Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Sa tukuna vei keda [Al Humaid Abdullah bin Az Zubair] e kaya, Sa tukuna vei keda [Sufyan] o koya e kaya, ni Sa tukuna vei keda [Yahya bin Said Al Ansari] e kaya, sa tukuna vei keda [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], ni sa rogoca [Alqamah bin Waqash Al Laitsi kaya]; Au a rogoca ena dua na gauna [Umar bin Al Cathcab] ena itutu ni vunau ni kaya; Au rogoca na nona kaya: ‘Na veika kece e caka e vakatau ena inaki, kei na isau ni tamata yadua e vakatau ena ka e nakita; O koya e nakita me toki ena vuku ni vuravura e vinakata me yacova se ena vuku ni dua na yalewa e vinakata me vakawatitaka, sa qai nona toki ina ka e nakita.’
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Sa tukuni vei keda [Abdullah bin Yusuf] e kaya, sa ripotetaki vei keda [Malik] mai vei [Hysam bin Urwah] mai vei [tamana] mai vei [Aisyah] na tinadra na Mu'minin, ni a tarogi Al Harith bin Hisham vei Rasulullah: E sauma gona o Rasulullah: ‘Ena so na gauna e dau yaco mai vei au me vaka na rorogo ni beleti ka dredre duadua vei au na iwalewale oqo, oti sa qai cegu me rawa niu kila na ka e tukuni tiko. Ka so na gauna e dau lako mai e dua na agilosi me vaka e dua na tamata ka vosa vei au au sa qai muria na ka e tukuna’. E kaya o Aisyah: ‘E dina sara, au a raica ena dua na gauna e dua na ivakatakila ni lako sobu mai Vua, ena dua na siga batabata sara, sa qai cegu, ka’u raica ni sa drodro mai na buno mai na yadrena’.
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Sa tukuni vei keda [Yahya bin Bukair] kaya, Sa tukuni vei keda mai vei [Al Laits] mai vei ['Uqail] mai vei [Ibn Shihab] mai vei [Urwah bin Az Zubair] mai vei [Aisyah] -Tinadra na Mu'minin-, ni a kaya: 'Na itekivu ni ivakatakila ka yaco mai vei Rasulhiullah a moce. Ka sega ni tadra o Koya vakavo ga ke lako mai me vaka na rarama ni mataka lailai. Sa qai vakalougatataki ena nona taleitaka na tiko taudua, mani digitaka kina na qara nei Hiro qai vosota, oya me sokalou ena bogi me dua na gauna ni bera ni lesu tale ina nona vuvale me vakarautaka na kakana me bula tale kina. Sa qai sotavi Khadijah me vakarautaka na kakana. Me yacova ni sa qai yaco mai o Al Haq ni sa tiko ena qara nei Hiro, a lako mai e dua na agilosi ka kaya: ‘Wilika?’ E sauma mai: ‘Au sega ni rawa ni wilivola’. E vakamacalataka na Parofita: Sa qai tauri au na agilosi ka mokoti au sara vakalevu ka qai laiva meu lako ka kaya tale: 'Wilika!' E sauma mai: ‘Au sega ni rawa ni wilivola’. E mani tauri au na agilosi qai mokoti au vakaukaua sara qai sereki au qai kaya tale: ‘Wilika!’. E sauma mai: ‘Au sega ni rawa ni wilivola’. E tauri au tale na agilosi ka mokoti au ena ikatolu ni gauna kaukauwa sara ka qai laiva meu lako, ka kaya tale: -Wilika ena nomu -cavuta- na yaca ni nomu Kalou ka bulia, Sa bulia na tamata mai na dua na dra. Wilika, na nomu Turaga sa Yalololoma Duadua-'. A lesu tale mai na Parofita ki na nona matavuvale kei na vosa ni ivakatakila ena dua na ituvaki ni lomaocaoca. E sotavi Khadijah ka kaya: 'Ubi au, ubi au!'. E vakaruguti koya me yacova ni sa yali na nona rere. Sa qai tukuna vei Khadija na ka e yaco: ‘Au sa lomaleqataki au’. Sa qai kaya kina o Khadijah: ‘Ena vuku i Allah, ena sega ni vakaleqai iko o Allah me tawamudu, baleta ni o iko e dua na tamata e tomana tikoga na veitokani’. Sa qai sureti koya o Khadijah me rau sota kei Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul ‘Uzza, na luvei tukana o Khadijah, ka a lotu Vakarisito ena gauna ni Jahiliyyah. E vola talega na ivola ena vosa vaka-Iperiu, ka vola talega na i Vola Tabu ena vosa vaka-Iperiu ena veivakadonui nei Allah. Ena gauna oya sa qase sara o Waroqoh ka sa mataboko tu na matana. E kaya o Khadijah: ‘O iko na luvei tukaqu, vakarorogo ki na ka e tukuna na luvei tuakamu’. E kaya o Waroqoh: ‘O iko na luvei tuakaqu, na cava o sa sotava’. E mani tukuna kina o Rasula na veika e yaco vua. E kaya o Waroqoh: ‘Oqo o Namus, me vaka e vakaraitaka o Allah vei Mosese ena dua na gauna. Oi, au vinakata meu se gone ka bula tiko ena gauna era sa vakasavi kemuni kina na nomuni tamata’. A taroga o Rasulullah: 'Ena vakasavi au tani mai vei ira?' E sauma o Waroqoh: ‘Io. Baleta ni sega ni dua ena lako mai kei na ka o kauta mai vakavo ga kevaka era na vakamavoataki - caka me ra meca -. Kevaka au a tiko ena gauna e yaco kina oqori, au na vukei iko ena kena vinaka duadua au rawata’. E sega ni sotava o Waroqoh na ka e vakabauta baleta ni a mate taumada ena gauna ni fatroh - tawayaga - ivakatakila. E kaya [o Ipini Sihapi]; a vakaraitaka vei au [Abu Salamah bin Abdurrahman] ni a vosa o [Jabir bin Abdullah Al Ansari] me baleta na tawayaga ni ivakatakila, me vaka e kaya o Rasulullah Sallam: 'Niu lako tiko au rogoca e dua na domo mai lomalagi, au raica yani ka qai laurai ni agilosi ka a lako mai vei au ena maliwa ni dua na gauna, vuravura. Au rere qai lesu i vale, au kaya: ‘Ubi au. Ubi au'. Sa qai vakauta sobu mai kina o Allah Ta'ala e dua na ivakatakila: -O iko o sa ubi iko- me yacova na vosa i Allah -ka biuta na matakau-. Me tekivu mai na gauna oya era sa lako sobu tikoga mai vakawasoma na ivakatakila’. Na hadith oqo e a tukuni talega mai vei [Abdullah bin Yusuf] kei [Abu Shalih] ka vakakina mai vei [Hilal bin Raddad] mai vei [Az Zuhri]. A sa kaya [o Jona]; ka vakadonuya o [Ma'mar] ni a rawata mai vei Az Zuhri.
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Sa tukuna vei keda [Musa bin Ismail] e kaya, Sa tukuna vei keda [Abu Awanah] kaya, ni Sa tukuna vei keda [Musa bin Abu Aisyah] kaya, Sa tukuna vei keda [E kaya o Bin Jubair] mai vei [Ibn Abbas] me baleta na vosa i Allah Ta'ala: -Kakua ni tosoya na yamemu me -wilika vakatotolo o koya- na. E kaya o Ibn Abbas: 'E kaukauwa sara na gagadre nei Rasulullah me vakananuma na veika e vakatakilai mai - na Qur'an - ka tosoya na gusuna'. E kaya o Ibn Abbas: ‘Au na tosoya na gusuqu -meu wilika- vei iko me vaka e cakava vei au o Rasulullah’. Sa kaya: ‘Ka’u na tosoya na gusuqu -me’u wilika- vei iko me vaka au a raica ni cakava o Ibn Abbas. Sa qai toso kina na gusuna na Parofita. Sa qai lako sobu mai na vosa i Allah Ta’ala: Kakua ni tosoya na yamemu mo -wilika- na Koran baleta ni o na -vakavulici- vakatotolo. E dina sara, sa Noda vakayagataka me da kumuna -ena lomaseremu- ka -vakavukui iko- ena nomu wilika'. Na cava na kena ibalebale oqo sai koya ni Allah e kumuna ena nomu kato - me vakananuma - ka qai o wilika: 'Ni keitou sa wilika oti, qai muria na wiliwili'. E kena ibalebale: ‘Vakarorogo ka galu’. Sa qai kaya o Allah Ta’ala: ‘Oti, e dina sara, sa tu vei Keda me da vakamacalataka. E kena ibalebale: ‘Ka sa Noda itavi me da wilika’ Na italai ni Allah Shallallahu Alaihi Wasallam mai na gauna o ya ni sa lako mai vua o Jibril Alaihis Salam, a vakarorogo vua. Ia ni sa yali o Jibril Alaihis Salam, sa qai wilika na Parofita - vei ira na nona itokani - me vaka e wilika vua o Jibril Alaihis Salam
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Sa tukuna vei keda [Abdan] e kaya, sa tukuna vei keda [Abdullah] sa tukuna vei keda [Yunus] mai [Az Zuhri] kei na itukutuku vata ga, sa tukuna talega vei keda [Bisyir bin Muhammad] kaya, sa tukuna vei keda [Abdullah] kaya, sa tukuna vei keda [Yunus] kei na [Ma'zula] tale eso sa [Adul] bin Abdullah] mai [Ibn Abbas] e kaya, ni o Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam e tamata yalomalua duadua, vakabibi ena vula o Ramadlan ni a sotavi koya na agilosi o Jibril Alaihis Salam, ka sa ikoya o Jibril Alaihis Salam ka dau lako mai vua ena veibogi kece ena vula o Ramadlan, na vanua e tiko kina o Jibril Alaihis Salam. E dina sara, e malumu cake sara o Rasulullah mai na cagi e liwa tiko mai.
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Sa tukuna vei keda [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi] e kaya, sa tukuna vei keda [Shuaib] mai [Az Zuhri] sa tukuna vei au [Ubaidula bin Abdullah bin 'Utuba bin Mas'ud] ni [Abudula bin Abbas] sa tukuna vua ni [Abu Sufyani bin Harb] sa; ni a ciqoma o Heraclius e dua na ilawalawa ni veivoli ni Quraish, ka a tiko ena dua na ilakolako ni veivoli ki na Vanua o Siria ena gauna e sa mai vakayagataki kina na veidinadinati ena kedrau maliwa na Parofita kei Abu Sufyan kei ira na tawavakabauta ni Quraish. Ni ratou sa mai cegu e Iliya’ eratou sa sotavi Erakilio ena veisureti nei Erekilio me ratou sureti me ratou veitalanoa ena nona soqoni, ena gauna oqori e tiko vata kina o Erekilio kei ira na turaga dokai ni Roma. E vosa vei ira o Heraclius ena dua na dauvakadewa vosa. E kaya o Eraklio; 'O cei vei kemudou e voleka duadua na nona veiwekani vakavuvale kei na tamata e kaya ni Parofita?'. E kaya o Abu Sufyani; au sa qai sauma; 'O au ga o koya e voleka duadua na veiwekani vakavuvale vua'. E kaya o Eraklio; 'Kauti koya voleka mai vei au kei ira talega na nona itokani'. Era sa qai biuti ira na Quraysh ena daku i Abu Sufyani. Sa qai kaya o Heraclius ena nona dauvakadewa vosa: ‘Tukuna vua niu a tarogi koya me baleta na tamata e kaya ni Parofita. Kevaka e lasu vei au, mo qai lasu vua’. Ena Allah, kevaka e sega na madua e vakavuna na veibeitaki ni lasu era na vakatautauvatataki au, au na lasu vua.' E kaya o Abu Sufyani; O koya gona na imatai ni ka e tarogi au kina me baleti koya - na Parofita sallallaahu alaihi wasallam - sai koya: 'na cava na itutu ni nona kawa ena kemuni maliwa?' Au sauma: 'E kawa vinaka - vakaturaga - o koya'. E taroga tale: ‘E dua tale beka e tukuna qori e liu vua?’ Au sauma: ‘Sega ni dua na ka’. E taroga tale: E tui beka o tamana? Au sauma: 'Sega'. O ira na muri koya era tamata cecere se tamata lolovira?’ Au sauma: ‘O ira mada ga era muri koya era tamata vakaloloma’. E taroga tale: ‘Era sa tubu tiko se lailai sobu na daumuri?’ Au sauma: ‘Vakalevutaka’. E taroga tale: ‘E dua beka e vukitani baleta ni cudruvaka na nona lotu?’ Au sauma: ‘Sega ni dua na ka’. E taroga tale: ‘O bau kunei koya ni lasu ni bera ni tukuna na ka e tukuna?’ Au sauma: ‘Sega vakadua’. E taroga tale: ‘E sa bau veivakaisini?’ Au sauma: ‘Sega vakadua. Ni keirau dau veimaliwai kei koya, e sega vakadua ni cakava oqori'. E kaya o Abu Sufyan: ‘Au sega ni rawa ni vakadewataka e dua na ka tale mai na vosa me vaka oqo’. E taroga tale: ‘O sa veivala tiko kei koya?’ Au sauma: ‘Io’. E taroga tale: ‘E mai cava vakacava na ivalu?’ Au sauma: ‘E levu sara na ivalu ena keda maliwa kei koya. So na gauna e dau vakamavoataki keitou, so na gauna keitou dau vakamavoataki koya’. E taroga tale: ‘Na cava e vakaroti iko kina?’ Au sauma: ‘E vakaroti keitou; 'Sokalou vei Allah ka kakua ni veimaliwai kei koya e dua na ka, ka biuta na veika era tukuna na nomu qase. "E vakaroti keitou talega me keitou masu, sauma na zakat, tukuna na ka dina, veivosoti ka maroroya na veitokani." E mani kaya kina o Heraclius vua na nona dauvakadewa: ‘Tukuna vua niu a tarogi iko me baleta na nona itubutubu na tamata oya, o tukuna vei au ni sucu vakaturaga na tamata oya. Sa vaka talega kina na tamata, sa tucake tale ena kedra maliwa na kawa ni nona tamata. Ka’u a tarogi iko kevaka e dua e sa bau tukuna na ka e tukuna e liu, o kaya ni sega. Kevaka e tukuni ni dua e a tukuna oti, e dina sara niu na nanuma ni tamata oqo e vakatotomuria tiko e dua e liu ka a tukuna e dua na ka vakaoqo. Au a tarogi iko tale ga se kawa vakatui o tamana, o sauma mai ni sega. Au kaya kevaka e kawa vakatui o tamana, e dina sara ni tamata oqo ena kerea tiko na matanitu nei tamana. Na noqu tarogi iko talega kevaka o sa bau rawata . e lasu ni bera ni tukuna na ka e tukuna, o sauma vua ni sega. Au kila vinaka ni tamata mada ga e sega ni doudou me lasu, me kua tale ga ni lasu vei Allah. Ka’u sa tarogi iko talega, o ira era muri koya era tamata dokai se tamata vakaloloma?’ Oni sauma na yalomalumalumu era muri koya. E dina sara, era sa vakamuria na Parofita. Au a tarogi iko talega se tubu se lailai na i wiliwili ni dau muri, o sauma mai ni tubu. Ka sa vakakina na vakabauta me yacova ni sa uasivi sara. Au sa tarogi kemuni talega se dua sa vukitani baleta ni sa cudruvaka na nona lotu. O sauma mai ni sega. Ka sa vakakina na vakabauta ni sa tubu ka tubu e loma. Au tarogi iko talega kevaka e sa bau veivakaisini, o sauma mai sega vakadua. Ka sa vakakina na kena sega ni rawa vei ira na iApositolo me ra veivakaisini. Ka’u sa tarogi iko talega se cava e vakaroti iko mo cakava, o sauma ni a vakaroti iko mo sokalou vei Allah ena nomu sega ni veimaliwai kei na dua na ka kei Koya, ka vakatabui iko mo sokaloutaka na matakau, e vakaroti iko talega mo tokona na masu, sauma na zakat, vosataka na ka dina, veivosoti ka maroroya na veitokani. Kevaka e dina kece na ka o tukuna, ena lewa vakaidina o koya na matanitu ena ruku ni yavaqu. Au a vakasamataka dina ni sega ni tiko ena kemuni maliwa ena gauna oqo, kevaka au kila na sala meu yaco yani kina vua, e dina sara niu na tovolea vakaukauwa meu kunei koya ka niu sa tiko e yasana au na savata vakaidina na yavana. Sa qai kerea o Heraclius na ivola mai vei Rasulula Salaalahu Alahi Wasalami ka a kauta mai o Dihyah vei ira na veiliutaki e Basra. E mani solia na ivola vei Heraclius, mani wilika qai volai tu kina na ivola: ‘Bismillahir rahmanir uterus. Mai vei Muhammad, dauveiqaravi nei Allah kei na Nona italai vei Heraclius. Turaga ni Roma, Veivakabulai vei ira era muria na veidusimaki. Sai koya oqo, au sureti kemuni ena kaci ni lotu Musilimi; Curuma na Islam, o na qai taqomaki, Allah ena sauma vei iko vakarua. Ia kevaka o sa vuki tani, o na qai colata na nodra ivalavala ca na nomu tamata, ka: Oi kemuni na tamata ni ivola, lako mai - taura - ki na dua na vosa - e dua na lawa - ni sega ni dua na veileti ena keda maliwa kei kemuni, ni keitou sega ni sokaloutaka e dua ia o Allah ka keitou sega ni veiwekanitaka e dua na ka vata kei Koya ka sega - se - e dua vei keitou e taura eso tale me vaka na Rabbs tani mai vei Allah '. Kevaka era sa vuki tani, qai kaya vei ira: ‘Raica, o keda eda sa vakamalumalumutaki keda -vei Allah-’. E kaya o Abu Sufyan: ‘Ni sa vakadewataka oti o Heraclius na ka e tukuna ka wilika oti na ivola, sa qai yaco e dua na tiko yavavala kei na domo rogo levu, ka vakasavi keitou tani. Au kaya vei ira na noqu itokani ni oti na neitou vakasavi tani; 'E dina sara ni sa sureti o koya ki na veika ni luvei Abu Kabsyah. E lomaleqataka o Heraclius na matanitu o Roma. Ena gauna mada ga o ya au a lomaleqataka talega ni na rawaka o Muhammad, me yacova ni sa qai mai cava - sa yali na vakila oqori ni oti - sa ciqomi au o Allah ki na lotu Musilimi. Kei Ibn An Nazhur, e dua na vakailesilesi ni Iliya’ ka dua na bisopi lotu Vakarisito o Heraclius, e kaya ni dua na siga ni sikovi Iliya’ o Heraclius e lomaleqa sara vakalevu, ka kaya vei ira eso na nona iliuliu ni ivalu: ‘E dina sara keimami cakitaka na nomuni ituvaki. Kuria oya, e kaya o Ibn Nazhhur, ‘O Heraclius e dua na dauraikalokalo ka dau kauwaitaka na nodra veitosoyaki na kalokalo. E dau sauma ena dua na gauna na taro era dau tarogi koya kina na bete; ‘Ena dua na bogi niu vakaraica tiko na nodra lako sivita na kalokalo, au raica ni sa sucu na tui Khitan, o cei vei ira na tamata oqo e cilivi?’ Sauma na bete; 'Na tamata duadua ga era dau vakayacora na cili era Jiu, kakua ni leqa ena vukudra na Jiu. Mo vakarota ga na veimatanitu kece ena nomu matanitu, me ra vakamatei kina na Jiu ena veimatanitu oqori’. Gauna cava E a vakaraitaki vei Heraclius, e dua na italai mai vua na tui Bani Ghasssan, me tukuna na veika e baleta na italai nei Allah. Ni sa tukuna oti na turaga oqo na italanoa, sa qai vakarota o Heraclius me dikevi me kilai se sa cilivi se sega. Ni sa dikevi oti, sa qai laurai ni sa tamata loaloa dina. Era qai tukuna na tamata vei Erakilio. E taroga na turaga oqo o Heraclius me baleti ira na vo ni kai Arapea, era cilivi se sega?’ E sauma o koya; 'Era sa cilivi kece na kai Arapea'. E kaya o Eraklio; 'Oqo na tui ni Ummah, sa dina sara ni sa sucu'. Sa qai vakauta o Heraclisu e dua na i vola vua e dua na nona i tokani mai Roma ka tautauvata na nona kila kei Heraclisu - me tukuna vua na sucu ni Parofita o Muhammad sallallaahu alaihi wasallam -. Ena gauna oqo, e tomana tikoga na nona ilakolako ki na vanua o Himsha, ia ni bera ni yaco yani ki Himsha, sa yaco taumada mai na isau ni nona ivola na nona itokani. E duavata na nona itokani kei na vakasama i Heraclius ni a sucu o Muhammad qai parofita dina o koya. Sa qai sureti ira na vakailesilesi ni Roma o Heraclius me ra lako mai ki na nona vanua mai Himsha, ni oti na nodra tiko kece ena bose, sa qai vakarota o Heraclius me sogo kece na katuba. Sa qai kaya ko koya; ‘Oi kemuni na matanitu ni rum, o ni na rawata kece beka na qaqa kei na toso lagilagi, ni sa tudei tikoga na matanitu ena ligada? Kevaka o vinakata, vakadonuya o Muhamadi me dua na Parofita!'. Nira rogoca na vosa qori, era dro me vaka na asa kila, dina ga ni ra loka tu na katuba kece. Ni raica o Heraclius na ituvaki qori, sa sega kina ni nuitaka nira na vakabauta na parofisai i Muhammad. Sa qai vakaroti ira kece me ra lesu tale ki na nodra dui vanua ka kaya; ‘Na kena dina, na ka au tukuna ena gauna oqo, me vakatovolei ga kina na nomuni tudei kece. Ia oqo au sa raica na vakatulewa oqori’. Era sa qai cuva sobu e mata i Heraclius ka ra sa marautaki koya. E mai cava kina na italanoa kei Erakilio. Sa tukuni oti mai vei [Sali bin Kaisan] kei [Yunus] kei [Ma'mar] mai vei [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Sa tukuna vei keda [Abdullah bin Musa] e kaya, sa tukuna vei keda [Hanzhalah bin Abu Sufyan] mai [‘Ikrimah bin Khalid] mai [Ibn Umar] e kaya: ‘E kaya o Rasulullah Sallalahu Alaihi Wasallam: ‘E tara na Islam ena lima na -yavu-; ivakadinadina ni sega ni dua na kalou ia o Allah ka dina sara o Muhammad na italai nei Allah, tauyavutaka na masu, sauma na zakat, hajj kei na lolo ena gauna ni Ramadan’.
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Sa tukuna vei keda [Abdullah bin Muhammad Al Ju'fi] e kaya, Sa tukuna vei keda [Abu Amir Al 'Aqadi] o koya e kaya, ni Sa tukuna vei keda [Sulaiman bin Bilal] mai vei [Abdullah bin Dinar] mai vei [Abu Salih] mai [Abu Hurairah] mai na Parofita sallasalallahu, sa kaya vakalevu cake: tabana, kei na madua e tiki ni vakabauta’.
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Sa tukuni vei keda [Atama bin Abu Iyas] kaya, Sa tukuni vei keda [Syubah] mai [Abdullah bin Abu As Safar] kei [Isimeli bin Abu Khalid] mai [Asy Sya’bi] mai vei [Abdullah bin Amru] mai vua na Parofita sallallaahu alaihi Wasallam e dua na tamata mai vei Musolomani, e kaya: kei na dua na Muhajir e dua na tamata e biuta na ka e vakatabuya o Allah’ E kaya o Abu Abdullah; ka kaya [o Abu Muawiya]; Sa tukuna vei keitou [Daud], o koya na luve i Ibn Hind, mai vei [Amir] e kaya; Au rogoci [Abdullah], kena ibalebale o Ibn Amru, mai vua na Parofita ka kaya [Abdul A’laa] mai vei [Daud] mai vei [Amir] mai vei [Abdullah] mai vua na Parofita
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
E tukuna vei keitou [E kaya o koya] e kaya, E tukuna vei keitou [o tamaqu] e kaya, ni a tukuna vei keitou [Abu Burdah] mai [Abu Burdah] mai vei [Abu Musa] e kaya: ‘Oi kemuni na italai i Allah, na Islam cava e bibi duadua?’ E sauma o Rasulullah: 'O cei na Musolomani era sa taqomaki mai na gusudra kei na ligadra'.
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Sa tukuna vei keda [Amru bin Khalid] kaya, Sa tukuna vei keda [Al Laits] mai vei [Yazid] mai vei [Abu Al Khair] mai vei [Abdullah bin Amru]; E dua e a taroga na Parofita Sallallahu Alaihi Wasallam; 'Na Islam cava e vinaka duadua?' E sauma na Parofita: 'O solia na kakana, tukuna na veivakabulai vei ira na tamata o kila kei ira o sega ni kila'.
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Sa tukuna vei keda [Musaddad], sa tukuna vei keda [Yahya] mai vei [Syubah] mai [Qotadah] mai vei [Anas] mai na Parofita sa rua na sala kei na mai [Husain Al MuAlim] kaya, sa tukuna vei keda [Qotadah] mai [Anasa] mai na Parofita sa sala o sa vakabauta: lomani tacina me vaka ga na nona lomani koya’.
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Sa tukuni vei keda [Abu Al Yaman] kaya, sa ripotetaki vei keda [Syuaib] kaya, sa tukuni vei keda [Abu Az Zanad] mai vei [Al Araj] mai vei [Abu Hurairah], ni italai i Allah, na vakacegu kei na veivakalougatataki me tiko vua, e kaya: 'O koya gona mai vua e dua ena Ligana e sega ni levu cake na nona lomani iko ka'u sa vakabauta, gone’.
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Sa tukuni vei keda [Yaqub bin Ibrahim] e kaya, sa tukuni vei keda [Ibn 'Ulayyah] mai vei [Abdul Aziz bin Shuhaib] mai vei [Anas] mai vua na Parofita. Ka sa tukuni talega vei keda [Atama] kaya, sa tukuni vei keda [Syubah] mai [Qotadah] mai vei [Anasa] kaya, na Parofita sallallaahu alaihi wasallam kaya: ‘E sega ni dua vei kemuni ena vakabauta me yacova niu sa lomani vakalevu cake mai vei ira na itubutubu, gone kei na tamata kecega’.
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Sa tukuni vei keda [Muhammad bin Al Mutsanna] kaya, sa tukuni vei keda [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] kaya, sa tukuni vei keda [Ayyub] mai [Abu Qilabah] mai vei [Anas bin Malik] mai vua na Parofita sallallaahu alaihi Wasallam, na veika sa rawata na, 'T vakabauta: E cakava o Allah kei na Nona italai me rau lomani koya vakalevu cake mai na so tale mai na rua oqo. Kevaka e lomana e dua, e sega ni lomani koya vakavo ga ena vuku i Allah. Ka cata me lesu tale ki na tawavakabauta me vaka ga na nona cata me biu ki eli.’
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Sa tukuna vei keimami [Abu Al Walid] kaya, sa tukuna vei keimami [Syubah] sa tukuna vei au [Apitula bin Apitula bin Jabar], kaya; Au rogoca [Anasi] mai vua na Parofita, e kaya: ‘Na ivakatakilakila ni vakabauta sa ikoya na lomani -na- Ansar kei na ivakatakilakila ni nifaq sa ikoya na cati -na- Ansar’.
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Sa tukuna vei keimami [Abu Al Yaman] kaya, sa tukuna vei keimami [Syuaib] mai vei [Az Zuhri] kaya, sa tukuna vei keimami [Abu Idris 'Aidzullah bin Abdullah], ni ['Ubadah bin Ash Shamit] e dua na itokani ka vakaitavi ena ivalu mai Badr ka dua talega vei ira era a taura na bubului ni Abah ena, ni a kaya o Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ena gauna e tiko kina ena kedra maliwa eso na nona itokani: 'Yalayala vei au mo kakua ni veimaliwai kei Allah ena dua na ka, kakua ni butako, kakua ni veibutakoci, kakua ni vakamatea na luvemu, kakua ni bulia na lasu o bulia ena maliwa ni ligamu kei na yavamu, kakua ni dua na ka e sega ni vinaka. O cei vei kemuni e vakayacora vei ira, na nona isau e tiko vei Allah, kei koya e vakacacana na veika oqo ka qai totogitaki koya o Allah ena vuravura oqo, sa kafarat vei koya, kei koya e vakacacana na veika oqo ka qai ubia o Allah - e sega ni totogitaki koya ena vuravura oqo - sa qai lesu tale na nona bisinisi vei Allah, kevaka e vinakata o Koya, ena vosoti koya'. Keirau mani yalataka me keirau yalodina vua ena vuku ni veika oqo.
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Sa tukuna vei keda o [Abdullah bin Maslamah] mai vei [Malik] mai vei [Abdulrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha'ah] mai vei [tamana] mai vei [Abu Said Al Khudri] ni a kaya, A kaya o Rasula: sa ikoya na me e dau vakani ira ena veiulunivanua kei na veivanua yawa, e lako tani kei na nona lotu baleta ni rerevaka me vakacacani koya’.
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Sa tukuna vei keimami [Muhammad bin Salam] e kaya, sa tukuna vei keimami [‘Abdah] mai vei [Hsyam] mai vei [tamana] mai vei [Aisyah] e kaya: ‘Ni sa vakaroti ira na itokani o Rasulullah, sa vakaroti ira me ra cakava na cakacaka era rawa ni cakava, era sa qai kaya na itokani; 'Keimami sega ni vakataki iko, O iko na italatala ni Allah, baleta ni o sa vosoti ena nomu ivalavala ca sa oti kei na veisiga ni mataka'. Sa qai cudru o koya ka rawa ni laurai mai na matana, ka qai kaya: 'E dina sara, o koya e dau lotu duadua ka kilai Allah vakalevu duadua vei kemuni sai au'.
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Sa tukuna vei keda [Sulaiman bin Harb] kaya, sa tukuna vei keda [Syubah] mai [Qotadah] mai vei [Anas bin Malik] mai na Parofita sallallaahu alaihi Wasallam, e kaya o koya: 'Tolu -ka- ka, kevaka e dua e tu vei ira, ena rawata o koya na kamikamica ni vakabauta: O Allah kei na so tale oqo me rua vei koya e levu cake mai na Nona italatala. Na o cei, kevaka e lomana e dua, e sega ni lomana na tamata oya vakavo ga o Allah 'azza wajalla. Ka o cei e cata na lesu tale ki na tawavakabauta me vaka ga na nona cata me biu ki eli’.