Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Ayebisaki biso [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] alobi, Ayebisaki biso [Sufyan] oyo alobaki, ete Ayebisaki biso [Yahya bin Sa’id Al Ansari] alobi, ayebisaki biso [Muhammad bin Ibrahim Na Taimi], ete ayoki [Alqamah bin Waqash Al Laitsi] alobi; Mokolo moko nayokaki [Umar bin Al Khaththab] na estrade koloba; Nayokaki Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam alobi: ‘Misala nionso etali mokano, mpe mbano mpo na moto moko na moko etali oyo ekanamaki; Oyo azali na mokano ya kokende kofanda na mboka mopaya mpo na mokili oyo alingi kokoma to mpo na mwasi oyo alingi kobala, boye kokende na ye na mboka mopaya ezali na oyo akanaki.’
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Eyebisami na biso [Abdullah bin Yusuf] alobaki, elobami na biso [Malik] uta na [Hisyam bin ‘Urwah] uta na [tata na ye] uta na [Aisyah] mama ya Mu’minin, ete Al Harith bin Hisham atunaki Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘Ee Rasulullah, ndenge nini emoniseli ekita epai na yo?’. Na yango Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ayanolaki: ‘Ntango mosusu eyaka epai na ngai lokola makelele ya bangonga oyo ezali kobɛtabɛta mpe lolenge oyo ezali mpasi mingi mpo na ngai, na nsima etelemaka mpo nakoka kososola makambo oyo ezali kolobama. Pe tango mosusu anzelu ayaka lokola moto pe alobaka na ngai yango wana nalandaka oyo alobi'. Aisyah alobaki: ‘Ya solo, mokolo moko namonaki emoniseli moko ekita epai na Ye sallallaahu ‘alaihi wasallam na mokolo ya malili mingi mpe na nsima etelemaki, mpe namonaki ete elongi na Ye ezalaki kotanga na motoki’.
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Elobami na biso [Yahya bin Bukair] alobaki, Eyebisami na biso uta na [Al Laits] uta na [’Uqail] uta na [Ibn Shihab] uta na [’Urwah bin Az Zubair] uta na [Aisyah] -Mama ya Mu’minin-, ete alobaki: ‘Ebandeli ya emoniseli oyo eyaki epai ya Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ezalaki na solo kolɔta na pongi. Mpe alotaka te soki eyei lokola pole ya ntongo. Na nsima, apambolamaki na bolingo ya kozala ye moko, yango wana aponaki libulu ya Hiro mpe ayikaki mpiko na yango, elingi koloba kosambela na butu mwa ntango liboso ya kozonga na libota na ye mpo na kobongisa bibongiseli mpo na kobika lisusu. Na nsima, akutanaki na Khadijah mpo na kobongisa bilei. Kino na nsuka Al Haq ayaki ntango azalaki na kati ya libulu ya Hiro, anzelu moko ayaki mpe alobaki ete: ‘Tángá?’. Ayanolaki ete: ‘Nakoki kotánga te’. Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam alimbolaki: Bongo anzelu asimbaki ngai mpe ayambaki ngai makasi mingi sima atikaki ngai mpe alobaki lisusu: ‘Tanga!’. Ayanolaki ete: ‘Nakoki kotánga te’. Yango wana anzelu asimbaki ngai mpe ayambaki ngai makasi mpenza nsima atikaki ngai mpe alobaki lisusu: ‘Tángá!’. Ayanolaki ete: ‘Nakoki kotánga te’. Anzelu akangaki ngai lisusu mpe ayambaki ngai mpo na mbala ya misato makasi mingi sima atiki ngai nakende, mpe alobi lisusu: -Tanga na -kolobela- kombo ya Nzambe na yo oyo akelaki, Akela bato na kati ya coagulation ya makila. Tanga, mpe Nkolo na yo azali Mozwi-ya Ngolu-'. Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam azongaki na libota na ye na maloba ya emoniseli na ezalela ya mitungisi. Akutanaki na Khadijah bint Khawailidh mpe alobaki: ‘Zipa ngai, zipa ngai!’. Bazipaki ye tii ntango abungisaki bobangi na ye. Na nsima ayebisaki Khadija likambo oyo esalemaki: ‘Nazali komitungisa mpo na ngai moko’. Yango wana Khadijah alobaki: ‘Na nzela ya Allah, Allah akosala yo mabe libela te, mpo ozali moto oyo azali kokoba boninga’. Na sima Khadijah abengisaki ye akutana na Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul ‘Uzza, mwana ya yaya ya Khadijah, oyo azalaki moklisto na eleko ya Jahiliyyah. Akomaki pe mikanda na monoko ya Liebele, pe akomaki pe Biblia na monoko ya Liebele na ndingisa ya Allah. Na tango wana Waroqoh azalaki mobange mpe miso na ye ekufá miso. Khadijah alobaki: 'O mwana ya yaya na ngai, yoka oyo mwana ya ndeko na yo azali na yango ya koloba'. Waroqoh alobaki: ‘O mwana ya ndeko na ngai, nini okutanaki na yango’. Yango wana Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ayebisaki oyo ekómelaki ye. Waroqoh alobaki boye: ‘Oyo ezali Namus, ndenge Allah amonisaki Moize mokolo moko. Oh, nalingaki nazala naino elenge mpe nazalaki naino na bomoi ntango babenganaki yo na bato na yo’. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam atunaki: ‘Nakobwakama libanda na bango?’ Waroqoh ayanolaki ete: ‘Ɛɛ. Po mutu moko te akoya na oyo bozo mema soki bazoki te - bakomi ba ennemis -. Soki nazalaki wana tango likambo yango esalemaki, mbɛlɛ nasalisaki yo na makoki na ngai nyonso’. Waroqoh akutanaki na likambo oyo andimaki te mpo akufaki liboso na ntango ya emoniseli ya fatroh - mpamba. [Ibn Shihab] alobaki ete; ayebisaki ngai [Abu Salamah bin Abdurrahman] ete [Jabir bin Abdullah Al Ansari] alobelaki mpamba ya bobimisi, lokola Ntoma ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam alobaki: ‘Ntango nazalaki kotambola nayokaki mongongo moko uta na lola, natalaki epai na yango mpe emonanaki ete anzelu oyo ayaki epai na ngai na kati ya libulu ya Hiro afandaki na kiti kati na likoló mpe mabele. Nabangaki mpe nazongaki na ndako, mpe nalobaki ete: ‘Zipa ngai. Zipa ngai'. Yango wana Allah Ta'ala atindaki emoniseli moko: -Ee yo oyo omizipa- kino liloba ya Allah -mpe otika bikeko-. Banda wana ba revelations ekobi kokita continuellement'. Hadith oyo elobamaki mpe na [Abdullah bin Yusuf] mpe [Abu Shalih] lokola mpe na [Hilal bin Raddad] uta na [Az Zuhri]. Mpe [Yona] alobaki; mpe [Ma’mar] andimaki ete azwaki yango epai ya Az Zuhri.
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Ayebisaki biso [Musa bin Isma’il] alobi, Ayebisaki biso [Abu ‘Awanah] alobi, ete Ayebisaki biso [Musa bin Abu Aisyah] alobi, Ayebisaki biso [Sa’id bin Jubair] uta na [Ibn ‘Abbas] na ntina ya maloba ya Allah Ta’ala: -Koningisa monoko na yo te mpo na -kotanga- Coran mpo okolinga noki -master yango-’. Ibn ‘Abbas alobaki: ‘Ntoma ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam azalaki na mposa makasi mingi ya kokanga na motó makambo oyo ebimaki - Coran - mpe azalaki koningana na mbɛbu na ye’. Alobi Ibn ‘Abbas: ‘Nakoningisa mbɛbu na ngai -mpo na kotánga yango- epai na yo ndenge Ntoma ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam asalaki ngai’. Sa’id alobaki: ‘Mpe nakoningisa mbɛbu na ngai -mpo na kotánga yango- epai na bino ndenge namonaki Ibn ‘Abbas kosala yango. Yango wana Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam atambolisaki mbɛbu na ye. Na sima liloba ya Allah Ta'ala ekita: Koningisa monoko na yo te pona -kotanga- Coran po oko -maîtriser yango noki. Ya solo, ezali na mosolo na Biso mpo na kosangisa yango -na ntolo na yo- mpe -kosala yo mayele- na kotanga yango'. Oyo elingi koloba ezali ete Allah asangisi yango na ntolo na yo - mpo na kokanga yango na motó - mpe na nsima ozali kotánga yango: ‘Ntango tosilisi kotánga yango, na nsima landa botángi’. Elakisi: ‘Yoka mpe zalá nyɛɛ’. Na sima Allah Ta’ala alobaki: ‘Bongo, ya solo, ezali na Biso kolimbola yango. Elakisi: ‘Mpe ezali mokumba na biso ya kotanga yango’ Mpe Ntoma ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam kobanda tango wana tango Jibril ‘Alaihis Salam ayaki epai na ye, ayokaki ye. Mpe tango Jibril ‘Alaihis Salam azalaki lisusu te, Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam atángaki yango - na baninga na ye - ndenge Jibril ‘Alaihis Salam atángaki yango na ye sallallaahu ‘alaihi wasallam
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Ayebisaki biso [Abdan] alobi, ayebisi biso [Abdullah] ayebisi biso [Yunus] uta na [Az Zuhri] mpe na lisolo moko, ayebisi biso mpe [Bisyir bin Muhammad] alobaki, ayebisi biso [Abdullah] alobaki, ayebisaki biso [Yunus] mpe [Ma’mar] uta na [Az Zuhri] lokola basusu balobaki, ayebisaki biso [Ubaidullah bin Abdullah] uta na [Ibn ‘Abbas] alobaki, ete Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam azalaki moto ya malembe koleka, mingimingi na sanza ya Ramadlan ntango anzelu Jibril ‘Alaihis Salam akutanaki na ye, mpe ezalaki Jibril ‘Alaihis Salam oyo azalaki koya epai na ye butu nyonso na sanza ya Ramadlan, epai Jibril ‘Alaihis Salam ateyaki Qur’an. Ya solo, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam azalaki na malembe mingi koleka mopepe oyo ezalaki kopumbwa.
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Ayebisaki biso [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] alobi, ayebisi biso [Syu’aib] uta na [Az Zuhri] ayebisi ngai [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] ete [Abdullah bin ‘Abbas] ayebisaki ye ete [Abu Sufyan bin Harb] ayebisaki ye; ete Héraclius azwaki etuluku ya mombongo ya Quraish, oyo ezalaki na mobembo ya mombongo na Mabele ya Syrie na ntango oyo boyokani kati na Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam mpe Abu Sufyan mpe ba infidèles ya Quraish ebandaki kosala. Tango batelemaki na Iliya’ bakutanaki na Héraclius na invitation ya Héraclius mpo na kobengisa ye na dialogue na assemblée na ye, na tango wana Héraclius azalaki elongo na bato ya lokumu ya Loma. Héraclius asololaki na bango na nzela ya mobongoli. Héraclius alobaki ete; 'Nani kati na bino azali na boyokani ya libota ya penepene na moto oyo alobi ete azali Ntoma?'. Abu Sufyan alobaki ete; yango wana nayanolaki; 'Ngai nde nazali na boyokani ya libota ya penepene na ye'. Héraclius alobaki ete; 'Bópusana penepene na ngai mpe lisusu baninga na ye'. Yango wana batiaki ba Quraysh sima ya Abu Sufyan. Na nsima Héraclius alobaki na nzela ya mobongoli na ye ete: ‘Yebisa ye ete natunaki ye mpo na moto oyo alobaki ete azali Mosakoli. Soki akosi ngai, boye osengeli kokosa ye’. Na nzela ya Allah, soki ezalaki te mpo na soni oyo euti na bifundeli ya lokuta nde elingaki kozala na ngai, mbɛlɛ nakosaki ye.’ Abu Sufyan alobaki ete; Na yango eloko ya liboso atunaki ngai mpo na ye - Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam - ezalaki: ‘position ya lignée na ye ezali nini kati na bino?’. Nayanolaki ete: ‘Azali ya libota ya malamu - ya lokumu’. Atunaki lisusu ete: ‘Moto mosusu alobi yango liboso na ye?’ Nayanolaki ete: ‘Eloko moko te’. Atunaki lisusu ete: ‘Tata na ye azali mokonzi?’ Nayanolaki ete: ‘Te’. Bato oyo balandaka ye bazali bato ya lokumu to bato ya nse?’ Nayanolaki ete: ‘Ata baoyo bazali kolanda ye bazali bato ya nse’. Atunaki lisusu ete: ‘Balandi bazali kobakisama to kokita?’ Nayanolaki ete: ‘Bobakisa’. Atunaki lisusu ete: ‘Ezali na moto moko oyo apɛngwi mpo asilikelaki lingomba na ye?’ Nayanolaki ete: ‘Eloko moko te’. Atunaki lisusu ete: ‘Okutaki ye naino lokuta liboso aloba makambo oyo alobaki?’ Nayanolaki ete: ‘Jamais’. Atunaki lisusu ete: ‘Asilá kokosa?’ Nayanolaki ete: ‘Ata mokolo moko te. Tango tozalaki kokangama na ye, asalaki bongo ata mokolo moko te'. Abu Sufyan alobaki: ‘Nakoki ata moke te kopesa eloko mosusu longola se maloba lokola oyo’. Atunaki lisusu ete: ‘Ozali kobunda na ye?’ Nayanolaki ete: ‘Ee’. Atunaki lisusu ete: ‘Ndenge nini etumba esukaki?’ Nayanolaki ete: ‘Etumba kati na biso ná ye ezali makasi mpenza. Tango mosusu abetaka biso, tango mosusu biso tobetaka ye'. Atunaki lisusu ete: ‘Apesaki yo mitindo ete osala nini?’ Nayanolaki ete: ‘Apesaki biso mitindo; ‘Bósambela Allah sans kosangana na ye eloko moko, pe botika oyo bankoko na bino balobaki. "Apesaki biso mpe mitindo ya kosambela, kofuta zakat, koloba bosolo, kolimbisana mpe kobatela boninga." Yango wana Héraclius alobaki na mobongoli na ye ete: ‘Yebisa ye ete natuni yo mpo na moboti ya moto yango, yo yebisa ngai ete moto yango azali na mbotama ya lokumu. Ndenge moko mpe, moto yango asekwaki na kati ya bakitani ya bato na ye. Pe natunaki yo soki moto moko asilá koloba makambo oyo alobaki liboso, olobaki ete te. Soki balobaki ete moto moko alobaki yango liboso, ya solo nakokanisa ete moto oyo azalaki kosala kopi ya moto moko liboso oyo alobaki likambo ya ndenge wana. Natunaki yo mpe soki tata na ye azali na libota ya mokonzi, yango wana oyanolaki ete te. Nalobaki ete soki tata na ye azali na libota ya mokonzi, ya solo moto oyo akozala ko réclamer bokonzi ya tata na ye. Mpe natunaki yo mpe soki ozwi yango mokolo mosusu Soki akosaki liboso aloba makambo oyo alobaki, oyanolaki ye te. Na comprendre vraiment que ata batu bazalaka na courage ya kokosa te, encore moins kokosa Allah. Mpe natuni bino mpe, baoyo balandi ye bazali bato ya lokumu to bato ya nse?’ Oyanolaki bato ya nse oyo balandaki ye. Ya solo, bazali balandi ya Ntoma. Natunaki bino pe soki nombre ya ba followers emati to ekiti, bo répondre que emati. Mpe ezali bongo mpo na kondima kino ekokóma ya kokoka. Natuni bino pe soki mutu aliki apotatié po asilikaki na lingomba na ye. Oyanolaki ete te. Mpe yango nde ndenge kondima ezalaka ntango ekoli mpe ekoli na motema. Natunaki yo pe soki asila kokosa, oyanolaki jamais. Pe ezali ndenge wana nde Bantoma bakokaki kokosa te. Pe natuni bino pe nini atindaki bino bosala, boyanolaki ete apesaki bino mitindo ya kosambela Allah na kosangana na ye eloko te, pe apekisi bino kosambela bikeko, apesi bino pe mitindo ya kosimba losambo, kofuta zakat, koloba solo, kolimbisana pe kobatela boninga. Soki makambo nyonso oyo olobi ezali solo, akoyangela mpenza bokonzi na nse ya makolo na ngai. Nakanisaki mpenza ete azalaki kati na bino te sikawa, soki nayebaki nzela ya kokóma epai na ye, ya solo nakomeka makasi mpo na koluka ye na boye ete ntango nakozala pembeni na ye nakosukola ye makolo na ntembe te. Na sima Héraclius asengaki mokanda ya Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam oyo Dihyah amemaki mpo na bakonzi ya Basrah. Yango wana apesaki mokanda yango epai ya Héraclius, yango wana atángaki yango mpe makambo oyo ezalaki na kati ekomamaki boye: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. Kobanda na Muhammad, mosali ya Allah mpe Ntoma na Ye kino na Héraclius. Mokonzi ya Loma, Lobiko mpo na baoyo balandi malako. Sima na esika ya yango, nabengisi bino na libiangi ya Islam; Kota Islam, sima okozala na kimia, Allah akofuta yo mbala mibale. Kasi soki bozongisi sima, wana bokomema masumu ya bato na bino, pe: Ee bato ya buku, yaka - bosimba - na fraze moko - mobeko moko - ete matata ezali te kati na biso na bino, ete tosambela moto mosusu te kaka Allah pe tosangisa eloko moko te na Ye pe - to - moko te kati na biso azuaka basusu lokola ba Rabbs longola se Allah'. Soki bazongi sima, alors loba na bango: ‘Tala, tozali baye bamikitisi -na Allah-’. Abu Sufyan alobaki boye: ‘Nsima ya Héraclius koyebisa makambo oyo alobaki mpe kosilisa kotánga mokanda yango, mobulu ebimaki mpe mingongo ya makɛlɛlɛ, oyo ebenganaki biso. Nalobaki na baninga na ngai nsima ya kobwaka biso libanda; ‘Ya solo abengisami na makambo ya mwana ya Abu Kabsyah. Héraclius azalaki komitungisa mpo na bokonzi ya Loma. Ata na tango wana nazalaki pe komitungisa que Muhammad akolonga, tee na suka - sentiment wana elimwaki sima - Allah andimaki ngai na Islam. Mpe Ibn An Nazhur, mokonzi ya Iliya’ mpe Héraclius azalaki episkopo moklisto, alobaki ete mokolo moko ntango Héraclius akendaki kotala Iliya’ azalaki komitungisa mingi, alobaki na bakonzi mosusu ya bitumba na ye ete: ‘Ya solo towangani ezalela na yo. Lisusu, Ibn Nazhhur alobaki ete, ‘Héraclius azalaki astrologue oyo azalaki ntango nyonso kotya likebi na ndenge minzoto ezalaki kotambola. Mokolo moko ayanolaki na mituna oyo banganga-nzambe batunaki ye; ‘Mokolo moko na butu ntango nazalaki kotala ndenge minzoto ezalaki koleka, namonaki ete mokonzi ya Khitan abotamaki, nani kati na bato yango akatamaki ngenga?’ Bóyanola na banganga-nzambe; ‘Bato kaka moko oyo bakatamaka ngenga ezali Bayuda, komitungisa te mpo na Bayuda. Bopesa tindela kaka ba mboka nionso ya bokonzi na bino, po Bayuda ya mikili wana babomama'. K Na tango wana, Héraclius, motindami ya mokonzi ya Bani Ghassan, apesamaki mpo na koyebisa Ntoma ya Nzambe (kimia mpe mapamboli ya Allaah ezala likolo na ye), sima ya mobali wana asilaki koyebisa lisolo, Héraclius apesaki mitindo ete batalela ye mpo na koyeba soki akatamaki ngenga to te. Nsima ya kotala, emonanaki ete azalaki mpenza moindo. Na nsima, bato bayebisaki Héraclius. Héraclius atunaki mobali yango mpo na Baarabe mosusu, bakatamaki ngenga to te?’ Ayanolaki ete; 'Ba Arabes nionso bakatamaka ngenga'. Héraclius alobaki ete; 'Oyo azali mokonzi ya Ummah, ya solo abotami'. Na sima Héraclisu atindaki mokanda na moninga na ye na Rome oyo boyebi na ye ekokani na oyo ya Heraclisu - mpo na koyebisa ye mbotama ya Prophète Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam -. Na ntango yango, akobaki mobembo na ye na mboka Himsha, kasi liboso akóma na Himsha, eyano na mokanda ya moninga na ye ekómaki liboso. Moninga na ye andimaki likanisi ya Héraclius ete Muhammad abotamaki mpe ete azalaki solo mosakoli. Na nsima Héraclius abengisaki bakonzi ya Loma báya na esika na ye na Himsha, nsima wana bato nyonso bazalaki na likita yango, Héraclius apesaki mitindo ete bákanga baporte nyonso. Na nsima alobaki ete; ‘Ee ekólo ya rhum, bino nyonso bokolonga mpe bokoli ya nkembo, wana bokonzi etikali kaka na mabɔkɔ na biso? Soki olingi, ndima Muhammad lokola Prophète!'. Lokola bayokaki maloba wana, bakimaki lokola bampunda ya zamba, atako baporte nyonso ekangamaki. Lokola amonaki likambo ya ndenge wana, Héraclius abungisaki elikya ete bakondima ete Mohammed azali mosakoli. Na nsima, apesaki mitindo ete moto nyonso azonga na bisika na ye mpe alobaki; ‘Kutu, oyo nalobaki kaka sikoyo ezalaki kaka mpo na komeka bokasi ya bino nyonso. Sikawa namoni ekateli wana’. Na nsima bafukamaki liboso ya Héraclius mpe basepelaki na ye. Na ndenge yango, lisolo ya Héraclius esukaka. Elobami na [Salih bin Kaisan] mpe [Yunus] mpe [Ma’mar] uta na [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Ayebisaki biso [Abdullah bin Musa] alobaki, ayebisi biso [Hanzhalah bin Abu Sufyan] uta na ['Ikrimah bin Khalid] uta na [Ibn Umar] alobi: Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam alobi: 'Islam etongami likolo ya -fondements- mitano; litatoli ete nzambe mosusu azali te longola se Allah mpe ya solo Muhammad azali momemi-nsango ya Allah, azali kotya mabondeli, kofuta zakat, hajj mpe kokila bilei na ntango ya Ramadan’.
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Ayebisaki biso [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] alobi, Ayebisaki biso [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] oyo alobaki, ete Ayebisaki biso [Sulaiman bin Bilal] uta na [Abdullah bin Dinar] uta na [Abu Salih] uta na [Abu Hurairah] uta na Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam, alobi: ‘Kondima ezali na bitape koleka ntuku motoba, mpe soni ezali eteni ya kondima’.
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Elobami na biso [Adam bin Abu Iyas] alobaki, Elobami na biso [Syu’bah] uta na [Abdullah bin Abu As Safar] mpe [Isma’il bin Abu Khalid] uta na [Asy Sya’bi] uta na [Abdullah bin ‘Amru] uta na Ntoma sallallaahu ‘alaihi azalakiallam, alobaki: ‘Musulman azali moto oyo maloba na ye mpe maboko na ye bazali na bokengi mpo na ba musulmans, mpe Muhajir azali moto oyo atiki oyo Allah apekisi. ’ Abu Abdullah alobaki ete; mpe [Abu Mu’awiyyah] alobaki; Ayebisi biso [Daud], azali mwana ya Ibn Hind, ya ['Amir] alobaki; Nayokaki [Abdullah], elingi koloba ibn ‘Amru, epai ya Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam Mpe nalobaki [Abdul A’laa] epai ya [Daud] epai ya [’Amir] epai ya [Abdullah] epai ya Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Ayebisaki biso [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] alobaki, Ayebisaki biso [tata na ngai] alobi, ete Ayebisaki biso [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] uta na [Abu Burdah] uta na [Abu Musa] alobi: ‘Ee Ntoma ya Allah, Islam nini ezali na ntina mingi?’. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ayanolaki: ‘Nani ba musulmans bazali na bokengi na monoko mpe maboko na bango’.
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Ayebisaki biso [‘Amru bin Khalid] alobaki, Ayebisaki biso [Al Laits] uta na [Yazid] uta na [Abu Al Khair] uta na [Abdullah bin ‘Amru]; Ezalaki na moto moko oyo atunaki Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam; ‘Islam nini eleki malamu?’ Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam ayanolaki: ‘Opesaka bilei, opesa mbote na bato oyo oyebi mpe baye oyebi te’.
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Alobeli biso [Musaddad] alobaki, alobeli biso [Yahya] uta na [Syu’bah] uta na [Qotadah] uta na [Anas] uta na Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam Mpe uta na [Husain Al Mu’alim] alobaki, alobeli biso [Qotadah] uta na [Anas] uta na Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam, alobaki: ‘Moko te kati na bino andimi tii akolinga ndeko na ye ndenge amilingaka ye moko’.
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Elobami na biso [Abu Al Yaman] alobi, elobami na biso [Syu’aib] alobaki, eyebisami na biso [Abu Az Zanad] uta na [Al A’raj] uta na [Abu Hurairah], ete Ntoma ya Nzambe (kimia mpe mapamboli ya Allaah ezala likolo na ye) alobaki: ‘Bongo na Moto oyo na Loboko na ye molimo na ngai ezali, moko te kati na bino akondima kino nakolinga mingi koleka baboti na ye mpe bana na ye’.
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Esili kozala na boyokani na biso [Ya’qub bin Ibrahim] alobaki, etalisami na biso [Ibn ‘Ulayyah] uta na [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] uta na [Anas] uta na Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam Mpe esili mpe kozala na boyokani na biso [Adam] alobaki, etali biso [Syu’bah] uta na [Qotadah] uta na [Anas] alobaki, The Prophète sallallaahu ‘alaihi wasallam alobaki: ‘Moko te kati na bino akondima kino ngai akolinga mingi koleka baboti na ye, bana na ye mpe bato banso.’
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Elobami na biso [Muhammad bin Al Mutsanna] alobi, elobami na biso [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] alobi, elobami na biso [Ayyub] uta na [Abu Qilabah] uta na [Anas bin Malik] uta na Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam, alobi: ‘Makambo misato oyo soki moto azali na yango, akozwa elengi ya kondima: Asala Allah mpe Ntoma na Ye alingami mingi mpo na ye koleka mosusu longola se babale baye. Soki alingi moto, alingi ye te longola se mpo na bolamu ya Allah. Mpe ayinaka kozonga na kozanga kondima lokola ayinaka kobwakama na lifelo.’
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Ayebisaki biso [Abu Al Walid] alobi, ayebisi biso [Syu’bah] ayebisi ngai [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], alobi; Nayokaki [Anas] epai ya Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam, alobaki: ‘Elembo ya kondima ezali kolinga -ba-Ansar mpe elembo ya nifaq ezali koyina -ba-Ansar’.
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Ayebisaki biso [Abu Al Yaman] alobi, ayebisi biso [Syu’aib] uta na [Az Zuhri] alobi, ayebisi biso [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], ete [’Ubadah bin Ash Shamit] azalaki moninga oyo azwaki esika na etumba ya Badr mpe azalaki mpe moko ya baye basalaki ndai na butu ya Aqobah, alobaki; que Ntoma ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam alobaki tango azalaki parmi ba misusu ya baninga na ye : ‘Ndima fidélité na ngai ya kosangisa ba partenaires na Allah na eloko te, koyiba te, kosala ekobo te, koboma bana na yo te, kosala lokuta te oyo o inventer entre maboko na makolo na yo, kotosa te eloko moko oyo ezali malamu. Oyo na kati na bino akokisaka yango, mbano na ye ezali epai ya Allah, mpe oyo abuki makambo oyo mpe na nsima Allah apesi ye etumbu na mokili oyo, ezali kafarat mpo na ye, mpe oyo abuki makambo oyo mpe na nsima Allah azipi yango - apesi ye etumbu te na mokili oyo - na nsima mombongo na ye ekozonga epai ya Allah, soki alingi, akolimbisa ye to akopesa ye etumbu’. Yango wana tolakaki ye bosembo mpo na makambo yango.
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Eyebisami na biso na [Abdullah bin Maslamah] uta na [Malik] uta na [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’Sha’ah] uta na [tata na ye] uta na [Abu Sa’id Al Khudri] ete alobaki, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam alobaki: ‘Esalemaki penepene - kala kala - ete bomengo ya malamu koleka ya moto moko ezalaki ntaba azalaki kolya na nsɔngɛ ya bangomba mpe na bisika ya mosika, akendaki na yango. lingomba na ye euti na kobanga ete bakofinga ye’.
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Ayebisaki biso [Muhammad bin Salam] alobi, ayebisi biso ['Abdah] uta na [Hisyam] uta na [tata na ye] uta na [Aisha] alobi: 'Ntoma ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam tango apesaki mitindo na baninga, apesaki mitindo ete basala misala oyo bazalaki na makoki ya kosala, sima baninga balobaki; 'Tozali lokola yo te, O Ntoma ya Allah, mpo ete olimbisami mpo na masumu na yo ya kala mpe ya mikolo mizali koya'. Yango wana sallallaahu ‘alaihi wasallam asilikaki oyo ekokaki komonana na elongi na ye, sima alobaki: ‘Ya solo, moto oyo azali na botosi mingi mpe azali kososola Allah mingi kati na bino ezali ngai’.
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Eyebisami na biso [Sulaiman bin Harb] alobi, elobami na biso [Syu’bah] uta na [Qotadah] uta na [Anas bin Malik] uta na Ntoma sallallaahu ‘alaihi wasallam, alobaki: ‘Makambo misato - oyo soki moto azali na yango, akozwa elengi ya kondima: Allah na Ntoma na Ye bazali kolinga ye mingi koleka oyo mibale. Mpe oyo, soki alingi moto, alingi moto wana te longola se Allah 'azza wajalla. Mpe oyo ayinaka kozonga na kozanga kondima lokola ayinaka kobwakama na lifelo’.