Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith
Hadith
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Cuɛ kɔn jiök [Al Ɣumai̱di Abdullah bin Az Zubair] jɛn cuɛ wee, Cuɛ kɔn jiök [Thufyan] min cu wee, ɛn ɣöö Cɛ kɔn jiök [Yahya bin Tha̱id Al Anthari̱] cuɛ wee, cuɛ kɔn jiök [Muɣammad bin Ibra̱him At Tai̱mi], ɛn ɣöö cɛ [Alkamah bin Waqac Al Laithi] liŋ; Ɣän cä [Umar bin Al Kaththab] liŋ kɛ cäŋ kɛl wi̱i̱ pulpit i̱; Ɣän cä gök sallallaahu 'alaihi wasallam liŋ i̱: 'Lät diaal tekɛ luɔt kä min ca car, kä muc in ba ka̱m ramɔ kɛl tekɛ luɔt kä min ca car; Rami̱ go̱o̱r ɣöö bɛ ɣöth kɛ kui̱ wecmuɔ̱ɔ̱n in go̱o̱rɛ ɣöö bɛ cop thi̱n kiɛ kɛ kui̱ ciëk in go̱o̱rɛ ɣöö bɛ kuɛɛn, ɛn ɣöthdɛ ɛ jɛn min go̱o̱rɛ.'
Hadith
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Cuɛ lar ɛn ɣöö [Abdullah bin Yuthup] cuɛ wee, jɛn ca la̱r kɔn [Malik] kä [Ɣi̱thi̱yam bin 'Urwah] kä [gua̱n] kä [Aisyah] man Mu'minin, ɛn ɣöö Al Ɣa̱rith bin Ɣi̱cam cuɛ Rathullah thiec i̱, 'Ɣɔ̱ɔ̱n, cuɛ ben i̱di?' Kä ɛnɔ cu Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ɛ loc i̱: 'Kɛ tha̱a̱ŋ gua̱thni̱ la bëë kä ɣä ce̱tkɛ jɔw thɔ̱l mi̱ ci̱ rɔal kä ca̱p ɛmɛ ɛ jɛn in bumni̱ jɛn kä ɣä, kɛ kɔrɛ bɛ cu cuɔ̱ŋ kɛ ɣöö bä min ca lat ŋa̱c. Kä tha̱a̱ŋ gua̱thni̱ la bëë jääk nhial ce̱tkɛ raan kä ruacɛ kɛ ɣä kä bä min larɛ guɔ̱ɔ̱r’. Aisyah cuɛ wee: 'Ɛpuc, cä cäŋ kɛl nɛn nyuuth mi bëë piny kä jɛ sallallaahu 'alaihi wasallam kɛ cäŋ mi̱ kɔ̱c ɛlɔ̱ŋ kä cuɛ cuɔ̱ŋ, kä cua̱ jɛ nɛn ɛn ɣöö nhiamdɛ cuɛ kööt kɛ lëth'.
Hadith
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Cuɛ lar ɛn ɣöö [Yahya bin Bukair] cuɛ wee, Ca jɛ la̱r kɔn kä [Al Laits] kä ['Uqail] kä [Ibn Shiɣab] kä ['Urwah bin Az Zubair] kä [Aisyah] -kä Man Mu'minin-, ɛn ɣöö jɛn cuɛ wee: 'Kä tuk nyuuthdɛ cuɛ tekɛ thuɔ̱k kɛ ' la̱k rɛy tɔ̱ɔ̱cä. Kä Jɛn /cɛ la̱k ɛ ni mi cɛ ben ce̱tkɛ buay ca̱ŋ. Kɛ kɔrɛ cua jɛ poth kɛ nhök kɛ ɣöö bɛ te kärɔa, kɛ kui̱c ɛmɔ cuɛ thok Hiro kuany kä cuɛ jɛ rut, min lot ni̱ ɣöö bɛ pal kɛ wäär kɛ tha̱a̱ŋ gua̱thni̱ a /kenɛ ni̱ luny kä ji̱ dhɔariɛn kɛ ɣöö bɛ mi̱th tin bɛ kulɛ ŋot kɛ tëk riali̱kä. Kä kɛ kɔrɛ cuɛ röm kɛ Khadijah kɛ ɣöö bɛ mi̱th riali̱kä. Amäni̱ mëë cu Al Ɣaq ben kɛ jɔakdɛ mëë tëë rɛy kɔ̱kä Ɣi̱rö, cu jääk nhial ben kä cuɛ wee: 'Kuɛn?' Cuɛ loc i̱: 'Ɣän /cä dee kuɛn'. Kä cu gök sallallaahu 'alaihi wasallam ɛ lat: Kä ɛnɔ cu jääk nhial ɣä käp kä cuɛ ɣä kum kɛ buɔ̱m ɛlɔ̱ŋ kɛ kɔrɛ cuɛ ɣä lony kä cuɛ nyɔk kɛ jiök: 'Kuɛn!' Cuɛ loc i̱: 'Ɣän /cä dee kuɛn'. Kä ɛnɔ cu jääk nhial ɣä käp kä cuɛ ɣä kuɔ̱m kɛ buɔ̱m ɛlɔ̱ŋ kä cuɛ ɣä lony kä cuɛ ɣä nyɔk kɛ jiök: ‘Kuɛn!’. Cuɛ loc i̱: 'Ɣän /cä dee kuɛn'. Cu jääk nhial ɣä nyɔk kɛ käp kä cuɛ ɣä kuɔ̱m kɛ gua̱a̱th in diɔ̱ɔ̱kdiɛn kɛ buɔ̱m ɛlɔ̱ŋ kɛ kɔrɛ cuɛ ɣä pa̱l wä, kä cuɛ nyɔk kɛ jiök: -Kuɛn kɛ -latdɛ- ciöt Kuɔthdu min cak, Jɛn cɛ naath cak kɛ riɛm mi ci rɔ moc kɛ pɛ̈th. Kuɛn, kä Kuäärun ɛ jɛn ram in tekɛ puɔ̱th mi di̱i̱t-'. Kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ luny kä ji̱ dhɔariɛn kɛ rieet nyuuthni̱ rɛy rikä mi̱ di̱i̱t. Cuɛ röm kɛ Khadijah bint Khawailidh kä cuɛ wee: 'Kuɔ̱m ɣä, kum ɣä!'. Cuɛ jɛ kum amäni mëë ci dualdɛ thuɔ̱k. Cuɛ Khadija la̱r min ci̱ tuɔɔk: 'Ɣän diɛɛrä kɛ kui̱dä'. Kä ɛnɔ cu Khadijah ɛ jiök: 'Kɛ Allah, Allah /cɛ ji̱ bi moc riɛk amäni cäŋ kɛl, kɛ ɣöö ɛ ji̱n ram mi ŋot kɛ mi̱ määthdɛ'. Cu Khadijah ɛ cɔl kɛ ɣöö bɛ wä röm kɛ Waroqoh bin Naupal bin Athad bin Abdul 'Uzza, gat man Khadijah, mëë la raan Kritho kɛ gua̱a̱th ëë tä Jahiliyyah thi̱n. Cuɛ buɔkni gɔ̱r bä kɛ thok Ɣi-bɛ-ru, kä cuɛ Baibol gɔ̱r bä kɛ thok Ɣi-bɛ-ru kɛ nhök Allah. Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ ci Waroqoh dɔŋ kä ci wäŋkɛ ci̠r. Cu Khadijah ɛ jiök: ''Ɣɔ̱ɔ̱n gat man, liŋ min bi gat dämuɔɔr ɛ lar''. Cu Waroqoh ɛ jiök: ‘Ɣɔ̱ɔ̱n gat dämaar, ɛŋu mi ci tuɔɔk kä ji̱’. Kä ɛnɔ cu Rathullah min ci tuɔɔk kä jɛ la̱r lär. Waroqoh cuɛ wee: ‘Nɛmɛ ɛ Namus, ce̱tkɛ mëë ci Allah ɛ nyuɔ̱th Muthɛ kɛ cäŋ kɛl. Ɣɔ̱ɔ̱n, ɣän göörä ɣöö dëë ŋot ɛ ŋuɛ̈t kä dëë ŋot kɛ tëk mëë ca ji̱ tuɔ̱k raar ɛ nɛɛku'. Cu Rathul-ullah ɛ thiec i̱: ''Ɣän ba ɣä yuɔr raar ɛ kɛ?'' Cu Waroqoh ɛ loc i̱: ‘Ɣɔ̱ɔ̱n. Kɛ ɣöö thilɛ ram mi bi ben kɛ min bi nööŋ ɛ ni mi cakɛ moc riɛk - jakä ji̱ tɛ̈r -. Mi cä te thi̱n mëë ci̱ nɔmɔ tuɔɔk, dëë ji̱ luäk kɛ lua̱ŋdä kɛɛliw'. Waroqoh /ke̱nɛ min ci tuɔɔk mëë ŋäthɛ jɛ jek kɛ ɣöö cɛ li̱w kɛ nhiam kɛ gua̱a̱th ëë caa fatroh - /thiɛlɛ mi̱ te rɛydɛ - nyuuth. [Ibn Thiɣab] cuɛ wee; cuɛ ɣä la̱r lär [Abu Thalamah bin Abdurrahman] ɛn ɣöö [Jabir bin Abdullah Al Ansari] cuɛ ruac kɛ kui̱ kä ɣöö /thiɛlɛ mi̱ ca nyoth rɛy nyuuthä, ce̱tkɛ mëë ca lar ɛ Jak Kuɔth i̱: 'Mëë ja̱lä cua̱ jɔw liŋ nhial, cua̱ guic ni̱ jɛ kä cuɛ rɔ ri̱t kä ɣä ɛn ɣöö ɛ jääk nhial mi̱ te kam Hi̱rö'. nhial kɛnɛ piny. Cuä dual kä cua̱ wä dhɔɔrä, kä cua̱ wee: ‘Kuam ɣä. Kuɔ̱m ɣä'. Kä ɛnɔ cu Allah Ta'ala nyuuth ja̱k piny: -Ɣɔ̱ɔ̱n ji̱n ram min kum rɔ- amäni ruac Allah -kä päli kuth guääyni-. Ni̱ mëë cu nyuuth ŋot kɛ mi̱ bëë piny ɛ ŋotdɛ'. Ɣa̱di̱th ɛmɛ cua lat bä ɛ [Abdullah bin Yuthup] kɛnɛ [Abu Cali̱h] ɛ päär bä ɛ [Ɣi̱la̱l bin Raddad] mi̱ bä kä [Adh Zuɣri̱]. Kä cu [Jona] wee; kä [Ma'mar] cuɛ mat ɛn ɣöö bɛ jɛ jek kä Az Zuhri.
Hadith
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Cuɛ kɔn jiök [Muthɛ bin Ithma̱il] cuɛ wee, Cuɛ kɔn jiök [Abu Awanah] cuɛ wee, ɛn ɣöö Cuɛ kɔn jiök [Muthɛ bin Abu Aisyah] cuɛ wee, Cuɛ kɔn jiök [Thaid bin Jubair] kä [Ibn Abbath] kɛ kui̱ ruac Allah Ta'ala kɛ ɣöö /cu thokdu jakä pɛ̈th - jɛn-'. Ibn 'Abbas cuɛ wee: ''Kä Jak Kuɔth sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ tekɛ nhök mi̱ di̱i̱t ɛlɔ̱ŋ kɛ kui̱ kä ɣöö bɛ min ca nyoth la̱th rɛy cärädɛ - Kur'an - kä cuɛ thokdɛ moc kɛ pɛ̈th'. Cu Ibn 'Abbas ɛ jiök: 'Ɣän bä thokdä riet -kɛ ɣöö bä jɛ kuɛn- kä ji̱ ce̱tkɛ min ci̱ Jak Kuɔth ɛ lät kä ɣä'. Cu Sa'id wee: 'Kä bä thokdä riet -kɛ ɣöö bä jɛ kuɛn- kä ji̱ ce̱tkɛ min cä Ibn 'Abbas nɛn lätdɛ. Kä ɛnɔ cu gök ɛmɔ thokdɛ moc kɛ pɛ̈th. Kä cu ruac Allah Ta'ala ben piny: /Cu thokdu -kuɛn- Koran kɛ ɣöö biɛ -ŋi̱i̱c kɛ pɛ̈th. Ɛpuc, jɛn ɛ kui̱ yio̱o̱ni̱kɔn kɛ ɣöö banɛ kɛ ruuli̱ -rɛy lɔaacdu- kä -ban ji̱ jakä pɛl- rɛy kuëndiɛn'. Min lotdɛ ɛ ɣöö Allah bɛ jɛ ruɔ̱ɔ̱l rɛy lɔaacdu - kɛ ɣöö biɛ kulɛ ŋa̱c - kä kɛ kɔrɛ biɛ kuɛn: 'Mi̱ ci̱ kɔn kuëndɛ thuk, kɛ kɔrɛ biɛ kuɛn'. Jɛn lotdɛ ni ɣöö: ‘Liɛŋɛ jɛ kä bia biɛt’. Kä cu Allah Ta'ala ɛ lar: 'Kä, kɛ thuɔ̱k, ɛ jɛn min tekä kɔn ɛn ɣöö banɛ jɛ lat. Kä jɛn lotdɛ ni̱: 'Kä ɛ jɛn la̱tdan ɛn ɣöö banɛ jɛ kuɛn' Kä cu Kuoth Jaak Kuɔth in la ja̱k niɛ gua̱a̱th ɛmɔ mëë ci Jibril 'Alaihis Salam ben kä jɛ, cuɛ ruacdɛ liŋ. Kä mëë ci̱ Jibril 'Alayhith Thalam jiɛɛn, cu gök in ca kuɛn - kä ji̱ maarädɛ - ce̱tkɛ min ci Jibril 'Alaiɣis Thalam ɛ kuɛn kä jɛ
Hadith
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Cuɛ kɔn la̱r [Abdan] jɛn cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r [Abdullah] cuɛ kɔn la̱r [Yunuth] kä [Az Zuhri̱] kɛnɛ kɛ latdɛ min cäät, cuɛ kɔn la̱r bä [Bisyir bin Muɣamɛd] cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r [Abdullah] cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r [Yunuth] kɛnɛ [Ma’dhuriba min dɔ̱ŋ cuɛ lar kä] bin Abdullah] kä [Ibn 'Abbas] cuɛ wee, ɛn ɣöö Rathullah ɛ jɛn ram ëë la rami̱ /thiɛl nhök ɛlɔ̱ŋ, ɛlɔ̱ŋ rɛy pay in cɔali̱ Ramadlan mëë ci̱ jääk nhial Jibril 'Alaiɣis Thalam röm kɛ jɛ, kä ɛ jɛn Jibril 'Alayhith Thalam mëë laa bëë kä jɛ kɛ wäär kɛl rɛy Pay Ramadlan gua̱a̱th ëë la Qulaith Thalam ɛ ŋi̱i̱c thi̱n. Ɛpuc, Rathulullah thällallahu 'alaihi wathallam cuɛ tekɛ nhök mi̱ di̱i̱t mi̱ läny jiɔm in la bëë.
Hadith
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Cuɛ kɔn jiök [Abu Al Yaman Al Ɣakam bin Napi’] jɛn cuɛ wee, cuɛ kɔn jiök [Thyu’aib] kä [Adh Zuɣri] cuɛ ɣä jiök [Ubai̱dullah bin Abdullah bin ‘Utba bin Ma̱th’ud] ɛn ɣöö [Abdullah bin ‘Abbath] cɛ jɛ jiök i̱ [Abu] Thupian bin Tɔpian; kä Ɣera̱kli̱öth cuɛ buɔ̱n ko̱kä Kurai̱c jiek, min cu te rɛy ja̱l ko̱kä mi̱ wä kä Mun Thi̱i̱ri̱a kɛ jɛn gua̱a̱th ëë cu mat kam Göök sallallaahu 'alaihi wasallam kɛnɛ Abu Sufyan kɛnɛ ji̱ Kurai̱c tin /thiɛl ŋa̱th cukɛ ben lät. Mëë ci̱kɛ cuɔ̱ŋ kä Iliya' cukɛ röm kɛ Ɣerakli̱öth kɛ cɔal Ɣerakli̱öth kɛ ɣöö ba kɛ cɔl kɛ ruac rɛy matdädɛ, ɛn gua̱a̱th ɛmɔ Ɣerakli̱öth cuɛ te kɛɛl kɛ kua̱r ji̱ Rööm. Ɣerakli̱öth cuɛ ruac kɛ kɛ kɛ rɛy lucä ŋɔaani̱. Cu Ɣɛrakliöth ɛ lar; 'Ɛŋa kä yɛ mi tekɛ maar mi thia̱k kɛ ji̱ dhɔarɛ kɛ ram min lat jɛ i̱ ɛ gök?'. Abu Thupyan cuɛ wee; kɛ kui̱ ɛmɔ cua̱ jɛ loc i̱; 'Ɛ ɣän ram in thia̱k kɛ ji̱ dhɔarɛ kɛ jɛ'. Cu Ɣɛrakliöth ɛ lar; 'Nöŋɛ jɛ thia̱k kɛ ɣä kɛnɛ mäthnikɛ bä'. Kä ɛnɔ cukɛ Kurayc la̱th jɔk Abu Sufyan. Kä cu Ɣɛrakliöth ɛ jiök kɛ thok raam min luɔc ruacdɛ i̱: ‘Läri jɛ ɛn ɣöö cä jɛ thiec kɛ kui̱ wutdä min laar jɛ i̱ ɛ göök. Mi cɛ ɣä kac, kɛ kɔrɛ biɛ dhil kac'. Kɛ Allah, mi̱ /ciɛɛ pöc ëë caa nööŋ ɛ ruac ëë caa kuëŋ wi̱i̱dä i̱ cä kac, dëë jɛ ku lɛ kac.' Abu Thupyan cuɛ wee; Kä ɛnɔ, min nhiam ëë cɛ thiec kɛ kui̱dɛ - ɛn gök sallallaahu 'alaihi wasallam - ɛ jɛn ɣöö: 'ɛ gua̱a̱th in te karkɛ thi̱n rɛydun i̱di?' Cuä jɛ loc: 'Jɛn ɛ raan kar mi̱ gɔaa - mi̱ luɔ̱thkɛ''. Cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec: ‘Tëëkɛ ram mi dɔ̱diɛn mi ci ruac ɛmɛ lat kɛ nhiam?’ Kä cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec. Cuä jɛ loc i̱: 'Thiɛlɛ duɔ̱ɔ̱r'. Cuɛ lɛni thiec: ‘Gua̱n ɛ kuäär?’ Kä cuɛ jɛ lɛni thiec. Cuä jɛ loc i̱: '/Ciɛ jɛn'. Nɛy tin guɔ̱ɔ̱rkɛ jɛ kɛ nɛy ti di̱t kiɛ kɛ nɛy ti kuiy?’ Cuä jɛ loc i̱: ‘A cäŋɛ ni nɛy tin guɔ̱ɔ̱rkɛ jɛ kɛ nɛy ti /thiɛl luɔt’. Cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec i̱: ‘Kä nɛy tin guɔ̱ɔ̱rkɛ jɛ wä kɛ mi rëpkɛ rɔ̱ kiɛ wäkɛ piny?’ Cuä jɛ loc i̱: 'Rep'. Kä cuɛ nyɔk kɛ thieec i̱: ‘Tëëkɛ ram mi ci rɔɔdɛ kac raar rɛy ruac Kuɔth kɛ ɣöö cɛ lɔcdɛ jiääk kɛ kui̱ kuɔthdɛ?’ Cuä jɛ loc i̱: 'Thiɛlɛ duɔ̱ɔ̱r'. Cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec: ‘Ji̱n ci jɛ met jek kac a ŋot /kenɛ ruacdɛ lat? Cuä jɛ loc i̱: '/Cɛ met tuɔɔk'. Cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec i̱: ‘Cɛ met pɛ̈l?’ Cɛ kɔn pɛ̈l? Cuä jɛ loc i̱: ‘/Ciɛ jɛn. Mëë ci̱ nɛy ja̱l kɛɛl kɛ jɛ, /ke̱nɛ nɔmɔ met la̱t'. Abu Sufyan cuɛ wee: 'Ɣän /cä de luäŋ kɛ lat kɛ duɔ̱ɔ̱r mi̱ dɔ̱ŋ mi̱ /ciɛɛ rieet ti̱ ce̱tkɛ ti̱ti̱'. Cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec: ‘Ji̱n ko̱r tɛr kɛ jɛ?’ Cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec? Cuä jɛ loc i̱: ‘Ɣɔ̱ɔ̱n’. Cuɛ lɛni thiec: Ku ko̱r kulɛ thuɔ̱k i̱di̱? Kä cua̱ jɛ loc i̱: ‘Ko̱r kamda kɛnɛ jɛ di̱tdɛ ɛlɔ̱ŋ. Tha̱a̱ŋ gua̱thni̱ la kɔnɛ a duäc, tha̱a̱ŋ gua̱thni̱ la kɔnɛ a duäc'. Cuɛ jɛ nyɔk kɛ thiec i̱: ‘Ɛŋu mi cɛ ji̱ la̱r ɣöö bi la̱t ɔ? Cuä jɛ loc i̱: ‘Cɛ kɔ la̱r lär; 'Paldɛ Allah ɛ /thiɛlɛ mi mat yɛn jɛ, kä pälɛ min ca lar ɛ gua̱ndɔɔŋnikun.' Cuɛ kɔn jiök bä ɛn ɣöö banɛ pal yiath piny, banɛ zakat thöp, banɛ ruac kɛ thuɔ̱k, banɛ rɔ̱ pälikä, kä banɛ ciaaŋ maarädan tit.’ Cu Ɣɛrakliöth ram min luɔc ruacdɛ jiök i̱, ‘Läri jɛ, cä ji̱ thiec kɛ kui̱ kar wutdä ɛmɔ, kä ji̱n ci ɣä jiök i̱ ɛ raan kaar mi di̱i̱t. Kä cua jɛ pith bä rɛy kuay nɛɛkɛ. Kä cä yɛ thiec mi tëëkɛ ram mi ci ruacdɛ lat ni wal, kä cu yɛn ɛ lar i̱ /thiɛlɛ. Mi tëëkɛ ram mi ci ruac ɛmɔ lat ni wal, bä jɛ car ɛn ɣöö cäätdɛ kɛ ram mi ci ruac ɛmɔ lat ni wal. Kä cä yɛ thiec bä mi tëëkɛ gua̱ndɔɔŋni ti bä kä thok duëël kua̱r, kä cu yɛn ɛ loc i̱ thilɛ jɛn. Cuä jɛ lar ɛn ɣöö mi gua̱ni kɛ ji̱ thuɔk duëël kua̱r, derɛ kuäär gua̱n go̱r. Kä cä yiɛ thiec bä ɛn ɣöö cia jɛ met jek kac a /kenɛ min cɛ lat lat, kä cu yɛn ɛ loc i̱ /ciɛ jɛn. Ɣän ŋa̱cä jɛ ɛn ɣöö mi /cɛ rɔ moc kɛ buɔ̱m ɛn ɣöö bɛ naath kac, /cɛ rɔ lot kɛ Allah. Kä cä yɛ thiec bä, nɛy tin guɔ̱ɔ̱rkɛ jɛ kɛ nɛy ti luɔ̱thkɛ kiɛ kɛ nɛy ti thil luɔt?’ Kä ci nɛy tin mua̱l mua̱a̱l tin guɔ̱ɔ̱rkɛ jɛ loc. Kɛ thuɔ̱k, kɛn kɛ ji̱ kɔaar Gök Kuɔth. Cä thiec bä ɛn ɣöö ci pek nɛɛni tin guɔ̱ɔ̱rkɛ rɔ̱ rɔ rep kiɛ cɛ kuɛ̈ɛ̈, cia loc ɛn ɣöö cɛ rɔ rep. Kä ɛ jɛn min la tuɔɔk kɛ ŋa̱th amäni mi ci wee a thuɔ̱k. Kä cä yɛ thiec bä mi tëëkɛ ram mi ci rɔ bar rɛy ŋäthädɛ kɛ ɣöö cɛ gaak kɛ kui̱ kuthni̱kɛ. Kä cuɛ jɛ loc i̱ /ciɛ jɛn. Kä ɛ jɛn ŋa̱th mi ci piith kä ci piith rɛy lɔaac. Ɣän bä cä ji̱ thiec mi cɛ met pɛ̈l, cuɛ loc i̱ /cɛ met pɛ̈l. Kä ɛ jɛn ëë ci Jaak ɛ lar i̱ /cikɛ dee luäŋ kɛ kuën. Kä cä yɛ thiec bä kɛ min cɛ la̱r jɛ ji̱n, ci jɛ loc ɛn ɣöö cɛ yɛ jiök i̱ pal ni Allah kɛ ɣöö /ci bi mat kɛ jɛ, kä cɛ yɛ pën ɣöö bi kuth guääyni pal, jɛn bä cuɛ yɛ jiök i̱ bia pal la̱t, bia zakat thöp, bia ruac kɛ thuɔ̱k, bia rɔ̱ pälikä kamnikun kä bia määthdu tit. Mi kɛn diaal tin lat yɛn ɛ thuɔ̱ɔ̱k, jɛn bɛ kuäär ruac piny ciöknikä. Ɣän cä jɛ car ɛpuc ɛn ɣöö /cɛ te rɛydun ɛntäämɛ, mi ŋa̱cä duɔ̱ɔ̱p in bä cop thi̱n, kɛ thuɔ̱k bä ɣɔ̱n ɛlɔ̱ŋ ɛn ɣöö bä jɛ jek kɛ ɣöö mi cä te gekädɛ bä ciökkɛ lak kɛ thuɔ̱k. Kä ɛnɔ cu Ɣɛrakliöth warɛgak thie̱c kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam min ca nööŋ ɛ Dihyah kɛ kui̱ kua̱ri̱ Bathra. Kä ɛnɔ cuɛ warɛgak ɛmɔ ka̱m Ɣɛrakliöth, kä cuɛ jɛ kuɛn kä cuɛ min te rɛydɛ gɔ̱r i̱: ‘Bithmillahir rahmanir Rahim. Kä Muɣammad, läät Allah kɛnɛ jääkdɛ kä Ɣɛrakliöth. Rueec ji̱ Röm, Kään kɛ kui̱ nɛɛni tin guɔ̱ɔ̱rkɛ ŋuɔ̱t. Kä kɛ kɔrɛ, kä /ciɛ jɛn, cä yɛ cɔl kɛ ciöt I̱thla̱m; Cuɔ̱ŋ rɛy I̱thla̱m, kä biɛ kän, kä bi Allah ji̱ moc muc kä rɛɛw. Duŋni̱ ɣöö mi̱ ci̱ yɛn rɔ̱ ri̱t, bia dueer nɛɛnikun naŋ, kä: Ɣɔ̱ɔ̱n Naath tin ca gɔ̱r piny, bia ben kä riet kɛl, ɛ ŋuɔ̱t, kamdiɛn /thiɛlɛ mi̱ gua̱c, ɛn ɣöö /thiɛlɛ ram mi pal kɔn ɛ ni̱ Allah, kä /thiɛlɛ kɔn mat kɛ jɛ, kä tha̱a̱ŋ nath kä kɔn /ci kɔn nɛy kɔ̱kiɛn naŋ ɛ la Kua̱r mi̱ /ci mɔ a Allah.' Mi cikɛ rɔ̱ ri̱t, kɛ kɔrɛ bi kɛ jiök i̱: 'La̱tdɛ jɛ ɛn ɣöö kɔn lapnɛ nɛy tin luɔ̱thkɛ rɔ̱ kä Allah.' Abu Sufyan cuɛ wee: ‘Kɛ kɔr kä mëë ci Ɣɛrakliöth min cɛ lat lat kä cuɛ warɛgak thuk kɛ kuën, cuɛ tekɛ jɔw mi̱ di̱i̱t kɛnɛ jɔw mi̱ di̱i̱t, kɛ kui̱c ɛmɔ cukɛ kɔ tuɔ̱k raar. Cuä mäthnikä jiök kɛ kɔr kä mëë cakɔ tuɔ̱k raar: ‘Ɛpuc, ca jɛ cɔl kɛ kui̱ ruac gatdä Abu Kabsyah. Ɣerakli̱öth cuɛ diɛɛr kɛ kui̱ Kuäärä ji̱ Rööm.' Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ, cua̱ diɛɛr bä kɛ ɣöö bi̱ Muɣammad kulɛ tiëm, amäni̱ mëë cu ca̱r ɛmɔ bath kɛ kɔr kä mëë ci̱ Allah ɣä nhɔk rɛy I̱thla̱m. Kä cuɛ tekɛ Ibn An Nazhur, ɛ wut mi̱ di̱i̱t kä Iliya' kä Ɣerakliöth ɛ bishop mi̱ la raan Kritho, jɛn cuɛ lar i̱ kɛ cäŋ kɛl mëë ci̱ Ɣerakliöth Iliya' gui̱l jɛn cuɛ diɛɛr ɛlɔ̱ŋ, cuɛ tha̱a̱ŋ kua̱ri̱ köörɛ jiök: 'Ɛpuc kɔn lo̱k ta̱a̱du.' Ibn Nazhur cuɛ lar i̱, 'Heraclius ɛ rami̱ ŋäc nyin kuɛli̱ mi̱ la guic ni̱ ja̱l kuɛli̱ ni̱ ciaaŋ. Cuɛ thiec bööthni palä tëë ci jɛ thiec kɛ cäŋ kɛl loc i̱: ‘Kɛ wäär kɛl mëë cä ja̱l kuɛli̱ guic, cua̱ jɛ nɛn ɛn ɣöö ci kuäär Khitan dap, ɛŋa rɛy nɛɛni ti̱ti̱ mi ca cuɛl?’ Cu bööth palä ɛ loc i̱; ‘Nɛy tin ca cuɛl kɛ ji̱ Juudh kärɔ̱, /cuarɛ diɛɛr kɛ ji̱ Juudh. Kuɔk ni wi̱i̱ kuäärädu diaal, kä ba ji̱ Juudh tin te wi̱i̱ni tɔ̱tɔ̱ näk.’ Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ, cu raan mi̱ bëë kä kuäär Bani Ghassan Ɣɛrakliöth nyuɔ̱th ɣöö bɛ jɛ la̱r ruac kɛ kui̱ jääkä Kuɔth (malä kɛnɛ puɔ̱th Kuɔth), kɛ kɔr kä mëë ci̱ wut ɛmɔ ruacdɛ thuk kɛ lat, cu Ɣɛrakliöth ɛ jiök i̱ ba jɛ wä guic mi̱ caa jɛ moc kɛ cuɛl kiɛ /thiɛlɛ jɛ. Kɛ kɔr kä mëë ca jɛ guic, cuɛ jɔɔc ɛn ɣöö ɛ ram mi bo̱r ɛpuc. Kä cu naath ɛ la̱r Ɣɛrakliöth. Cu Ɣɛrakliöth wut ɛmɔ thiec kɛ kui̱ ji̱ Arab tin kɔ̱kiɛn, ca kɛ cuɛl kiɛ /ka̱nɛ cuɛl?’ Cuɛ jɛ loc i̱; 'Ji̱ Arab diaal ca kɛ cuɛl'. Cu Ɣɛrakliöth ɛ lar; 'Nɛmɛ ɛ jɛn kuäär Ummah, ɛpuc ca jɛ dap'. Kä kɛ kɔrɛ cu Ɣɛrakli̱thu warɛgak ja̱k kä määthdɛ mi̱ te kä Rööm min ŋäcdɛ päär kɛ ŋäc Ɣɛrakli̱thu - kɛ ɣöö bɛ jɛ la̱r ruac kɛ kui̱ dapä göökni Muɣammad sallallaahu 'alaihi wasallam -. Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ, cuɛ ŋot kɛ mi̱ wëë rɛy wec Himsha, duŋni̱ ɣöö a /kenɛ ni cop kä Himsha, cu luɔc warɛgakä määthdɛ cop kɛ nhiam. Cu määthdɛ mat kɛ cär Ɣɛrakliöth i̱ Muɣammad ca dap kä jɛn ɛ gök mi̱ thuɔ̱k. Cu Ɣɛrakliöth kua̱r ji̱ Rööm cɔl kɛ ɣöö bi̱kɛ ben gua̱a̱thdɛ kä Ɣi̱mtha, kɛ kɔr kä mëë ci̱ nɛy diaal te thi̱n rɛy duɔ̱ɔ̱li̱, cu Ɣɛrakliöth ɛ lar ɛn ɣöö ba thi̱i̱kni̱ diaal gäk. Kä cuɛ wee i̱; ‘Ɣɔ̱ɔ̱n döör rum, bia ji̱n diaal juɔ̱c kɛ buɔ̱m kɛnɛ wä nhiam, kä bi kuäär ŋot kɛ mi̱ /cɛ rɔ gɛr rɛy tetnikɔn? Mi go̱o̱ri jɛ, ŋic Muɣammad ɛ la gök!'. Mëë cikɛ rieet ti̱ti̱ liŋ, cukɛ rɔ̱ bar ce̱tkɛ muɔ̱li dɔaar, a cäŋɛ ni mëë ca thiekni diaal ga̱k. Mëë cɛ ta̱a̱ mi̱ ce̱tkɛ nɔ nɛn, cu Ɣɛrakliöth ŋa̱thdɛ bath ɛn ɣöö bi̱ kɛn Muɣammad ŋäth ɛ la göök. Kɛ kɔrɛ cuɛ nɛy diaal jiök loc gua̱thnikiɛn kä cuɛ wee; ‘Kɛ thuɔ̱k, min cä lar ɛn täämɛ ɛ ɣöö bä yɛ ɣɔ̱n kɛ buɔ̱m lɔaacdun diaal. Ɛntäämɛ cä ca̱r ɛmɔ nɛn'. Kä cukɛ rɔ̱ goŋ nhiam Ɣɛrakliöth kä cu lo̱ckiɛn tɛɛth kɛ jɛ. Ɛ jɛn cu thuɔ̱k läär Ɣerakli̱öth. Caa jɛ lat ɛ Ol eh [Cali̱h bin Kaithan] kɛnɛ [Yunuth] kɛnɛ [Ma'mar] kä [Adh Zuɣri̱].
Hadith
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Cuɛ kɔn la̱r lär [Abdullah bin Mutha] jɛn cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r [Ɣandhalah bin Abu Thupyan] kä ['Ikrimah bin Khalid] kä [Ibn Umar] cuɛ wee: Rathullah thallallaahu 'alaihi wathallam cuɛ wee: 'I̱thla̱m ca täth wi̱i̱ -pi̱e̱e̱cni̱ dhie̱e̱c-; latdɛ i̱ thiɛlɛ kuth mi̱ dɔ̱ŋ mi̱ /ciɛɛ Allah kä kɛ thuɔ̱k Muhammad ɛ jɛn jääk Allah, min yiath piny palä, min tho̱pɛ zakat, min tho̱pɛ ɣajj kɛnɛ mi̱th kɛ gua̱a̱th Ramadan'.
Hadith
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Cuɛ kɔn la̱r [Abdullah bin Muɣa̱mɛd Al Ju'pi] jɛn cuɛ wee, Cuɛ kɔn la̱r [Abu 'Amir Al 'Aqadi] min cuɛ lar, ɛn ɣöö Cuɛ kɔn la̱r [Thulɛman bin Bilal] kä [Abdullah bin Dinar] kä [Abu Thaliɣ] kä [Abu Ɣurairah] kä gök cuɛ lar i̱ 'thallahilallathaalahu ': kar, kä pöc ɛ tha̱a̱ŋ ŋäthä'.
Hadith
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Cuɛ jɛ la̱r kɔn [Adam bin Abu Iyath] cuɛ wee, Jɛn ca la̱r kɔn [Thyu'ba] kä [Abdullah bin Abu Ath Thafar] kɛnɛ [Ithma̱il bin Abu Khalid] kä [Asy Tha̱'bi] kä [Abdullaa bin 'Amru] kɛn kɛ göök sallalamlahal worath, Muthlim ɛ jɛn ram ëë ca lar i̱: safe kɛ kui̱ Muthlimni̱, kä Muhajir ɛ ram mi̱ ci̱ min ca pën Allah päl. ' Abu Abdulla cuɛ wee; kä [Abu Mu’awiyah] cuɛ wee; Cuɛ kɔn la̱r [Daud], jɛn ɛ gat Ibn Hind, kä ['Amir] cuɛ wee; Ɣän cä [Abdullah] liŋ, luɔtdɛ ibn 'Amru, kä göök ti gɔw kä cuɛ lar i̱ [Abdul A'laa] kä [Daud] kä ['Amir] kä [Abdullah] kä gök ti gɔw
Hadith
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Cuɛ kɔn jiök [Thai̱d bin Yahya bin Thai̱d Al Kurathi̱] jɛn cuɛ wee, Cuɛ kɔn jiök [gua̱n] cuɛ wee, ɛn ɣöö Cuɛ kɔn jiök [Abu Burda bin Abdullah bin Abu Burda] kä [Abu Burda] kä [Abu Musa] cuɛ wee: 'Ɣɔ̱ɔ̱n Ja̱k Kuɔth, ɛ I̱thla̱m in di̱i̱t ni̱ jɛn?' Cu Rathullah thällallahu 'alaihi wathallam ɛ loc i̱: 'Ɛŋa mi la Muthlimni̱ ɛ gaŋ kä thokdiɛn kɛnɛ tetkiɛn'.
Hadith
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Cuɛ kɔn jiök i̱ ['Amru bin Khalid] cuɛ wee, Cuɛ kɔn jiök [Al Laits] kä [Yazid] kä [Abu Al Khair] kä [Abdullah bin 'Amru]; Cuɛ tekɛ ram mi cu gök thiec i̱ sallallaahu 'alaihi wathallam; 'Ɛ I̱thla̱m in diɛn in gɔaa ni̱ jɛn?' Cu gök sallallaahu 'alaihi wasallam ɛ loc i̱: 'Ji̱n thöpni mi̱eth, latdɛ tɛ̈th lɔaac kɛ nɛy tin ŋäci kɛnɛ nɛy tin /ci ŋäci'.
Hadith
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Cuɛ thi̱ëëk kɛ kɔn [Musaddad] cuɛ wee, cuɛ thi̱ëëk kɛ kɔn [Yahya] kä [Syu'bah] kä [Qotadah] kä [Anath] kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam Kä kä [Ɣuthein Al Mu'alim] cuɛ wee, cuɛ thi̱ëëk kɛ kɔn [Qotadah] kä [Anath] kä 'heNohilahu wasallam ji̱n ŋäthɛ jɛ: nhɔkɛ däman ce̱tkɛ min nhɔkɛ rɔ'.
Hadith
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Cuɛ wee, ca jɛ la̱r kɔn [Syu'aib] cuɛ wee, ca jɛ la̱r kɔn [Abu Az Zanad] kä [Al A'raj] kä [Abu Hurairah], ɛn ɣöö ci Jak Kuɔth (maal kɛnɛ puɔ̱th Kuɔth tekɛ jɛ) cuɛ wee: 'Kä kɛ ram kɛl kä Hanne min te rɛydä min nhɔk ɣä ɛlɔ̱ŋ, kä diëëthkɛ kɛnɛ gaatkɛ'.
Hadith
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Cuɛ thi̱ëëk kɛ kɔn [Ya'qub bin Ibrahim] cuɛ wee, jɛn cuɛ thi̱ëëk kɛ kɔn [Ibn 'Ulayyah] kä [Abdul 'Azidh bin Thuhaib] kä [Anath] kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam Kä jɛn bä cuɛ thi̱ëëk kɛ kɔn [Adam] cuɛ wee, jɛn cuɛ thi̱ëëk kɛ kɔn kä [Qyubah] Cuɛ wee: 'Thilɛ ram kɛl kä yɛ mi bi ŋäth amäni mi cä jɛ nhɔk ɛlɔ̱ŋ mi leny diëëthkɛ, gaatkɛ kɛnɛ nɛy diaal.'
Hadith
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Cuɛ lar ɛn ɣöö [Muɣa̱mɛd bin Al Muthanna] cuɛ wee, cuɛ lar i̱, cuɛ lar i̱, cuɛ lar i̱, cuɛ lar i̱, ca jɛ la̱r kɔn [Ayyub] kä [Abu Qilabah] kä [Ana̱th bin Malik] kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam duŋ gökkä, jɛn cuɛ ŋɔak tin bɛ la̱th thi̱n.' ŋa̱th: Cuɛ Allah kɛnɛ jääkdɛ jakä nhɔk jɛ ɛlɔ̱ŋ mi̱ läny kɛn da̱ŋ rɛw ti̱ti̱. Mi nhɔkɛ raan, /cɛ jɛ nhɔk ɛ ni kɛ kui̱ Allah. Kä lo̱kɛ ɣöö bɛ luny jɔk rɛy ŋäthä ce̱tkɛ min lo̱kɛ ɣöö ba jɛ yuɔr rɛy maac mi thil pek.’
Hadith
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Cuɛ kɔn jiök [Abu Al Walid] cuɛ wee, cuɛ kɔn jiök [Syu'bah] cuɛ ɣä jiök [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], cuɛ wee; Ɣän cä [Anath] liŋ kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam, jɛn cuɛ wee: 'Nyuuth ŋäthä ɛ ɣöö nhɔk -kɛn- Ansar kä nyuuth nifaq ɛ ɣöö ba -nɛy- Ansar nyir'.
Hadith
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Cuɛ kɔn la̱r [Abu Al Yaman] cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r [Syu'aib] kä [Az Zuhri] cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r [Abu Idrith 'Aidzullah bin Abdullah], ɛn ɣöö ['Ubadah bin Ath Camit] ɛ määthdɛ mëë cu te rɛy köör Badr kä cuɛ te bä ɛ ram kɛl kä nɛy tëë cu te rɛy köör kɛ wäär kä hebahdo; kä cu ram in la jaak Kuɔth sallallaahu 'alaihi wasallam ɛ lar mëë tëë rɛy tha̱a̱ŋ mäthnikɛ: 'Ŋa̱thɛ ŋa̱th kä ɣä ɛn ɣöö /cä bi mat kɛ Allah kɛ duɔ̱ɔ̱r, /cä bi kual, /cä bi lät kɛ tɔ̱ɔ̱c, /cä bi gaatku näk, /cä bi ka̱a̱cni cak tin ci cak kam tetniku kɛnɛ ciökku, /ciɛ duɔ̱ɔ̱r mi disobey. Kä ram mi ci kɛ thuɔ̱k kä yɛ, mucdɛ tëë kä Allah, kä ram mi ci ŋɔak ti̱ti̱ ya̱r kä cu Allah ɛ duäc rɛy ɣɔaa ɛmɛ, ɛ kafarat kä jɛ, kä ram mi ci ti̱ti̱ ya̱r kä cu Allah kɛ kum - /cɛ jɛ bi duer rɛy ɣɔaa ɛmɛ - kɛ kɔrɛ bi lätkɛ luny kä Allah, mi go̱o̱rɛ kiɛ bɛ jɛ pälikä. Kä ɛnɔ cuakɔ rɔ̱ yac kɛ kui̱ kä ti̱ti̱.
Hadith
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Cuɛ kɔn la̱r kɔn ɛ [Abdullah bin Mathla̱mah] kä [Malik] kä [Abdullah bin Abdullah bin Abdullah bin Abu Ca'tha'a] kä [gua̱n] kä [Abu Tha'id Al Kudri̱] ɛn ɣöö jɛn cuɛ wee, Rathullah tha̱llallahu 'alaihi wasallam cuɛ lar i̱: a Muthlim ɛ jɛn thɔ̱l ëë la camkɛ wi̱i̱ pa̱a̱m kɛnɛ gua̱th tin na̱n, cuɛ wä kɛ jɛ kɛɛl. kuthdɛ ɛ kui̱ dual kɛ ɣöö ba jɛ kuëŋ nhiam'.
Hadith
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Cuɛ kɔn la̱r [Muhammad bin Salam] cuɛ wee, cuɛ kɔn la̱r ['Abdah] kä [Hysam] kä [gua̱n] kä [Aisha] cuɛ wee: 'Kä jääk Kuɔth sallallaahu 'alaihi wasallam mëë cɛ ji̱ maarädɛ la̱r lär, cuɛ kɛ la̱r lär i̱ ba lät ti̱ bi̱ kɛn kɛ luäŋ kɛ la̱t la̱t, kɛ kɔrɛ cu mäthni̱kɛ jiök i̱; 'Kɔn /ci kɔn ce̱tkɛ ji̱, ji̱n Kuoth Nhial, kɛ ɣöö ca ji̱ pälikä kɛ dueerku tëë wal kɛnɛ tin bi ben'. Kä ɛnɔ cuɛ sallallaahu 'alaihi wasallam gaak ɛlɔ̱ŋ min cua nɛn nhiamdɛ, kɛ kɔrɛ cuɛ wee: 'Ɛpuc, ram min tekɛ ŋa̱th ɛlɔ̱ŋ kä ŋäc Allah ɛlɔ̱ŋ rɛydun ɛ ɣän'.
Hadith
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Cuɛ wee, ca jɛ la̱r kɔn [Syu'bah] kä [Qotadah] kä [Anath bin Malik] kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam, jɛn cuɛ wee: 'Diɔ̱k -tin kɔ̱kiɛn- tin mi̱ ci̱ raan kɛ tekɛ, bɛ tekɛ mi̱ gɔaa mi̱ /thiɛl ŋa̱th mi̱ läny ni̱ jɛ: Allah kɛnɛ. Kä ram mi nhɔk raan, /cɛ ram ɛmɔ nhɔk ɛ ni Allah 'azza wajalla. Kä ram mi lo̱k lunydɛ jɔk kä /thiɛl ŋäthä ce̱tkɛ min lo̱kɛ ɣöö ba yuɔr rɛy maac mi thil pek'.
