Shiga Musulunci, danna nan
Islam Al-Haq: Qur'ani da Hadisi
(Musulunci na Gaskiya)
Free Download / Sauke kyauta

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadisi

Hadisi

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

Ya gaya mana [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] ya ce, Ya gaya mana [Sufyan] wanda ya ce, haka Ya gaya mana [Yahya bin Sa'id Al Ansari] ya ce, ya gaya mana [Muhammad bin Ibrahim At Taimi] cewa, ya ji [Alqamah bin Waqash Al Laitsi] yana cewa; Na taɓa jin [Umar bin Al Khaththab] a kan mimbari yana cewa; Na ji Annabi sallallahu alaihi wasallam yana cewa: "Dukkan ayyuka sun dogara ne da niyya, kuma (lada) ga kowane mutum (ya dogara ne da) abin da aka nufa; Duk wanda ke da niyyar yin hijira saboda duniyar da yake son isa gare ta ko kuma saboda matar da yake son aure, to hijirarsa ta kasance ga abin da ya nufa."

Hadisi

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

An ruwaito mana cewa [Abdullahi bin Yusuf] ya ce, [Malik] ya ba mu labari daga [Hisham bin 'Urwah] daga [mahaifinsa] daga [Aisha] Uwar Muminai, cewa Al Harith bin Hisham ya tambayi Manzon Allah (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi): "Ya Manzon Allah, ta yaya wahayi yake saukowa gare ka?" Manzon Allah (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) ya amsa: "Wani lokaci yana zuwa gare ni kamar sautin kararrawa, kuma wannan ita ce hanya mafi wahala a gare ni, sannan ya tsaya don in fahimci abin da ake isarwa. Kuma wani lokacin mala'ika yana zuwa a siffar mutum yana magana da ni, don haka ina bin abin da yake faɗa." Aisha ta ce: "Hakika, na taɓa ganin wahayi yana saukowa gare shi (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) a rana mai sanyi sosai, sannan ya tsaya, kuma na ga gumi yana zuba daga goshinsa."

Hadisi

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

An gaya mana [Yahya bin Bukair] ya ce, An gaya mana daga [Al Laits] daga [Uqail] daga [Ibn Shihab] daga [Urwah bin Az Zubair] daga [Aisyah] - Uwar Mu'minin - cewa ta ce: "Farkon wahayin da ya zo wa Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam shine da mafarki na gaske a cikin barci. Kuma bai yi mafarki ba sai dai idan ya zo kamar hasken alfijir. Sannan ya sami albarkar son zama shi kaɗai, sannan ya zaɓi kogon Hiro ya jure shi, wato yin ibada da dare na dogon lokaci kafin ya koma ga iyalansa don shirya abinci don ya sake jurewa. Sannan ya haɗu da Khadijah don shirya abinci. Har sai da ƙarshe Al Haq ya zo ya rungume ni sosai sannan ya sake ni ya sake cewa: "Karanta!" Ya amsa: "Ba zan iya karatu ba." Sai mala'ikan ya kama ni ya rungume ni sosai sannan ya sake ni ya sake cewa: "Karanta!". Ya amsa: "Ba zan iya karatu ba." Sai mala'ikan ya kama ni ya rungume ni sosai sannan ya sake ni ya sake cewa: "Karanta!". Ya amsa: "Ba zan iya karatu ba." Mala'ikan ya sake kama ni ya rungume ni a karo na uku da ƙarfi sannan ya sake ni, ya sake cewa: (Karanta ta hanyar ambaton sunan Allahnka wanda ya yi halitta, Ya halicci mutum daga gudan jini. Karanta, kuma Allahnka Mai rahama ne)." Annabi sallallahu alaihi wasallam ya koma ga iyalansa da kalmomin wahayi cikin damuwa. Ya haɗu da Khadijah bint Khawailidh ya ce: "Ku rufe ni, ku rufe ni!" har sai da tsoro ya ɓace. Sannan ya gaya wa Khadijah abin da ya faru: "Na damu da kaina." Sai Khadijah ta ce: "Wallahi, Allah ba zai cutar da kai har abada ba, domin kai mutum ne mai haɗa abota." Sai Khadijah ta gayyace shi ya haɗu da Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul 'Uzza, ɗan kawu na Khadijah, wanda Kirista ne a zamanin Jahiliyya. Ya kuma rubuta littattafai a cikin Ibrananci, kuma ya rubuta Littafi Mai Tsarki a cikin Ibrananci da izinin Allah. A wannan lokacin Waroqoh ya tsufa kuma idanunsa sun makance. Khadijah ta ce: "Ya ɗan kawuna, ka saurari abin da ɗan ɗan'uwanka zai faɗa." Waroqoh ya ce: "Ya ɗan ɗan'uwana, me ka fuskanta." Sai Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam ya gaya masa abin da ya same shi. Waroqoh ya ce: "Wannan shi ne Namus, kamar yadda Allah ya taɓa bayyana wa Musa. Kai, da ace ina ƙarami kuma ina raye lokacin da mutanenka suka kore ka." Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam ya tambaya: "Shin za su kore ni?" Waroqoh ya amsa: "Eh. Domin babu wanda zai zo da abin da ka kawo sai dai su cutar da kai (su yi faɗa). Da a ce ina nan a wannan lokacin, da na taimake ka da iyawata." Waroqoh bai fuskanci abin da ya yi imani da shi ba domin ya mutu a baya a lokacin wahayi. [Ibn Syihab] ya ce; ya sanar da ni [Abu Salamah bin Abdurrahman] cewa [Jabir bin Abdullah Al Anshari] ya yi magana game da rashin wahayi, kamar yadda Manzon Allah (sallallahu alaihi wasallam) ya faɗa: "Yayin da nake tafiya sai na ji wata murya daga sama, na kalli wurinta na ga Mala'ikan da ya zo wurina a cikin kogon Hiro, yana zaune a kan kujera tsakanin sama da ƙasa. Na ji tsoro na tafi gida, na ce: "Ku rufe ni. Ku rufe ni." Sai Allah Ta'ala ya bayyana wahayin: (Ya ku waɗanda aka rufe) har zuwa maganar Allah (ku bar gumaka). Tun daga lokacin wahayin ya ci gaba da saukowa akai-akai." Wannan hadisin kuma an ruwaito shi ta hanyar [Abdullah bin Yusuf] da [Abu Salih] da kuma ta hanyar [Hilal bin Raddad] daga [Az Zuhri]. Kuma [Yunus] ya ce; kuma [Ma'mar] ya yarda cewa ya samo shi ne daga Az Zuhri.

Hadisi

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

"Ya gaya mana [Musa bin Isma'il] ya ce, Ya gaya mana [Abu 'Awanah] ya ce, Ya gaya mana [Musa bin Abu Aisyah] ya ce, Ya gaya mana [Sa'id bin Jubair] daga [Ibn Abbas] game da kalmomin Allah Ta'ala: (Kada ka motsa harshenka zuwa (karanta) Alƙur'ani domin da sauri za ka so ka (kware shi)." Ibn Abbas ya ce: "Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam yana da matuƙar sha'awar haddace abin da aka saukar (Alƙur'ani) kuma yana motsa leɓunansa." Ibn Abbas ya ce: "Zan motsa leɓunana (don karanta shi) a gare ka kamar yadda Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam ya yi mini." Sallallahu alaihi wasallam yana motsa leɓuna biyu, Sai kalmar Allah Ta'ala ta sauko: Kada ka motsa harshenka zuwa (karanta) Alƙur'ani domin za ka yi sauri (kware shi). A gaskiya ma, alhakinmu ne mu tattara shi (a ƙirjinka) kuma mu sa ka yi wayo wajen karanta shi." Abin da wannan ke nufi shi ne Allah yana tattara shi a cikin ƙirjinka (don haddacewa) sannan ka karanta shi: "Idan muka gama karanta shi, to ka bi karatun." Yana nufin: "Ku saurara ku yi shiru". Sai Allah Ta'ala ya ce: "To, da gaske ne a kan kuɗinmu ne ake yin bayanin. Yana nufin: "Kuma wajibinmu ne mu karanta shi" Kuma Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam tun daga lokacin da Jibrilu 'Alaihis Salam ya zo masa, ya saurare shi. Kuma lokacin da Jibrilu 'Alaihis Salam ya tafi, sai Annabi sallallahu alaihi wasallam ya karanta shi (ga sahabbansa) yayin da Jibrilu 'Alaihis Salam ya karanta masa shi sallallahu alaihi wasallam.

Hadisi

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

Ya gaya mana [Abdan] ya ce, ya gaya mana [Abdullah] ya gaya mana [Yunus] daga [Az Zuhri] kuma da irin wannan labarin, ya kuma gaya mana [Bisyir bin Muhammad] ya ce, ya gaya mana [Abdullah] ya ce, ya gaya mana [Yunus] da [Ma'mar] daga [Az Zuhri] kamar yadda wasu suka faɗa, ya gaya mana [Ubaidullah bin Abdullah] daga [Ibn Abbas] ya ce, cewa Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam shi ne mutum mafi tawali'u, musamman a watan Ramadhan lokacin da mala'ika Jibrilu 'Alaihis Salam ya haɗu da shi, kuma Jibrilu 'Alaihis Salam ne yake zuwa gare shi kowace dare a watan Ramadhan, inda Jibrilu 'Alaihis Salam ya koyar da Alƙur'ani. Hakika, Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam ya fi iska mai ƙarfi laushi.

Hadisi

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Ya gaya mana [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi'] ya ce, ya gaya mana [Syu'aib] daga [Az Zuhri] ya gaya min [Ubaidullah bin Abdullah bin 'Utbah bin Mas'ud] cewa [Abdullah bin 'Abbas] ya gaya masa cewa [Abu Sufyan bin Harb] ya gaya masa; cewa Heraclius ya karɓi ƙungiyar ciniki ta Quraish, wacce ke kan hanyar ciniki zuwa ƙasar Sham a lokacin da yarjejeniyar da ke tsakanin Annabi sallallahu alaihi wasallam da Abu Sufyan da kafiran Quraish ta fara aiki. Lokacin da suka tsaya a Iliya, sun haɗu da Heraclius a gayyatar Heraclius don a gayyace shi tattaunawa a taronsa, a lokacin ne Heraclius yana tare da manyan Romawa. Heraclius ya yi magana da su ta hanyar mai fassara. Heraclius ya ce; "Wane ne daga cikinku yake da kusancin dangi da mutumin da ke da'awar cewa shi Annabi ne?" Abu Sufyan ya ce; sai na amsa; "Ni ne wanda ke da kusancin iyali da shi." Sai Hiraqla ya ce; "Ku kusance shi da abokansa." Sai suka sanya Quraishawa a bayan Abu Sufyan. Sai Hiraqlu ya ce ta bakin mai fassara: "Ka gaya masa na tambaye shi game da mutumin da ya yi iƙirarin cewa shi Annabi ne. Idan ya yi mini ƙarya to dole ne ka yi masa ƙarya. "Wallahi, ba don kunya da zargin ƙarya da za su yi mini ba da na yi masa ƙarya." Abu Sufyan ya ce; To, abu na farko da ya tambaye ni game da shi (Annabi sallallahu alaihi wasallam) shi ne: "Menene matsayin zuriyarsa a tsakaninku?" Na amsa: "Yana da kyakkyawan zuri'a." Ya sake tambaya: "Shin wani ya taɓa faɗin haka a gabansa?" Ya sake tambaya: "Shin mahaifinsa sarki ne?" Na amsa: "Har ma waɗanda ke bin sa mutane ne ƙasƙantattu." Ya sake tambaya: "Shin mabiyan suna ƙaruwa ko raguwa?" Na amsa: "Ƙaruwa". Ya sake tambaya: "Akwai wanda ya yi ridda saboda yana fushi da addininsa?" Na amsa: "Babu komai". Ya sake tambaya: "Shin kun taɓa samunsa yana ƙarya kafin ya faɗi abin da ya faɗa?" Na amsa: "Ba a taɓa ba". Ya sake tambaya: "Shin ya taɓa yin yaudara?" Na amsa: "Ba a taɓa yi ba. Lokacin da muka yi hira da shi, bai taɓa yin hakan ba." Abu Sufyan ya ce: "Ba zan iya isar da wani abu ba sai kalmomi irin wannan." Ya sake tambaya: "Kuna faɗa ne?" Na amsa: "Eh". Ya sake tambaya: "Ta yaya yaƙin ya ƙare?" Na amsa: "Yaƙin da ke tsakaninmu da shi yana da yawa. Wani lokacin yana dukanmu, wani lokacin kuma muna dukansa." Ya sake tambaya: "Me ya umarce ku da ku yi?" Na amsa: "Ya umurce mu; 'Ku bauta wa Allah ba tare da haɗa shi da komai ba, kuma ku bar abin da kakanninku suka faɗa a baya." Sai Hiraqlu ya ce wa mai fassara: "Ka faɗa masa, na tambaye ka game da zuriyar wannan mutumin, ka ce shi ɗan asalin arziki ne. Haka nan, wannan mutumin ya taso ne daga zuriyar mutanensa. Kuma na tambaye ka ko wani ya riga shi ya faɗi abin da ya faɗa, ka ce a'a. Da a ce wani ya riga shi ya faɗi, da na ɗauki wannan mutumin yana kwaikwayon wani a gabansa wanda ya faɗi abu ɗaya. Na kuma tambaye ka ko wani daga cikin kakanninsa zuriyar sarauta ne, ka ce a'a. Na ce da kakanninsa zuriyar sarauta ne, da wannan mutumin ya nemi mulkin mahaifinsa. Kuma na tambaye ka ko ka taɓa samunsa yana ƙarya kafin ya faɗi abin da ya faɗa, ka ce a'a. Hakika, na fahimci cewa idan bai kuskura ya yi ƙarya ga mutane ba, balle ya yi wa Allah ƙarya. Kuma na tambaye ka, shin waɗanda suka bi shi mutane ne masu daraja ko marasa daraja?" Ka ce ƙasƙantattu suna bin sa. Hakika, su ne mabiyan Manzo. Na kuma tambaye ka ko mabiyansa sun ƙaru ko sun ragu, ka ce sun ƙaru. Kuma haka lamarin yake da imani har sai ya zama cikakke. Na kuma tambaye ka ko wani ya yi ridda saboda yana fushi da addininsa. Ka amsa a'a. Kuma haka imani yake idan ya girma ya girma a zuciya. Na kuma tambaye ka ko ya taɓa yin ridda, ba ka amsa ba. Kuma haka ne Manzanni ba za su iya yin ridda ba. Kuma na tambaye ka abin da ya umarce ka da yi, ka amsa cewa ya umarce ka da ka bauta wa Allah ta hanyar rashin haɗa shi da komai, kuma ya hana ka bauta wa gumaka, ya kuma umarce ka da ka tsayar da salla, ka biya zakka, ka faɗi gaskiya, ka yafe wa junanka da kuma kiyaye abota. Idan duk abin da ka faɗa gaskiya ne, tabbas zai yi mulkin daular a ƙarƙashin ƙafafuna. Na yi zargin cewa ba ya cikinku a yanzu, idan na san hanyar da zan bi zuwa gare shi, ba shakka zan yi ƙoƙari sosai don in same shi har lokacin da nake gefensa zan wanke masa ƙafafuwa. Sai Hiraqli ya nemi wasiƙa daga Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam wadda Dihyah ya kawo wa sarakunan Basrah. Sai ya ba wa Hiraqlius wasiƙar, sai ya karanta ta, kuma abin da ke ciki ya ce: "Bismillahir rahmanir Rahim. Daga Muhammad, bawan Allah kuma Manzonsa zuwa ga Hiraqlius. Sarkin Romawa, aminci ga waɗanda suka bi umarnin. Sannan, ina kiranku da kiran Musulunci; ku shiga Musulunci, to za ku tsira, Allah zai ba ku lada sau biyu. Amma idan kun juya baya, to za ku ɗauki zunuban mutanenku, kuma: Ya ku mutanen littafi, ku zo (ku bi) wata magana (dokar) cewa babu jayayya tsakaninmu da ku, cewa ba mu bauta wa kowa sai Allah kuma ba ma haɗa komai da Shi, kuma babu (ko) ɗayanmu da zai ɗauki wani a matsayin Malamai banda Allah." Idan suka juya baya, to ku ce musu: "Ga mu, mu ne waɗanda suka sallama (ga Allah)." Abu Sufyan ya ce: "Bayan Hiraqlius ya isar da abin da ya faɗa ya kuma gama karanta wasiƙar, sai aka yi hayaniya da hayaniya mai ƙarfi, har aka kore mu. Na ce wa abokaina bayan an kore mu: "Hakika an gayyace shi zuwa ga al'amarin ɗan Abu Kabsyah. Hiraqlius ya damu da daular Romawa." A lokacin kuma na damu cewa Muhammadu zai yi nasara, har sai da Allah ya sa na rungumi Musulunci. Kuma akwai Ibn An Nazhur, wani babban mutum a Iliya' kuma Hiraqlius bishop ne na Kirista, ya ce wata rana lokacin da Hiraqlius ya ziyarci Iliya' yana cikin damuwa sosai, in ji wasu daga cikin kwamandojin yaƙinsa: "Hakika mun musanta halin da kuke ciki. Bugu da ƙari, Ibn Nazhhur ya ce, "Hiraclius masanin ilmin taurari ne wanda koyaushe yake mai da hankali kan motsin taurari. Ya taɓa amsa tambaya daga firistocin da suka tambaye shi; "Wata rana ina kallon motsin taurari, na ga an haifi sarkin Khitan, wa a cikin wannan mutanen aka yi wa kaciya?" Firistocin suka amsa; "Waɗanda aka yi wa kaciya su ne Yahudawa, kada ku damu saboda Yahudawa. Kawai ku yi umarni da dukkan ƙasashen da ke cikin masarautarku, domin a kashe Yahudawan da ke wannan ƙasar." A lokacin, an gabatar da wani manzo daga sarkin Bani Ghassan ga Heraclius don ya ba da labari game da Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam. Bayan mutumin ya gama ba da labarin, Heraclius ya umarta a duba shi don a ga ko an yi masa kaciya ko a'a. Bayan an duba shi, sai ya zama cewa lallai baƙar fata ne. Sai mutane suka gaya wa Heraclius. Heraclius ya tambaya. ga wannan mutumin game da sauran Larabawa, shin an yi musu kaciya ko a'a?" Ya amsa; "Larabawa duk an yi musu kaciya." Heraclius ya ce; "Wannan shine sarkin al'umma, hakika an haife shi." Sai Heraclisu ya aika wa wani abokinsa a Roma wasiƙa wanda iliminsa ya yi daidai da na Heraclisu (don ya ba da labarin haihuwar Annabi Muhammadu sallallahu alaihi wasallam). A halin yanzu, ya ci gaba da tafiyarsa zuwa ƙasar Himsha, amma kafin ya isa Himsha, amsar wasiƙar abokinsa ta fara isowa. Abokinsa ya yarda da ra'ayin Heraclius cewa an haifi Muhammadu kuma hakika Annabi ne. Sai Heraclius ya gayyaci jami'an Romawa su zo gidansa a Himsha, bayan kowa ya halarci taron, Heraclius ya ba da umarnin a kulle dukkan ƙofofin. Sai ya ce; 'Ya ku mutanen Rum, shin za ku cimma nasara da ci gaba mai girma, alhali mulkin yana nan a hannunmu? Jin waɗannan kalmomin, suka gudu kamar jakunan daji, duk da cewa an kulle dukkan ƙofofin. Ganin irin wannan yanayi, Heraclius ya daina fatan za su yi imani (su yi imani da annabcin Muhammadu). Sai ya umarci kowa da kowa ya koma wurarensa ya ce; "A gaskiya ma, abin da na faɗa a baya kawai don gwada juriyar ku duka ne. Yanzu na ga wannan juriyar." Sai suka yi sujada a gaban Hiraqlius suka kuma yi masa daɗi. Haka labarin Hiraqlius ya ƙare. [Salih bin Kaisan] da [Yunus] da [Ma'amar] sun ruwaito shi daga [Az Zuhri].

Hadisi

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

Ya gaya mana [Abdullahi bin Musa] ya ce, ya gaya mana [Hanzhalah bin Abu Sufyan] daga [Ikrimah bin Khalid] daga [Ibn Umar] ya ce: Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam ya ce: "An gina Musulunci a kan (tushe) guda biyar; shaidar babu abin bautawa sai Allah kuma hakika Muhammadu manzon Allah ne, tsayar da sallah, yin zakka, hajji da azumin Ramadan."

Hadisi

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

Ya gaya mana [Abdullahi bin Muhammad Al Ju'fi] ya ce, Ya gaya mana [Abu 'Amir Al 'Aqadi] wanda ya ce, Ya gaya mana [Sulaiman bin Bilal] daga [Abdullahi bin Dinar] daga [Abu Salih] daga [Abu Hurairah] daga Annabi sallallahu 'alaihi wasallam, ya ce: "Imani yana da rassa sama da sittin, kuma kunya wani ɓangare ne na imani."

Hadisi

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

An gaya mana [Adam bin Abu Iyas] ya ce, An gaya mana [Syu'bah] daga [Abdullah bin Abu As Safar] da [Isma'il bin Abu Khalid] daga [Asy Sya'bi] daga [Abdullah bin 'Amru] daga Annabi sallallahu alaihi wasallam, ya ce: "Musulmi mutum ne wanda kalmominsa da hannunsa suka aminta ga Musulmai, kuma Muhajir mutum ne wanda ya bar abin da Allah ya haramta." Abu Abdullah ya ce; kuma [Abu Mu'awiyya] ya ce; Ya gaya mana [Daud], shi ɗan Ibn Hind ne, na [Amir] ya ce; Na ji [Abdullah], ma'ana ibn 'Amru, daga Annabi sallallahu alaihi wasallam Kuma ya ce [Abdul A'laa] daga [Daud] daga [Amir] daga [Abdullah] daga Annabi sallallahu alaihi wasallam

Hadisi

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

Ya gaya mana [Sa'id bin Yahya bin Sa'id Al Qurasyi] ya ce, "Ya gaya mana [mahaifina] ya ce, cewa Ya gaya mana [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] daga [Abu Burdah] daga [Abu Musa] ya ce: 'Ya Manzon Allah, wane Musulunci ne mafi kyau?'"

Hadisi

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

Ya gaya mana ['Amru bin Khalid] ya ce, Ya gaya mana [Al Laits] daga [Yazid] daga [Abu Al Khair] daga [Abdullah bin 'Amru]; Akwai wanda ya tambayi Annabi sallallahu alaihi wasallam; "Wane Musulunci ne mafi kyau?" Annabi sallallahu alaihi wasallam ya amsa: "Kana ba da abinci, ka gaishe da mutanen da ka sani da waɗanda ba ka sani ba."

Hadisi

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

Ya ba mu labari [Musaddad] ya ce, ya ba mu labari [Yahya] daga [Syu'bah] daga [Qotadah] daga [Anas] daga Annabi Sallallahu Alaihi Wasallam. Kuma daga [Husain Al Mu'alim] ya ba mu labari [Qotadah] daga [Anas] daga Annabi Sallallahu Alaihi Wasallam, ya ce: "Ɗayanku ba ya imani har sai ya so ɗan'uwansa kamar yadda yake so wa kansa."

Hadisi

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

An gaya mana [Abu Al Yaman] ya ce, an ruwaito mana [Syu'aib] ya ce, an gaya mana [Abu Az Zanad] daga [Al A'raj] daga [Abu Hurairah], cewa Manzon Allah (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) ya ce: "Don haka ina rantsuwa da wanda raina yake hannunsa, babu ɗayanku da zai yi imani har sai an so ni fiye da iyayensa da 'ya'yansa."

Hadisi

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

An danganta shi da mu [Ya'qub bin Ibrahim] ya ce, an danganta shi da mu [Ibn Ulayyah] daga [Abdul 'Aziz bin Shuhaib] daga [Anas] daga Annabi sallallahu alaihi wasallam Kuma an danganta shi da mu [Adam] ya ce, ya ba da labarinmu [Syu'bah] daga [Qotadah] daga [Anas] ya ce, Annabi sallallahu alaihi wasallam ya ce: "Babu ɗayanku da zai yi imani har sai na fi son iyayensa, 'ya'yansa da dukkan mutane."

Hadisi

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

An gaya mana [Muhammad bin Al Mutsanna] ya ce, an gaya mana [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] ya ce, an gaya mana [Ayyub] daga [Abu Qilabah] daga [Anas bin Malik] daga Annabi sallallahu alaihi wasallam, ya ce: "Abubuwa uku da idan akwai a cikin mutum, zai sami daɗin imani: Ya sanya Allah da Manzonsa su fi soyuwa a gare shi fiye da wasu biyun. Idan yana son wani, ba ya son sa sai don Allah. Kuma yana ƙin komawa ga kafirci kamar yadda yake ƙin a jefa shi wuta."

Hadisi

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

Ya gaya mana [Abu Al Walid] ya ce, ya gaya mana [Syu'bah] ya gaya min [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], ya ce; Na ji [Anas] daga Annabi (SAW) yana cewa: "Alamar imani ita ce son Ansar kuma alamar nifaq ita ce ƙin Ansar."

Hadisi

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

Ya gaya mana [Abu Al Yaman] ya ce, ya gaya mana [Syu'aib] daga [Az Zuhri] ya ce, ya gaya mana [Abu Idris 'Aidzullah bin Abdullah] cewa ['Ubadah bin Ash Shamit] aboki ne wanda ya halarci yakin Badar kuma yana daya daga cikin wadanda suka yi rantsuwa a daren Aqobah, ya ce; Annabi sallallahu alaihi wasallam ya ce a lokacin da yake cikin wasu daga cikin sahabbansa: "Ku yi mini mubaya'a kada in yi tarayya da Allah da komai, kada in yi sata, kada in yi zina, kada in kashe 'ya'yanku, kada in yi karya da kuka ƙirƙira tsakanin hannuwanku da ƙafafunku, kada in saba wa duk wani abu da ya dace. Duk wanda daga cikinku ya cika wannan, ladansa yana wurin Allah kuma duk wanda ya karya wannan to Allah zai hukunta shi a duniya to kafara ne a gare shi, kuma duk wanda ya karya wadannan abubuwan sannan Allah ya rufe su (bai hukunta shi a duniya ba) to al'amuransa za su koma ga Allah, idan Ya so, Zai gafarta masa ko kuma za a hukunta shi." Don haka muka yi masa mubaya'a saboda waɗannan abubuwan.

Hadisi

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

An gaya mana ta hanyar [Abdullah bin Maslamah] daga [Malik] daga [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha'Sha'ah] daga [mahaifinsa] daga [Abu Sa'id Al Khudri] cewa ya ce, Manzon Allah sallallahu alaihi wasallam ya ce: "Kusan ya faru (wani lokaci) cewa mafi kyawun taska ta Musulmi ita ce akuya da yake kiwo a saman duwatsu da wurare masu nisa, sai ya tafi da ita. Addininsa ya samo asali ne daga tsoron a yi masa batanci."

Hadisi

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

Ya gaya mana [Muhammad bin Salam] ya ce, ya ba mu labari ['Abdah] daga [Hisham] daga [mahaifinsa] daga [Aisha] ta ce: "Lokacin da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya umarci sahabbansa, ya umarce su da yin ayyukan da za su iya aiwatarwa, sai sahabbai suka ce: "Ba mu kama da kai ba ne, Ya Manzon Allah, domin an gafarta maka zunubanka na baya da na gaba." Sai Allahu Alaihi Wasallama ya fusata wanda za a iya gani daga fuskarsa, sannan ya ce: "Hakika, wanda ya fi tsoron Allah kuma ya fi fahimtar Allah a cikinku shi ne ni."

Hadisi

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

An gaya mana [Sulaiman bin Harb] ya ce, an gaya mana [Syu'bah] daga [Qotadah] daga [Anas bin Malik] daga Annabi sallallahu alaihi wasallam, ya ce: "Abubuwa uku (3) da idan mutum yana da su, zai sami daɗin imani: Allah da Manzonsa sun fi soyuwa a gare shi fiye da wasu biyun. Kuma duk wanda yake son wani, ba ya son wannan mutumin sai saboda Allah 'azza wajalla. Kuma duk wanda ya ƙi shi ya koma ga kafirci kamar yana ƙin a jefa shi cikin wuta."