Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

Ne owacho ni [Sufyan] ma ne owacho ni, ne owacho ne wan, ne owacho ne wan, ni ne owinjo [Alqamah ni Waqash ni Al Laitsi]; Chieng’ moro ne awinjo [Umar bin Al Khathab] e wi migao ka owacho niya; Ne awinjo ka Jaote wacho ni: ‘Timbe duto luwore gi gombo, kendo duoko mar ng’ato ka ng’ato luwore gi gima ne ogombo; Ng’at ma nigi gombo mar dhi e piny machielo nikech piny ma odwaro chopoe kata nikech dhako ma odwaro kendo, to dhi e piny machielo en kama ne ogombo.’

Hadith

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

Ne owachnwa [Abdullah bin Yusuf] nowacho ni, ne owachnwa [Malik] kowuok kuom [Hysyam bin 'Urwah] kowuok kuom [wuon-gi] kowuok kuom [Aisyah] min jo-Mu'minin, ni Al Harith bin Hisham nopenjo Rasulullah ni: Omiyo, Rasulullah nodwoko kama: ‘Seche moko, obiro ira kaka dwol mar ng’injo ma ng’ato winjo kendo yo ma kamano e ma tekna ahinya, bang’e ochung’ mondo awinjo tiend gima iwacho. Kendo seche moko malaika biro kaka ng’ato kendo wuoyo koda omiyo aluwo gima owacho’. Aisyah nowacho kama: ‘Adier, kinde moro ne aneno fwenyruok moro ka obiro ire e odiechieng’ ma ne ng’ich ahinya kendo bang’e ne ochung’, kendo ne aneno ni wang’e ne ng’ich gi ng’ich’.

Hadith

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

Ne owachnwa [Yahya bin Bukair] nowacho ni, Ne owachnwa kowuok kuom [Al Laits] kowuok kuom [‘Uqail] kowuok kuom [Ibn Shihab] kowuok kuom [‘Urwah bin Az Zubair] kowuok kuom [Aisyah] -Min Jo-Mu’minin-, ni ne owacho kama: ‘Chakruok mar fwenyruok ma ne nyalo miyo ng’ato obed gi adier ne en adier. lek e nindo. Kendo ok olok mak mana ka obiro kaka ler mar chieng’. Bang’e ne omiye gueth mar hero bedo kende, omiyo, noyiero got mar Hiro kendo noyie, ma en lamo Nyasaye otieno kuom thuolo moro kapok odok e joode mondo oik gik ma ne dhi konyogi mondo odagi kendo. Bang’e, ne oromo gi Khadijah mondo oik chiemo. Kaka gikone Al Haq nobiro ka en e got mar Hiro, malaika moro nobiro kendo nowacho niya: ‘Som?’ Ne odwoko kama: ‘Ok anyal somo’. Jaote ne olero kama: “Omiyo malaika nene omako kendo ogwedha matek ahinya bang’e noweya kendo nowacho niya: ‘Som!’ Ne odwoko kama: ‘Ok anyal somo’. Omiyo malaika ne omako kendo ogwedha matek ahinya bang’e ne oweya kendo nowacho niya: ‘Som!’. Ne odwoko kama: ‘Ok anyal somo’. Malaika ne omako kendo kendo ne ogwedha mar adek matek ahinya bang’e ne oweyo adhi, kendo nowacho ni kendo: -Som kuom -wacho- nying Nyasaye mari mane ochweyo, osechueyo dhano kowuok e ng’injo mar remo. Som, kendo Ruoth mari en Jaber-’. Jaote noduogo ir joode gi weche mag fwenyruok e chal mar parruok. Ne oromo gi Khadijah kendo nowacho niya: ‘Uumna, uumra!’ Ne oum nyaka ne olalo luoro mare. Bang’e, nonyiso Khadija gima ne otimore niya: ‘An gi parruok kuom ng’ato owuon’. Omiyo, Khadijah nowacho kama: ‘Ka ng’ato ok ng’iyo Nyasaye, Nyasaye ok bi timoni marach nyaka chieng’, nikech in ng’at ma dhi nyime gi osiep’. Bang'e to Khadijah noluonge mondo oromo gi Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul 'Uzza, wuod wuon wuon Khadijah, mane en Jakristo e kinde Jahiliyyah. Bende, nondiko buge e dho Hibrania, kendo nondiko bende Muma e dho Hibrania ka Allah oyiene. E kindeno Waroqoh ne oseti kendo wang'e ne osebedo muofu. Khadijah nowacho kama: ‘O wuod wuonwa, winj gima wuod owadu dwaro wacho’. Waroqoh nowacho niya: ‘O wuod owadwa, ang’o ma iseyudo’. Omiyo, Rasulullah nonyiso gima ne otimorene. Waroqoh nowacho kama: ‘Mano en Namus, kaka Nyasaye nofwenyo Musa chieng’ moro. Oh, agombo ni pod ne an rawera kendo ne pod an mangima ka ne igolou gi ogandau’. Rasulullah nopenjo kama: ‘Be abiro bolo oko kuomgi?’ Waroqoh nodwoko kama: ‘Eyo. Nikech onge ng’at ma biro biro gi gima ikelo mak mana ka giyudo hinyruok - gilosi wasiki -. Ka dine an kuno e kinde ma ne mano otimore, dine akonyi kaka anyalo’. Waroqoh ne ok oyudo gima ne otimore ma ne oyie nikech ne otho chon e kinde mar fatroh - bedo ma onge gimoro - fwenyruok. [Ibn Shihab] nowacho ni; Ne onyisa [Jabir bin Abdullah Al Ansari] ni [Jabir bin Abdullah Al Ansari] ne owuoyo kuom bedo ma nono mar fwenyruok, kaka Jaote mar Nyasaye nowacho kama: 'Ka ne awuotho, ne awinjo dwol moro kowuok e polo, ne aneno yo ma ne oneno ni malaika ma ne ni e kindgi ne en malaika moro ma ne ni e kindgi.' polo kod piny. Ne an gi luoro kendo ne adhi ot, kendo ne awachone niya: ‘Uumra. Uum’. Omiyo Allah Ta’ala nooro fwenyruok: -O un ma uumo- nyaka wach mar Allah -kendo uweyo timbe ma ok ler-. Chakre kindeno, fwenyruok osedhi nyime biro piny ma ok orum’. Hadith ni bende ne ondik gi [Abdullah bin Yusuf] kod [Abu Shalih] kaachiel gi [Hilal bin Raddad] kowuok kuom [Az Zuhri]. To [Yona] nowacho niya; kendo [Ma’mar] ne oyie ni ne oyudogi kuom Az Zuhri.

Hadith

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

Onyisowa [Musa bin Isma’il] nowacho ni, Onyisowa [Abu Awanah] nowacho ni, Onyisowa [Musa bin Abu Aisyah] nowacho ni, Onyisowa [Sa’id bin Jubair] kowuok kuom [Ibn ‘Abbas] kuom weche mag Allah Ta’ala ni: -Kik iting’ dhok mari mapiyo mondo - en-'. Ibn Abbas nowacho kama: ‘Jaote mar Nyasaye ne nigi gombo maduong’ ahinya mar ng’eyo gik ma ne ogol e wiye - Qur’an - kendo ne otiyo gi dhoge’. Ibn Abbas nowacho kama: ‘Abiro ng’ado dhoga - mondo asom- iri kaka Jaote mar Nyasaye notimona’. Ne owacho kama: ‘Kendo abiro ng’ado dhoga - mondo asomne- iri kaka ne aneno Ibn Abbas ka timo kamano. Omiyo, Jaote noting’o dhoge. Kae to wach mar Allah Ta’ala nobiro piny: Kik iting’ dhok mari mondo -isom- Koran nikech ibiro -ng’eyo mapiyo. Adier, en kuom pesa Marwa mondo wachokogi -e chunyi- kendo -watim mondo ibed gi rieko- e somogi’. Gima wachni nyiso en ni Allah ochokogi e kor - mondo iketgi e wigi - kae to isomogi: ‘Ka wasetieko somogi, to luwo somo’. Tiende en ni: ‘Winj kendo ibed gi ling’’. Kae Allah Ta’ala nowacho niya: ‘To, adier, en kuomwa mondo waler wachno. Tiende en ni: ‘Kendo en ting’ marwa mondo wasome’ Kendo Jaote mar Nyasaye chakre e kindeno ka Jibril ‘Alaihis Salam nobiro ire, ne owinje. Kendo ka Jibril Salam osedhi, Jaote nosomo - ne jowetene - kaka Jibril Salam nosomone

Hadith

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

Osenyisowa [Abdan] nowacho ni, osenyisowa [Abdullah] osenyisowa [Yunus] kowuok kuom [Az Zuhri] kendo gi sigana maromre, bende osenyisowa [Bisyir bin Muhammad] nowacho ni, osenyisowa [Abdullah] nowacho ni, osenyisowa [Yunus] kendo [Zuriba] nowachonwa kaka [Adul] Bin Abdullah] kowuok kuom [Ibn ‘Abbas] nowacho ni Rasulullah ne en ng’at ma ng’won moloyo, ahinya ahinya e dwe mar Ramadlan ka malaika Jibril ‘Alaihis Salam ne oromo kode, kendo ne en Jibril ‘Alaihis Salam ma ne biro ire otieno ka otieno e dwe mar Ramadlan. Adier, Rasulullah ne ng’won ahinya moloyo yamo ma ne kudho.

Hadith

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Osenyisowa [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] nowacho ni, osenyisowa [Syu’aib] kowuok [Az Zuhri] osenyisowa [Abudullah bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] ni [Abudullah bin ‘Abbas] osenyisowa ni [Abu] Sufyan en gi Harbdullah bin Mas’ud; ni Heraclius ne oyudo grup mar jo-Quraish ma ne ni e wuoth mar ohala e piny Siria e kinde ma ne winjruok e kind Jaote kod Abu Sufyan kod jo-Quraish ma ne ok oyie ne ochako tiyo. Ka ne gichung’ e Iliya’ ne giromo gi Heraklio kuom lwongo mar Heraklio mondo oluonggi mondo giwuoth e chokruok mare, e kindeno Heraklio ne ni kanyachiel gi jotelo madongo mag Jo-Rumi. Heraklius ne wuoyo kodgi kokalo kuom ng’at ma ne loko dhok. Heraklio nowacho ni; ‘En ng’ano kuomu ma nigi winjruok machiegni ahinya gi ng’at ma wacho ni en Jaote?’. Abu Sufyan nowacho ni; omiyo ne adwoko ni; ‘An e ng’at ma nigi winjruok machiegni ahinya gi anyuola kode’. Heraklio nowacho ni; ‘Kelne machiegni koda kendo bende osiepe mage’. Omiyo, ne giketo Jo-Quraysh bang’ Abu Sufyan. Bang’e, Heraclius nowacho kokalo kuom jalo ma ne loko dhok mare kama: ‘Wachne ni ne apenje wach mar ng’at ma ne wacho ni en Jaote. Ka owuondora, to nyaka iwuond’. Kaka Allah, ka ok en nikech wich kuot ma ne okel gi weche ma ne odonjnego ni ne giwuondora, dine awuondore.’ Abu Sufyan nowacho ni; Omiyo gima ne openja mokwongo kuome - Jaote - ne en niya: 'en ang'o ma rang'iny mar anyuola mare e kindu?' Ne adwoko kama: ‘En ng’at ma nigi anyuola maber’. Ne openjo kendo niya: ‘Be nitie ng’at machielo mosewacho wachno kapok en?’ Ne adwoko ni: ‘Onge gimoro’. Ne openjo kendo kama: ‘Be wuon-gi en ruoth?’ Ne adwoko ni: ‘Ooyo’. Bende joma luwo bang’e gin joma nigi rang’iny mamalo kata joma nigi rang’iny ma piny?’ Ne adwoko ni: ‘Kata jogo ma luwo bang’e gin ji ma piny’. Ne openjo kendo kama: ‘Be jolupne medore kata medore?’ Ne adwoko ni: ‘Med’. Ne openjo kendo niya: ‘Be nitie ng’at moseweyo din nikech ne en gi mirima gi din mare?’ Ne adwoko ni: ‘Onge gimoro’. Ne openjo kendo niya: ‘Be iseyudo ka owuondore kapok owacho gima owacho?’ Ne adwoko ni: ‘Ok onego’. Ne openjo kendo kama: ‘Be osebedo ka otimo rieko?’ Ne adwoko kama: ‘Ok. Ka ne wadhi loso kode, ne ok otimo kamano’. Abu Sufyan nowacho kama: ‘Ok anyal nyiso gimoro machielo mak mana weche ma kamago’. Ne openjo kendo niya: ‘Be idhi lweny kode?’ Ne adwoko ni: ‘Eyo’. Ne openjo kendo niya: ‘Ere kaka lwenyno ne otieko?’ Ne adwoko kama: ‘Lweny ma ni e kindwa kod en en lweny maduong’ ahinya. Seche moko ogoyowa, seche moko wan bende wagoyo’. Ne openjo kendo kama: ‘Ne omiyi chik ni itim ang’o?’ Ne adwoko kama: ‘Ne omiwa chik; ‘Lam Allah ma ok uketo gimoro amora kode, kendo uwe gik ma jodongou nowacho. “Bende, ne ogolo chik ni mondo walam, wachul zakat, wawach adier, wawe ne jowetewa kethowa kendo warit osiep.” Omiyo, Heraclius nowacho ne jalo ma ne loko dhok mare niya: ‘Wachne ni asepenji kuom jonyuol mag ng’atno, inyiso ni ng’atno onyuol e dhoot ma nigi huma. Kamano bende, ng’atno ne ochier e kind nyithind ogandane. Kendo ne apenji ka ng’ato osewacho wach ma ne owacho chon, ne iwacho ni ok. Kapo ni ne owachi ni ng’ato osewacho wachno chon, adier ni ne abiro paro ni ng’atni ne otimo kopi mar ng’at moro mosewacho wachno chon. Bende, ne apenjo ka wuon-gi ne en dhoot mar ruoth, omiyo ne idwoko ni ok. Ne awacho ni ka wuon-gi ne en mar anyuola mar ruoth, to adier ni ng’atni ne dhi bedo ka dwaro pinyruodh wuon-gi. Kendo bende ne apenji ka iseyudo . Ka ne owuondore kapok owacho gima owacho, ne idwoko ni ok. Ne ang’eyo gadier ni kata dhano ok nyal wuondore, to kata wuondo Allah. Kendo bende asepenjou niya, bende jogo ma luwo bang’e gin joma nigi huma kata joma nigi huma matin?’ Ne idwoko joma ng’won ma ne luwo bang’e. Adier, gin jolup Jaote. Bende ne apenjo ni ka kwan mar jolup ne omedore kata ne odok piny, ne idwoko ni ne omedore. Kendo mano e kaka yie timore nyaka obed malong’o chuth. Bende asepenjou ka be nitie ng’at moseweyo din nikech ne en gi mirima gi din mare. Ne odwoko ni ok. Kendo mano e kaka yie chalo ka odongo kendo odongo e chuny. Bende ne apenji ka be osebedo ka otimo richo, ne idwoko ni ok otimo kamano. Kendo mano e kaka ne en kaka Jo-Aposto ne ok nyal timo richo. Kendo bende asepenjou gima ne omiyi chik ni utim, ne odwoko ni ne omiyi chik ni ulamo Allah kuom kik utim gimoro amora kode, kendo ne ogeng’u mondo kik ulam tipo ma ok ler, bende ne omiyi chik ni mondo ubed gi lamo, ubed gi zakat, ubed gi adier, uwe ne joweteu richo kendo ubed gi osiep. Ka gik moko duto ma iwacho gin adier, to adier obiro locho e pinyruoth e bwo tienda. Ne aparo gadier ni ok en e kindu sani, ka ang’eyo yo mar chopo ire, adier ni ne abiro temo matek mondo ayude ma ka an e bathe ne abiro lwoko tiende gadier. Kae to Heraclius nokwayo oboke kuom Jaote ma ne okelo gi Dihyah ne jotelo mag Basrah. Omiyo, ne omiyo Heraclius barua no, omiyo nosomo kendo weche mantie ne ondik kama: ‘Bismillahir Rahmanir Rahim. Kowuok kuom Muhammad jatich Nyasaye kendo Jaote nyaka Heraklius. Jatend Rumi, Warruok ne jogo ma luwo chike. Kae to kar timo kamano, aluongou gi luong mar Islam; Ibiro donjo e Islam, to ibiro bedo gi arita, Allah biro miyi duoko maber nyadi riyo. To ka ulokore, to ubiro ting’o richo mag ogandau, kendo: O oganda mag buge, biro - mako - wach - chik - ni onge ywak e kindwa kod un, ni ok walam ng’ato ang’ata mak mana Allah kendo ok wabed gi gimoro amora ma wanyalo tudruok kode kendo kata - kata - ng’ato kuomwa ok kawo jomoko kaka Rabbs ma ok en Allah’. Ka gilokore, to nyisgi ni: ‘Ne, wan jogo ma oseluwo -ne Nyasaye-’. Abu Sufyan nowacho kama: ‘Bang’ ka Heraclius osenyisowa gik ma ne owacho kendo osetieko somo obokeno, ne nitie koko kod dwol ma ne nigi koko, ma ne omiyo wadhi oko. Ne awacho ne osiepena bang’ ka ne osegolwa oko; ‘Adier, oseluongo mondo odonj e weche mag wuod Abu Kabsyah. Heraklius ne parruok ahinya kuom pinyruodh Rumi. Kata e kindeno bende ne an kod kihondko ni Muhammad nedhi yudo loch, nyaka gikone - winjo no ne olal bang' - Allah ne oyiena e din mar Islam. Kendo Ibn An Nazhur mane en jatelo mar Iliya kendo Heraclius ne en Bisop mar Jokristo, ne owacho ni odiechieng' moro kane Heraklius nene olim Iliya ne en gi parruok ahinya, kowacho ne moko kuom jotend lweny mage ni: 'Adier wakwedo chal mari. Bende, Ibn Nazhur nowacho ni, ‘Heraclius ne en jalony mar ng’iyo sulwe ma kinde duto ne oketo pachne kuom kaka sulwe wuotho. Chieng’ moro nodwoko penjo ma jodolo ne penje; ‘Odiechieng’ moro ka ne aneno kaka sulwe kalo, ne aneno ni ruoth Khitan osenyuol, ng’ano e kind ogandani ma ne ogol lier?’ Dwoke jodolo; ‘Ji ma timo tim mar ng’ado lier gin Jo-Yahudi kende, kik ubed gi parruok nikech Jo-Yahudi. Chik mana piny duto ma ni e pinyruodhi, mondo onegi Jo-Yahudi ma ni e pinjego’. K E kindeno, Heraclius, jaote kowuok kuom ruoth mar Bani Ghassan, ne oket mondo onyis wach Jaote mar Nyasaye (kuong'ruok kod gweth mar Nyasaye obed kode), bang' ka jalno nosetieko nyiso wachno, Heraclius ne ogolo chik ni mondo otimne nonro mondo one ka en gi lier kata ooyo. Bang’ ng’iyo, ne oyudre ni en ng’at ma rateng’ gadier. Bang’e, ji nonyiso Heraklio wachno. Heraklius nopenjo ng’atno kuom Jo-Arab mamoko ni, be ne giyudo lier kata ok?’ Ne odwoko ni; ‘Jo-Arab duto osetim lier’. Heraklio nowacho ni; ‘Ma e ruoth mar Ummah, adier osenyuol’. Bang’e, Heraclisu nooro oboke ne osiepne moro ma ne ni Rumi ma ne ng’eyo mare rom gi mar Heraklisu - mondo onyise wach nyuol mar Jaote Muhammad -. E kindeno, ne odhi nyime gi wuodhe nyaka e piny Himsha, to kapok ochopo Himsha, duoko mar oboke mar osiepne ne osechopo mokuongo. Osiepne ne oyie gi paro mar Heraclius ni Muhammad nonyuol kendo ni en adier ni en jaote. Bang’e, Heraklio noluongo jotend piny Rumi mondo obi e kar dak mare e Himsha, bang’ ka ji duto osebedo e chokruokno, Heraklio nomiyo chik ni mondo oum dhoudi duto. Bang’e ne owacho kama; ‘O piny rum, bende un duto ubiro yudo loch kod dongruok ma nigi duong’, ka pinyruoth pod odong’ e lwetewa? Ka idwaro, yie ni Muhammad en Jaote!’. Ka ne giwinjo wechego, ne giwuok gi ng’wech kaka kana mag bungu, kata obedo ni dhoudi duto ne olor. Kane Heraclius oneno chal ma kamano, Heraclius ne olalo geno ni gibiro yie kuom lendo mar Muhammad. Bang’e ne ogolo chik ne ji duto mondo odok e kuondegi kendo nowacho ni; ‘E adier, gima ne awacho sani ne en mana mar temo ng’eyo motegno ma un duto un-go. Koro aseneno ng’ado burano’. Bang’e ne giluoro piny e nyim Heraklio kendo ne gimor kode. Omiyo, wach mar Heraklio giko. Ne ondiki gi [Salih bin Kaisan] kod [Yunus] kod [Ma’mar] kowuok e [Az Zuhri].

Hadith

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

Ne owacho ni [Abdullah bin Musa] ne owacho ni, ne owacho ni [Hanzhalah bin Abu Sufyan] kowuok kuom [‘Ikrimah bin Khalid] kowuok kuom [Ibn Umar] nowacho ni: ‘Islam oger e wi -gingo abich-; neno ni onge nyasaye mak mana Allah kendo adier Muhammad en jaote mar Allah, oketo lamo, chulo zakat, hajj kod kech e kinde Ramadhan’.

Hadith

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

Owachonwa [Abdullah bin Muhammad Al Ju'fi] nowacho ni, Owachonwa [Abu Amir Al 'Aqadi] mane owacho, ni Owachonwa [Sulaiman bin Bilal] kowuok kuom [Abdullah bin Dinar] kowuok kuom [Abu Salih] kowuok kuom [Abu Hurairah] kowuok kuom Jaote ne owacho ni, ng’injo, kendo wich kuot en achiel kuom yie’.

Hadith

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ne ondiknwa [Adam bin Abu Iyas] nowacho ni, Ne ondiknwa [Syu’bah] kowuok kuom [Abdullah bin Abu As Safar] kod [Isma’il bin Abu Khalid] kowuok kuom [Asy Sya’bi] kowuok kuom [Abdullah bin ‘Amru] kowuok kuom Jaote ne en ng’at ma ne owacho ni: ng’at ma nigi arita ne Jo-Muslim, kendo Muhajir en ng’at ma weyo gik ma Allah otamre. ’ Abu Abdullah nowacho ni; kendo [Abu Mu’awiya] nowacho ni; Onyisowa ni [Daud], en wuod Ibn Hind, mar [‘Amir] nowacho ni; Ne awinjo [Abdullah], tiende en ibn Amru, kuom Jaote kendo ne awacho [Abdullah] kuom [Daud] kuom [Amir] kuom [Abdullah] kuom Jaote

Hadith

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

Onyisowa [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] ni nowacho niya, Onyisowa [wuonwa] nowacho ni, Onyisowa [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] kowuok kuom [Abu Burdah] kowuok kuom [Abu Musa] nowacho ni: ‘O Jaote mar Nyasaye, en Islam mane ma duong’ie moloyo?’ Rasulullah nodwoko kama: ‘Ng’at ma Jo-Muslim nigi arita kuom dhogi kod lwetgi’.

Hadith

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

Ne onyisowa ni, “Onyisowa [Al Laits] kowuok kuom [Yazid] kowuok kuom [Abu Al Khair] kowuok kuom [Abdullah bin ‘Amru]; Ne nitie ng’at moro ma ne openjo Jaote ni; ‘En Islam mane maber moloyo?’ Jaote nodwoko kama: ‘Uchiwo chiemo, ugoyo mos ne ji ma ung’eyo kod jogo ma ok ung’eyo’.

Hadith

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

Osenyisowa [Yahya] kowuok [Syu’bah] kowuok [Qotadah] kowuok [Anas] kowuok kuom Jaote Sallallahu ‘Alaihi wasallam Kendo kowuok [Husain Al Mu’alim] nowacho ni, osekonyowa [Qotadah] kowuok [Anas] kowuok kuom ‘owacho ni yie: ohero owadgi kaka ohero en owuon’.

Hadith

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

Ne owachnwa [Abu Al Yaman] nowacho ni, ne owachnwa [Syu’aib] nowacho ni, ne owachnwa [Abu Az Zanad] kowuok kuom [Al A’raj] kowuok kuom [Abu Hurairah], ni Jaote mar Nyasaye (kuwe kod gueth mag Nyasaye obed kuome) nowacho ni: ‘Omiyo kuom Ng’at ma ahero ahinya, moloyo jonyuolne kod nyithinde’.

Hadith

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Osebedo ka tudruok kodwa [Ya’qub bin Ibrahim] nowacho ni, osebedo ka tudruok kodwa [Ibn ‘Ulayyah] kowuok kuom [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] kowuok kuom [Anas] kowuok kuom Jaote sallallaahu ‘alaihi wasallam Kendo bende osebedo ka tudruok kodwa [Adam] nowacho ni, osebedo ka otudore kodwa kowuok kuom [S], Jaote nowacho niya: ‘Onge ng’ato kuomu ma biro yie nyaka chop kama ohero jonyuolne, nyithinde kod dhano duto.’

Hadith

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

Ne owachnwa [Muhammad bin Al Mutsanna] nowacho ni, ne owachnwa [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] nowacho ni, ne owachnwa [Ayyub] kowuok kuom [Abu Qilabah] kowuok kuom [Anas bin Malik] kowuok kuom Jaote, ne owacho ni: yie: Ne omiyo Allah kod Jaote obed ma ohero moloyo jomoko ma ok gin ariyogi. Ka ohero ng’ato, ok ohero mak mana nikech Allah. Kendo osin gi dok e bedo maonge yie mana kaka osin gi bolo e mach ma ok tho.’

Hadith

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

Ne ondiknwa [Abu Al Walid] ni nowacho ni, ne ondiknwa [Shu’bah] ni ne owachona [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], ni nowacho ni; Ne awinjo [Anas] kuom Jaote (saw) ka owacho kama: ‘Ranyisi mar yie en hero Jo-Ansar kendo ranyisi mar rieko en kwedo Jo-Ansar.’

Hadith

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

Onyisowa ni [Abu Al Yaman] nowacho ni, osenyisowa [Syu'aib] kowuok kuom [Az Zuhri] nowacho ni, osenyisowa [Abu Idris 'Aidzullah bin Abdullah], ni ['Ubadah bin Ash Shamit] ne en osiep mane okawo okang' e lweny mar Badr kendo ne en bende achiel kuom jogo mane okawo ochieng' . 10 Ne owacho ni Jaote mar Allah ne owacho ka en e kind osiepe moko kama: ‘Yie yie kuoma mondo kik ibed gi joweteni gi Allah gi gimoro amora, kik ikuo, kik itim akwede, kik inegi nyithindi, kik ilos miriambo ma iloso e kind lweteni kod tiendeni, kik ibed gi gimoro amora ma ok owinjore. Ng’at ma kuomu chopogi, duoko mare ni kod Allah, kendo ng’at ma oketho gik ma kamago kendo bang’e Allah omiye kum e pinyni, en kafarat ne en, kendo ng’at ma oketho gik ma kamago kendo bang’e Allah oumogi - ok omiye kum e pinyni - to ohala mare duoko ne Allah, ka odwaro kata obiro weyone kum. Omiyo, ne wasingo ni wabiro bedo jo adier ne en nikech gik ma kamago.

Hadith

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

Ne owachnwa gi [Abdullah bin Maslamah] kowuok kuom [Malik] kowuok kuom [wuon-gi] kowuok kuom [Abu Sa’id Al Khudri] ni nowacho ni, “Ruodh Nyasaye biro bedo gi adier ni: ng’at ma Muslim ne en dier ma ne ochamo e wi gode kod kuonde mabor, ne odhi kode. dini mare en nikech luoro mar ng’ado bura kuome’.

Hadith

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

Onyisowa [Muhammad bin Salam] nowacho ni, osenyisowa [‘Abdah] kowuok kuom [Hsyam] kowuok kuom [wuon-gi] kowuok kuom [Aisha] nowacho ni: ‘Jaote mar Allah ka ne ogolo chik ne jowetene, ne ogolo chik negi mondo gitim timbe ma ne ginyalo timo, bang’e jowetene ne owacho ni; ‘Wan ok wan kaka in, O Jaote mar Allah, nikech oseweyi richo mari machon kod mabiro’. Omiyo, ne obedo gi mirima ma ne nyalo nenore e wang’e, bang’e nowacho niya: ‘Adier, ng’at ma nigi lamo ahinya kendo ma winjo tiend Allah ahinya e kindwu en an’.

Hadith

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

Ne owachnwa [Sulaiman bin Harb] nowacho ni, ne owachnwa [Syu’bah] kowuok kuom [Qotadah] kowuok kuom [Anas bin Malik] kowuok kuom Jaote, nowacho ni: ‘Gik moko adek ma ka ng’ato nigi, obiro yudo mit mar yie moloyogi moloyo: Nyasaye. Kendo ng’ano ma ka ohero ng’ato, ok ohero ng’atno mak mana Nyasaye. Kendo ng’ano ma osin gi dok e kwedo yie kaka osin gi bolo e mach ma ok tho’.