بارے وچ پُچھیا اے، آپ دسدے نيں کہ اوہ شخص شریف نسل دا اے۔ ايسے طرح اوہ شخص اپنے قوم دی اولاد وچوں زندہ ہويا۔ تے میں تہانوں پچھیا کہ کیہ کدی کسے نے اوہ آکھیا سی جو اوہنے آکھیا سی، تسی آکھیا نئیں۔ جے ایہ آکھیا جاندا کہ کسے نے ایہ گل پہلے وی کہی سی، تے یقیناً میں ایہ فرض کر لواں گا کہ ایہ بندہ پہلے وی کسے دی نقل کر رہیا سی جس نے کجھ انج ای آکھیا سی۔ میں تہانوں ایہہ وی پچھیا کہ کی اوہناں دے پیو شاہی نسل دے سن، تے تسی جواب دتا نئیں۔ میں آکھیا کہ جے اوہدا پیو شاہی نسل دا ہووے تے بے شک ایہہ بندہ اپنے پیو دی بادشاہت دا دعویٰ کر رہیا ہووے گا۔ تے میں تہانوں ایہہ وی پچھیا سی کہ کی تہانوں کدی ملیا اے جے اوہنے جو کجھ آکھیا اوہ کہن توں پہلاں جھوٹ بولیا، تے تسی اوہنوں جواب نئیں دتا۔ میں واقعی سمجھدا ہاں کہ اللہ نال جھوٹ بولنا تاں دور دی گل انساناں دی وی ہمت نئیں ہوندی تے میں تہانوں ایہہ وی پچھیا اے کہ اوہدے مگر لگن والے شریف نیں یاں گھٹیا؟' اوہدے مگر لگن والے گھٹیا لوکاں نوں توں جواب دتا. بے شک اوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے پیروکار نیں ۔ میں ایہہ وی پُچھیا پئی فالوورز دی تعداد ودھ گئی یا گھٹ گئی، تسی جواب دتا کہ وادھا ہویا. تے ایمان دے نال ایہو حال اے جدوں تک کہ اوہ کامل نئیں ہو جاندا۔ میں تہانوں ایہہ وی پُچھیا اے کہ کیہ کسے نے اپنے مذہب توں ناراض ہون دی وجہ توں مرتد ہویا اے؟ تسی جواب نئیں دتا۔ تے ایمان وی انج ای ہوندا اے جدوں اوہ دل وچ ودھدا تے ودھدا اے۔ میں تہانوں ایہہ وی پچھیا کہ کدی دھوکہ دتا سی، تسی جواب دتا کدی نئیں۔ تے انج ای ہویا کہ رسول دھوکہ نئیں دے سکدے سن۔ تے میں آپ توں ایہ وی پُچھیا اے کہ انہاں نے آپ نوں کیہ حکم دتا سی ، آپ نے جواب دتا کہ انہاں نے آپ نوں اللہ دی کسی چیز نوں شرکاء نہ کر کے عبادت کرنے دا حکم دتا اے ، تے آپ نوں بتاں دی پوجا توں منع کیتا اے ، انہاں نے آپ نوں نماز نوں برقرار رکھنے ، زکات ادا کرنے ، سچ بولنے ، اک دوسرے نوں بخشنے تے دوستی نوں برقرار رکھنے دا وی حکم دتا اے۔ جے تیری ہر گل سچ اے تے اوہ ضرور میرے پیراں ہیٹھ بادشاہی تے حکومت کرے گا۔ مینوں واقعی شک سی کہ اوہ ایس ویلے تہاڈے وچکار نہیں سی، جے مینوں اوہدے کول اپڑن دا راہ پتہ ہوندا تے بے شک میں اوہنوں لبھن دی اینی کوشش کراں گا کہ جدوں میں اوہدے کول ہوندا تے میں اوہدے پیر ضرور دھو دیندا۔ اس دے بعد ہیراکلیئس نے پیغمبر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں اک خط منگیا جو دیہیا نے بصرہ دے حکمراناں دے لئی لیایا سی ۔ چنانچہ اس نے خط ہیراکلیئس نوں دے دتا تاں اس نے اسنوں پڑھیا تے اس دے مواد وچ لکھیا سی: بسم اللہ رحمنیر رحیم۔ اللہ دے خادم تے رسول محمد توں ہیراکلیئس تک۔ رومن حکمران، ہدایات تے عمل کرن آلیاں لئی نجات۔ فیر ایس دی بجائے، میں تہانوں اسلام دی دعوت دے نال دعوت دینا واں؛ اسلام وچ داخل ہو جاؤ فیر سلامت رہو گے اللہ تینوں دو گنا اجر دیوے گا لیکن جے تُسی دور ہو جاؤ گے، تے فیر تُسی اپنی قوم دے گناہ برداشت کرو گے، تے: اے اہل کتاب، آؤ - پکڑو - اک جملہ - اک فرمان - کہ ساڈے تے تہاڈے وچکار کوئی تنازعہ نئیں اے، کہ اسی اللہ دے علاوہ کسی دی عبادت نئیں کردے تے اسی اوہدے نال کوئی شے نئیں رکھدے تے نہ ای - تے نہ ای - ساڈے وچوں کوئی وی اللہ دے علاوہ دوجیاں نو رب بناندا اے۔ جے اوہ منہ موڑ لیندے نیں، تے فیر اوہناں نوں آکھو: ویکھو، اسی اوہ آں جنہاں نے اللہ دے تابع ہو گئے آں۔ ابو سفیان نے کہیا: 'جدوں ہیراکلیئس نے اپنی گل پہنچائی تے خط پڑھنا ختم کیتا، اک ہنگامہ تے شور آلی آوازاں ہوئیاں، جس نے سانوں دور کر دتا۔ سانوں باہر کڈھن توں بعد میں اپنے دوستاں نوں آکھیا؛ 'بے شک اسنوں ابو کبسیہ دے بیٹے دے امور وچ مدعو کیتا گیا اے۔ ہیراکلیئس نوں رومی سلطنت دی فکر سی ۔ ایتھوں تیکر کہ اوس ویلے مینوں ایہہ وی فکر سی کہ محمد کامیاب ہو جان گے، جدوں تیکر کہ آخر کار - اوہ احساس بعد وچ ختم ہو گیا - اللہ نے مینوں اسلام وچ قبول کر لیا۔ تے ابن عن نظور، اک ایلیا دا عہدیدار سی تے ہراکلیوس اک عیسائی بشپ سی، اس نے کہیا کہ اک دن جدوں ہراکلیس نے ایلیا دا دورہ کیتا تاں اوہ بہت پریشان سی، اپنے بعض جنگی کمانڈراں توں کہیا: 'بے شک اسيں آپ دی صورتحال توں انکار کردے نيں۔ مزید ابن نزہور نے کہیا کہ ہراکلیوس اک نجومی سی جو ہمیشہ ستارےآں دی حرکت اُتے توجہ دیندا سی ۔ اک واری اس نے پجاریاں دے پچھے گئے سوالاں دے جواب دتے; 'اک رات جدوں میں تاریاں دے گزرن دا مشاہدہ کر رہیا سی تاں میں ویکھیا کہ ختان بادشاہ جم گیا سی، اس لوکاں وچوں کس دا ختنہ ہویا سی؟' پجاریاں نوں جواب دیو؛ 'ختنہ کرن آلے لوک صرف یہودی نیں، یہودیاں دی وجہ توں فکر نہ کرو۔ بس اپنی بادشاہی دے سارے ملکاں دا حکم دیو، تاں جے اوہناں ملکاں دے یہودی مارے جان'۔ کے اس وقت بنی غسان دے بادشاہ دے قاصد ہیراکلیئس نوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بارے وچ بیان کرنے دے لئی پیش کیتا گیا، اس شخص دے قصہ ختم ہونے دے بعد ہیراکلیئس نے حکم دتا کہ اس دی جانچ پڑتال کيتی جائے کہ آیا اس نے ختنہ کیتا اے یا نئيں۔ چیک کرن توں بعد پتہ چلیا کہ اوہ اصل وچّ کالا سی۔ فیر لوکاں نے ہیراکلیئس نوں دسیا۔ ہیراکلیئس نے اس آدمی توں دوجے عرباں بارے پچھیا، کی اوہناں نے ختنہ کیتا سی جاں نہیں؟' اوہنے جواب دتا؛ 'سارے عرب ختنہ ہوندے نیں'۔ ہیراکلیئس نے آکھیا؛ 'ایہہ امت دا بادشاہ اے، بے شک اوہ پیدا ہویا اے'۔ اس دے بعد ہراکلیسو نے روم وچ اپنے اک دوست نوں خط بھیجیا جس دا علم ہراکلیسو دے برابر سی - کہ اوہ اسنوں حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی ولادت دے بارے وچ دسے۔ ادھر اوہ ہمشا دیس دا سفر جاری رکھدا سی، پر ہمشا پہنچن توں پہلاں ہی اس دے دوست دے چٹھی دا جواب سبھ توں پہلاں پہنچ گیا سی۔ اس دا دوست ہیراکلیئس دی اس رائے توں اتفاق کردا سی کہ محمد پیدا ہويا اے تے اوہ واقعی اک نبی اے۔ اس دے بعد ہیراکلیئس نے رومی عہدیداراں نوں ہمشا وچ اپنی جگہ آنے دی دعوت دتی، اجلاس وچ سب دے موجود ہونے دے بعد ہیراکلیئس نے تمام دروازےآں نوں جندرا لگانے دا حکم دتا۔ فیر اوہنے آکھیا؛ 'اے رم دی قوم، کی تسی سارے شاندار فتح تے ترقی حاصل کرو گے، جد کہ بادشاہی ساڈے ہتھاں چ برقرار رہوے گی؟ جے چاہو تے محمد نوں نبی من لو!'. ایہہ شبد سن کے اوہ سارے دروازے جندرا لگے ہون دے باو جود وی جنگلی کھوتیاں وانگ بھجّ گئے ۔ ایسی صورتحال نوں دیکھ کے ہیراکلیئس نوں امید ختم ہوگئی کہ اوہ محمد دی نبوت اُتے یقین رکھن گے۔ فیر سب نوں اپنی اپنی جگہ اُتے واپس آنے دا حکم دتا تے کہیا؛ 'اصل وچّ میں ہنے جو کجھ کیہا سی، اوہ صرف تہاڈے سبھ دی ستھرتا نوں پرکھن لئی سی۔ ہن میں اوہ عزم ویکھیا اے۔ فیر اوہ ہیراکلیئس دے سامنے جھک گئے تے اوہ اس توں خوش ہوئے۔ اس طرحاں ہیراکلیئس دی کہانی ختم ہو جاندی اے۔ اسنوں [صالح بن کیسان] تے [یونس] تے [معمر] نے [از زہری] توں نقل کیتا اے۔
حدیث
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
سانوں دسیا اے [عبداللہ بن موسی] اوہنے آکھیا، سانوں دسیا اے [حنظلہ بن ابو سفیان] توں [عکرمہ بن خالد] توں [ابن عمر] آکھیا: رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: اسلام پنج بنیاداں تے تعمیر اے؛ گواہی کہ اللہ دے علاوہ کوئی خدا نئيں اے تے بے شک محمد اللہ دے رسول نيں، رمضان دے دوران نمازاں قائم کردے نيں، زکات، حج تے روزہ رکھدے نيں'۔
حدیث
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
سانوں دسیا اے [عبداللہ بن محمد الجوفی] نے فرمایا، سانوں دسیا اے [ابو عامر عقادی] جس نے آکھیا، کہ سانوں دسیا اے [سلیمان بن بلال] توں [عبداللہ بن دینار] توں [ابو صالح] توں [ابو ہریرہ] توں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں زیادہ آکھیا اے: سٹھ شاخاں، تے شرم ایمان دا حصہ اے۔
حدیث
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
ساڈے توں [آدم بن ابو عیاس] نے فرمایا اے، ساڈے توں [سیوبہ] [عبداللہ بن ابو عاصفر] توں تے [اسماعیل بن ابو خالد] توں [اصی سیابی] توں [عبداللہ بن امرو] توں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اے، تے اللّٰہ علیہ المسلمین فرمایا اے کہ اک کلام مسلمان اے: مسلماناں لئی ہتھ محفوظ نیں، تے مہاجر اوہ بندہ ہوندا اے جہڑا اللہ نے منع کیتا ہویا کم چھڈ دیندا اے۔ ' ابو عبد اللہ فرمایا؛ تے [ابو معاویہ] نے فرمایا؛ سانوں دسیا اے [داؤد]، اوہ ابن ہند دا پتر اے، [عمیر] دا آکھیا؛ میں [عبداللہ] یعنی بن عمرو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں سُنیا تے آکھیا [عبداللہ] توں [داؤد] توں [عمیر] توں [عبداللہ] نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں
حدیث
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
نے سانوں دسیا اے [سعید بن یحیی بن سعید قرآسی] نے فرمایا، سانوں دسیا اے [میرے والد] نے کہیا، کہ سانوں دسیا اے [ابو بردہ بن عبد اللہ بن ابو بردہ] توں [ابو بردہ] توں [ابو موسی] نے آکھیا: اے رسول اللہ، کیہڑا اسلام سب توں اہم اے؟ رسول اللہ علیہ اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جواب دتا: 'جو مسلمان انہاں دے منہ تے ہتھ توں محفوظ نيں'۔
حدیث
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
نے دسیا اے [عمرو بن خالد] نے فرمایا اے، سانوں دسیا اے [اللیتس] توں [یزید] توں [ابو الخیر] توں [عبداللہ بن عمرو]؛ اک سی جس نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں پُچھیا؛ 'کیہڑا اسلام سبھ توں ودھیا اے؟' رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جواب دتا: 'تسیں کھانا دیندے او، اوہناں لوکاں نوں سلام کہو جہناں نوں تسی جاندے او تے جنہاں نوں تسی نئیں جاندے'۔
حدیث
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
نے ساڈے نال تعلق کیتا اے [مسداد] فرمایا اے، ساڈے نال تعلق کیتا اے [یحییٰ] توں [سیوبہ] توں [انس] توں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تے توں [حسین المعلیہ] فرمایا اے، سانوں بیان کیتا اے [قطعہ] توں [انس] توں نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم فرمایا اے: 'تہاڈے وچوں کوئی وی اودوں تیکر نئیں مندا جدوں تیکر اوہ اپنے بھرا نال انج پیار نئیں کردا جیویں اوہ اپنے آپ نال پیار کردا اے۔'
حدیث
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
سانوں دسیا گیا اے [ابو الیمان] نے فرمایا اے، سانوں [ابو از زناد] [العراج] توں [ابو ہریرہ] توں دسیا گیا اے، کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اے: لہذا اللہ دی قسم جہدا اللہ علیہ وآلہ وسلم اے، جدوں تیکر میں تہاڈی محبت تے یقین نئیں کراں گا اپنے ماں پیو تے اپنے بچیاں توں ودھ۔
حدیث
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
ساڈے نال تعلق رہیا اے [یعقوب بن ابراہیم] نے فرمایا اے، اس دا تعلق ساڈے نال [ابن العلیہ] توں [عبدالعزیز بن شہیب] توں [انس] توں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں تعلق رہیا اے تے ساڈے نال وی تعلق رہیا اے [آدم] نے فرمایا، اس دا تعلق ساڈے نال اے [عبد اللہ] توں [عبدالعظہ]۔ کہیا، نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: 'تہاڈے وچوں کوئی وی یقین نئیں کرے گا جدوں تک میں اوہ اپنے ماں پیو، اپنے بچیاں تے ساری انسانیت توں زیادہ پیار نئیں کردا۔'
حدیث
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
سانوں دسیا گیا اے [محمد بن المطسنہ] نے فرمایا، سانوں دسیا گیا اے [عبد الوہاب عتس تسقافی] آکھیا، سانوں [ایوب] توں [ابو قلبہ] توں [انس بن مالک] توں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اے: جے کسے بندے کول اوہ گلاں ہون گیاں۔ ایمان دی مٹھاس: اس نے اللہ تے اس دے رسول نوں انہاں دونے دے علاوہ دوسرےآں توں زیادہ محبوب بنایا۔ جے اوہ کسے نال محبت کردا اے تے سوائے اللہ دی خاطر اوہدے نال محبت نئیں کردا۔ تے اوہ کفر ول پرتن توں اینا ای نفرت کردا اے جنا اوہ جہنم وچ سُٹ جان توں نفرت کردا اے۔'
حدیث
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
فرمایا اے [ابو الولید] نے فرمایا اے، فرمایا اے [سیوبہ] نے مینوں [عبداللہ بن عبد اللہ بن جبار] بیان کیتا اے، فرمایا اے؛ میں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں [انس] سُنیا، اوہناں نے آکھیا: ایمان دی نشانی انصار نال محبت کرنا اے تے نفاق دی نشانی انصار نال نفرت کرنا اے۔
حدیث
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
فرمایا اے [ابو الیمان] فرمایا، فرمایا اے [سیوب] توں [از زہری] فرمایا، فرمایا اے [ابو ادریس عید اللہ بن عبد اللہ]، کہ [عبادہ بن اش شامت] اک دوست سی جس نے جنگ بدر وچ حصہ لیا سی تے انہاں لوکاں وچوں وی سی جنہاں نے رات عبادہ نوں حلف لیا سی، عبادہ نے کہیا؛ کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنے بعض دوستاں دے درمیان ہونے اُتے فرمایا: 'میرے توں بیعت کرو کہ کسی چیز دے نال اللہ دے نال شریک نہ کراں، چوری نہ کراں، زنا نہ کراں، اپنے بچےآں نوں قتل نہ کراں، جھوٹ نہ گھڑاں جو آپ اپنے ہتھ پیراں دے درمیان ایجاد کردے نيں، کسی وی چیز دی نافرمانی نہ کرن جو درست ہوئے۔ تساں وچوں جو کوئی انہاں نوں پورا کرے گا اس دا ثواب اللہ دی طرف اے تے جو کوئی انہاں گلاں دی خلاف ورزی کرے گا تے فیر اللہ تعالیٰ اسنوں اس دنیا وچ سزا دیندا اے تاں اس دے لئی کفرات اے تے جو کوئی انہاں گلاں دی خلاف ورزی کردا اے تے فیر اللہ تعالیٰ انہاں نوں ڈھانپ دیندا اے - اسنوں اس دنیا وچ عذاب نئيں دیندا اے - فیر اس دا کاروبار اللہ دے پاس واپس آندا اے، جے اوہ چاہے تاں اوہ اسنوں معاف کرے گا یا اسنوں عذاب دے گا۔ اس لئی اسیں ایہناں گلاں لئی اس نال بیعت کیتی ۔
حدیث
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
سانوں [عبد اللہ بن مسلمہ] نے [ملک] توں [عبد اللہ بن عبداللہ بن عبدالرحمن بن ابو شعاع] توں [اپنے والد] توں [ابوسعید الخدری] توں دسیا اے کہ اوہناں نے آکھیا، رسول اللہ شللہ اللہ علیہ وآلہ وسلم نے آکھیا: 'ایہہ تقریباً اک ویلے تے ہویا - اک بہترین ویلے - کہ مسلماناں دا اک خزانہ سی۔ اوہ پہاڑاں دی چوٹیاں تے دور دراز دیاں تھاواں تے چردا سی، اوہ ایس دے نال چلا جاندا سی۔ اوہدا مذہب بدنام ہون دے خوف دی وجہ توں اے۔
حدیث
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
فرمایا اے [محمد بن سلام] فرمایا اے، بیان کیتا اے [عبدہ] توں [حشیم] توں [اپنے والد] توں [عائشہ] فرمایا اے: رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جدوں صحابہ نوں حکم دتا تو انہاں نوں اوہ اعمال کرنے دا حکم دتا جو اوہ کرنے دے قابل سن تاں اصحاب نے فرمایا؛ 'اے اللہ دے رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اسی تہاڈے ورگے نئیں آں کیونکہ تہاڈے ماضی تے آن آلے گناہ معاف کر دتے گئے نیں'۔ چنانچہ اوہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم غصے وچ آئے جو انہاں دے چہرے توں معلوم ہويا فیر فرمایا: بے شک آپ وچ جو سب توں زیادہ پرہیزگار اے تے اللہ نوں سب توں زیادہ سمجھدا اے اوہ میں ہی ہاں ۔
حدیث
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
سانوں دسیا گیا اے [سلیمان بن حرب] فرمایا اے، سانوں دسیا گیا اے [سیوبہ] توں [قتادہ] توں [انس بن مالک] رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں، اوہناں نے فرمایا: 'تن -چیزاں- جیہڑیاں جے کسے بندے کول ہون، تے اوہ ایمان دی مٹھاس حاصل کرے گا: اللہ تعالیٰ اس توں زیادہ محبت کردا اے دو۔ تے جو جے کسی توں محبت کرے تو اس شخص توں سوائے اللہ عزہ وجالہ دے محبت نہ کرے۔ تے کون کفر ول پرتن توں اینا ای نفرت کردا اے جنا اوہ جہنم وچ سُٹ جان توں نفرت کردا اے۔'
