Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Egblɔ na mí [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] egblɔ be, Egblɔ na mí [Sufyan] amesi gblɔ, be Egblɔ na mí [Yahya bin Sa’id Al Ansari] gblɔ, egblɔ na mí [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], be yese [Alqamah bin Waqash Al Laitsi] gblɔ be; Mese [Umar bin Al Khaththab] ɣeaɖeɣi le nuƒolanɔƒea gblɔ be; Mese Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gblɔ be: ‘Nuwɔnawo katã nɔ te ɖe tameɖoɖo dzi, eye fetu si woaxɔ na ame ɖesiaɖe nɔ te ɖe nusi woɖo be woawɔ dzi; Amesiame si ɖoe be yeaʋu le xexe si me wòdi be yeaɖo alo nyɔnu aɖe si wòdi be yeaɖe ta la, ekema eƒe ʋuʋu yi nusi wòɖo be yeawɔ gbɔ.’
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Wogblɔ na mí be [Abdullah bin Yusuf] gblɔ be, [Malik] gblɔ na mí tso [Hisham bin ‘Urwah] gbɔ tso [fofoa] gbɔ tso [Aisha] xɔsetɔwo Dada gbɔ, be Al Harith bin Hisham bia Allah ƒe dɔla (Allah ƒe ŋutifafa kple yayra nanɔ edzi be): ‘Oo Allah ƒe dɔla, aleke ɖeɖefia va ɖiɖina ɖe dziwò?’. Allah ƒe dɔla (Allah ƒe ŋutifafa kple yayra nanɔ edzi) ɖo eŋu be: ‘Ɣeaɖewoɣi la, evaa gbɔnye abe gaƒoɖokui ƒe ɖiɖi ene, eye esiae nye mɔ sesẽtɔ kekeake nam, emegbe etɔna ale be mate ŋu ase nusi wole gbɔgblɔm la gɔme. Eye ɣeaɖewoɣi la, mawudɔla aɖe va nɔa ŋutsu ƒe nɔnɔme me heƒoa nu nam, eyata mewɔna ɖe nya si wògblɔna dzi.’ Aisha gblɔ be: ‘Nyateƒee, mekpɔ ɖeɖefia wònɔ ɖiɖim ɖe egbɔ (Allah ƒe ŋutifafa kple yayra nanɔ edzi) ɣeaɖeɣi le ŋkeke si dzi vuvɔ nɔ wɔwɔm ŋutɔ, emegbe etɔ, eye mekpɔ fifia nɔ dodom tso eƒe ŋgonu.’
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Wogblɔ na mí [Yahya bin Bukair] gblɔ be, Wogblɔ na mí tso [Al Laits] gbɔ tso ['Uqail] gbɔ tso [Ibn Shihab] gbɔ tso ['Urwah bin Az Zubair] gbɔ tso [Aisyah] -Mu'minin Dada- gbɔ, be egblɔ be: 'Nyaɖeɖefia si va Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam gbɔ ƒe gɔmedzedze nye nyateƒe drɔ̃ekuku le alɔ̃ me. Eye Mekua drɔ̃e o negbe ɖe wòva abe ŋdi ƒe kekeli ene hafi. Emegbe woyrae kple akogotsitsi lɔlɔ̃, eyata etia Hiro ƒe agadoa eye wòdo dzi le eme, si nye tadedeagu le zã me hena ɣeyiɣi aɖe hafi trɔna yia eƒe ƒomea gbɔ be yeadzra nu siwo ana yeagatsi agbe ɖo. Emegbe edo go Khadijah be yeadzra nuɖuɖu ɖo. Vaseɖe esime Al Haq va mlɔeba esi wònɔ Hiro ƒe agadoa me la, mawudɔla aɖe va gblɔ be: ‘Xlẽa?’ Eɖo eŋu be: ‘Nyemate ŋu axlẽ nu o’. Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam ɖe eme be: Eyata mawudɔla la lém hekpla asi kɔ nam ŋutɔ emegbe ɖe asi le ŋunye eye wògagblɔ ake be: ‘Xlẽ!’. Eɖo eŋu be: ‘Nyemate ŋu axlẽ nu o’. Eyata mawudɔla la lém hekpla asi kɔ nam sesĩe ŋutɔ emegbe wòɖe asi le ŋunye eye wògagblɔ ake be: ‘Xlẽe!’. Eɖo eŋu be: ‘Nyemate ŋu axlẽ nu o’. Mawudɔla la galém ake eye wòkpla asi kɔ nam zi etɔ̃lia sesĩe ŋutɔ emegbe ɖe asi le ŋunye, eye wògagblɔ ake be: -Xlẽ to -yɔyɔ- wò Mawu si wɔ nu la ƒe ŋkɔ me, Ewɔ amegbetɔwo tso ʋu ƒe sisi me. Xlẽ nu, eye wò Aƒetɔe nye Amenuveve-'. Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam trɔ gbɔ va eƒe ƒomea gbɔ kple nyaɖeɖefia ƒe nyawo le dzimaɖitsitsi ƒe nɔnɔme me. Edo go Khadijah bint Khawailidh eye wògblɔ be: ‘Tsɔ nu tsyɔ dzinye, tsyɔ nu dzinye!’. Wotsyɔ nu edzi vaseɖe esime vɔvɔ̃ meganɔ esi o. Emegbe egblɔ nusi dzɔ na Khadija be: ‘Metsi dzi ɖe ɖokuinye ŋu’. Eyata Khadijah gblɔ be: ‘Le Allah me la, Allah mawɔ nuvevi wò tegbee o, elabena ame si yia xɔlɔ̃wɔwɔ dzie nènye’. Emegbe Khadijah kpee be wòava do go Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul 'Uzza, si nye Khadijah tɔɖiayɔvi ƒe viŋutsu, amesi nye Kristotɔ le Jahiliyyah ƒe ɣeyiɣia me. Eŋlɔ agbalẽwo hã ɖe Hebrigbe me, eye wòŋlɔ Biblia hã ɖe Hebrigbe me kple Allah ƒe mɔɖeɖe. Ɣemaɣi la, Waroqoh tsi eye eƒe ŋkuwo gbã. Khadijah gblɔ be: ‘Oo fonye ƒe vi, se nya si nɔviwòŋutsu ƒe vi gblɔ’. Waroqoh gblɔ be: ‘Oo nɔvinye vi, nukae nèto’. Eyata Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam gblɔ nusi dzɔ ɖe edzi. Waroqoh gblɔ be: ‘Namus ye nye esia, abe alesi Allah ɖee fia Mose ɣeaɖeɣi ene. Oo, ne ɖe meganye ɖekakpui eye meganɔ agbe esime wò amewo nya wò ɖa’. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam bia be: 'Ðe woawoe atsɔm aƒu gbea?' Waroqoh ɖo eŋu be: ‘Ẽ. Elabena ame aɖeke mava kple nusi nètsɔ vɛ o negbe ɖe woawɔ nuvevi wo - woawɔ futɔwo -. Ne ɖe menɔ afima le nudzɔdzɔ ma wɔɣi la, anye ne makpe ɖe ŋuwò alesi mate ŋui. Waroqoh mekpɔ nudzɔdzɔ si dzi wòxɔ se la o elabena eku do ŋgɔ le ɖeɖefia ƒe fatroh - ƒuƒlu - me. [Ibn Syhab] gblɔ be; na menya [Abu Salamah bin Abdurrahman] be [Jabir bin Abdullah Al Anshari] ƒo nu tso ɖeɖefia ƒe gbɔdzɔgbɔdzɔ ŋu, abe alesi Allah ƒe dɔla shallallahu ‘alaihi wasallam gblɔe ene be: ‘Esi menɔ zɔzɔm la mese gbe aɖe tso dziƒo, mekpɔ egbɔ eye wònye Mawudɔla si va gbɔnye le Hiro ƒe agado me, bɔbɔ nɔ zikpui aɖe dzi le wo dome dziƒo kple anyigba. Vɔvɔ̃ ɖom eye meyi aƒeme, eye megblɔ be: ‘Mitsyɔ nu dzinye. Tsɔ nutsyɔnu tsyɔ dzinye.’ Eyata Allah Ta'ala ɖe ɖeɖefia la ɖe go: -O mi amesiwo tsyɔ nu- vaseɖe esime Allah ƒe nya -eye migblẽ legbawo-. Tso ɣemaɣi la, ɖeɖefia la yi edzi le ɖiɖim atraɖii.’ [Abdullah bin Yusuf] kple [Abu Salih] hã gblɔ hadith sia eye [Hilal bin Raddad] hã tso [Az Zuhri] gbɔ. Eye [Yunus] gblɔ be; eye [Ma’mar] lɔ̃ ɖe edzi be yexɔe tso Az Zuhri gbɔ.
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Egblɔ na mí [Musa bin Isma'il] egblɔ, Egblɔ na mí [Abu 'Awanah] gblɔ, be Egblɔ na mí [Musa bin Abu Aisyah] gblɔ be, Egblɔ na mí [Sa'id bin Jubair] tso [Ibn 'Abbas] gbɔ tso Allah Ta'ala ƒe nyawo ŋu be: -Mègaʋuʋu wò aɖe be -axlẽ- Koran la o elabena àdi kaba be yea -mastere-'. Ibn 'Abbas gblɔ be: 'Didi vevie ŋutɔ nɔ Allah ƒe dɔla sallallaahu 'alaihi wasallam si be yealé nusi woɖe ɖe go - Qur'an - ɖe susu me eye wòʋuʋu eƒe nuyiwo'. Ibn ‘Abbas gblɔ be: ‘Maʋuʋu nye nuyiwo -be maxlẽe- na wò abe alesi Allah ƒe dɔla sallallaahu ‘alaihi wasallam wɔ nam ene’. Sa’id gblɔ be: ‘Eye maʋuʋu nye nuyiwo -be maxlẽe- na wò abe alesi mekpɔ Ibn ‘Abbas wòwɔe ene. Eyata Nyagblɔɖila sallallaahu 'alaihi wasallam ʋuʋu eƒe nuyiwo. Emegbe Allah Ta'ala ƒe nya va ɖi be: Mègaʋuʋu wò aɖe be -wòaxlẽ- Koran la o elabena àbi ɖe eme kaba. Nyateƒee, enye Míaƒe gazazã be míaƒo wo nu ƒu -le wò akɔnu- eye -ana nàdze aɖaŋu- le wo xexlẽ me'. Nusi esia fia enye be Allah ƒoae nu ƒu ɖe wò akɔta - be nàlée ɖe susu me - eye emegbe nèxlẽnɛ be: ‘Ne Míewu exlẽ nu la, ekema dze nuxexlẽa yome’. Efia be: ‘Ðo to eye nàzi ɖoɖoe’. Emegbe Allah Ta’ala gblɔ be: ‘Ekema, nyateƒee, etso Mía gbɔ be míaɖe eme. Efia be: ‘Eye enye Míaƒe agbanɔamedzi be míaxlẽe’ Eye Allah ƒe dɔla sallallaahu ‘alaihi wasallam tso ɣemaɣi esime Jibril ‘Alaihis Salam va egbɔ la, eɖo toe. Eye esi Jibril 'Alaihis Salam megali o la, Nyagblɔɖila sallallaahu 'alaihi wasallam xlẽe - na eƒe zɔhɛwo - abe alesi Jibril 'Alaihis Salam xlẽe nɛ sallallaahu 'alaihi wasallam ene
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Egblɔ na mí [Abdan] egblɔ, egblɔ na mí [Abdullah] gblɔ na mí [Yunus] tso [Az Zuhri] gbɔ eye kple nuŋlɔɖi ma ke, egblɔ na mí hã [Bisyir bin Muhammad] gblɔ, egblɔ na mí [Abdullah] gblɔ, egblɔ na mí [Yunus] kple [Ma’mar] tso [Az Zuhri] gbɔ abe alesi ame bubuwo gblɔe ene, egblɔe na mí [Ubaidullah bin Abdullah] tso [Ibn ‘Abbas] gbɔ gblɔ, be Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam nye amegbetɔ fatu wu, vevietɔ le Ramadlan ɣleti me esime mawudɔla Jibril ‘Alaihis Salam do goe, eye Jibril ‘Alaihis Salam ye va egbɔ zã sia zã le Ramadlan ɣleti me, afisi Jibril ‘Alaihis Salam fia Qur’an le. Nyateƒee, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam fa wu ya si nɔ ƒoƒom la sãsãsã.
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Egblɔ na mí [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] egblɔ, egblɔ na mí [Syu’aib] tso [Az Zuhri] gblɔ nam [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] be [Abdullah bin ‘Abbas] gblɔ nɛ be [Abu Sufyan bin Harb] gblɔe nɛ; be Heraclius xɔ Quraish asitsaha aɖe, si nɔ asitsamɔzɔzɔ aɖe dzi yi Siria-nyigba dzi le ɣeyiɣi si me nubabla si le Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam kple Abu Sufyan kpakple Quraish dzimaxɔsetɔwo dome la dze dɔwɔwɔ gɔme. Esi wotɔ ɖe Iliya’ la wodo go Heraclius le Heraclius ƒe amekpekpe be woakpe ye be woava dze dze le yeƒe takpekpea me, eye ɣemaɣi la, Heraclius nɔ ɖeka kple Roma ame ŋkutawo. Heraclius ƒo nu na wo to gbegɔmeɖela aɖe dzi. Heraclius gblɔ be; ‘Mia dometɔ kae le ƒomekadodo kplikplikpli kple amesi gblɔna be yenye Nyagblɔɖila la dome?’. Abu Sufyan gblɔ be; ale meɖo eŋu be; 'Nyee nye amesi si ƒomekadodo kplikplikpli le kplii wu'. Heraclius gblɔ be; 'Na wòate ɖe ŋunye kple exɔlɔ̃wo hã ŋu'. Eyata wotsɔ Qurayshtɔwo da ɖe Abu Sufyan megbe. Emegbe Heraclius gblɔ to eƒe gbegɔmeɖela dzi be: ‘Gblɔ nɛ be mebia nyae tso ŋutsu si gblɔ be yenye Nyagblɔɖila la ŋu. Ne eda alakpa nam la, ekema ele be nàda alakpa nɛ’. Le Allah ta la, ne menye ŋukpe si alakpadada ƒe nutsotso siwo wotsɔ ɖe ŋunye hena vɛ tae o la, anye ne meda alakpa nɛ.’ Abu Sufyan gblɔ be; Eyata nu gbãtɔ si wòbia tso eŋu - Nyagblɔɖila sallallaahu 'alaihi wasallam - enye: 'teƒe kae eƒe dzidzime le le mia dome?' Meɖo eŋu be: 'Etso dzidzime nyui - bubume - me'. Egabia ake be: ‘Ðe ame bubu aɖe gblɔe do ŋgɔ nɛa?’ Meɖo eŋu be: ‘Naneke meli o’. Egabia ake be: ‘Ðe fofoa nye fia?’ Meɖo eŋu be: ‘Ao’. Ame siwo dze eyome la nye ame kɔkɔwo loo alo ame tsɛwoa?’ Meɖo eŋu be: ‘Amesiwo dze eyome gɔ̃ hã nye ame tsɛwo’. Egabia ake be: ‘Ðe eyomedzelawo le dzidzim ɖe edzi loo alo le ɖeɖem kpɔtɔa?’ Meɖo eŋu be: ‘Dzi ɖe edzi’. Egabia ake be: ‘Ðe ame aɖe xɔ xɔse le esi wòdo dziku ɖe eƒe subɔsubɔ ŋu ta?’ Meɖo eŋu be: ‘Naneke meli o’. Egabia ake be: ‘Ðe nèkpɔe wòda alakpa hafi wògblɔ nya si wògblɔa?’ Meɖo eŋu be: ‘Gbeɖe o’. Egabia ake be: ‘Ðe wòble ame kpɔa?’ Meɖo eŋu be: ‘Gbeɖe o. Esi míenɔ tsatsam kplii la, mewɔe nenema gbeɖe o’. Abu Sufyan gblɔ be: ‘Nyemate ŋu agblɔ nya bubu aɖeke tsɔ wu nya siawo tɔgbe o’. Egabia ake be: ‘Ðe nèle avu wɔm kpliia?’ Meɖo eŋu be: ‘Ẽ’. Egabia ake be: ‘Aleke aʋawɔwɔa wu enui?’ Meɖo eŋu be: ‘Aʋa si le mía kplii dome la lolo ŋutɔ. Ɣeaɖewoɣi la, eƒoa mí, ɣeaɖewoɣi míeƒonɛ’. Egabia ake be: ‘Nukae wòde se na wò be nàwɔ?’ Meɖo eŋu be: ‘Eɖe gbe na mí; 'Misubɔ Allah evɔ migade ha aɖeke kplii o, eye miɖe asi le nya si mia tɔgbuiwo gblɔ ŋu.' Ede se na mí hã be míaɖo gbedodoɖa anyi, axe zakat, agblɔ nyateƒea, atsɔ ake mía nɔewo, eye míalé ƒomedodo me ɖe asi.’ Emegbe Heraclius gblɔ na eƒe gbegɔmeɖela be, ‘Gblɔe nɛ, mebia nya wò tso ŋutsua ƒe tɔgbuiwo ŋu, eye nègblɔ nam be ame ŋkutae wònye. Wonyii hã le eƒe dukɔ ƒe dzidzimeviwo dome. Mebia wò be ɖe ame aɖe gblɔ nya si wògblɔ do ŋgɔ hã, eye nègblɔ be ao. Ne ɖe ame aɖe gblɔe do ŋgɔ la, anye ne mabui be ele ame aɖe si gblɔ nya ma ke va yi la srɔ̃m. Mebia wò hã be fofoawo dometɔ aɖe tso fiaƒome me hã, eye nègblɔ be ao. Megblɔ be ne fofoawo nye fiaƒome me tɔwo la, anye ne enɔ fofoa ƒe fiaɖuƒe dim. Mebia wò hã be ɖe nèkpɔe wòda alakpa kpɔ hafi wògblɔ nya si wògblɔ hã, eye nègblɔ be ao. Mese egɔme be ne dzi menɔ ƒo nɛ gɔ̃ hã be yeada alakpa na amewo o, tsɔ kpe ɖe Allah ŋu. Eye mebia mi hã be, ame siwo dze eyome la nye ame ŋkutawo loo alo ame tsɛwoa?’ Èɖo eŋu na ame tsɛ siwo dze eyome. Nyateƒee, wonye Nyagblɔɖila la yomedzelawo. Mebia wò hã be eyomedzelawo ƒe xexlẽme dzi ɖe edzi alo ɖiɖi hã, èɖo eŋu be edzi ɖe edzi. Eye nenemae wòle le xɔse gome vaseɖe esime wòava de blibo. Mebia mi hã be ɖe ame aɖe xɔ xɔse le esi wòdo dziku ɖe eƒe subɔsubɔ ŋu ta hã. Èɖo eŋu be ao. Eye aleae xɔse le ne etsi hetsi le dzi me. Mebia wò hã be eble ame kpɔ hã, èɖo eŋu be gbeɖe o. Eye aleae wònɔ be Apostoloawo mete ŋu ble ame o. Eye mebia mi hã be nukae wòde se na mi be miawɔ, mieɖo eŋu be ede se na mi be miade ta agu na Allah to hadede kplii manɔmee me, eye wòxe mɔ na mi be miagade ta agu na legbawo o, ede se na mi hã be mialé gbedodoɖa me ɖe asi, axe zakat, miagblɔ nyateƒe, miatsɔe ake mia nɔewo eye mialé xɔlɔ̃wɔwɔ me ɖe asi. Ne nya sia nya si nègblɔ la nye nyateƒe la, aɖu fiaɖuƒe la dzi le nye afɔ te godoo. Nyateƒee, mesusui be mele mia dome fifia o, ne menya mɔ si dzi mato ado goe la, madze agbagba godoo be mado goe vaseɖe esime ne mele egbɔ la, maklɔ eƒe afɔwo godoo. Emegbe Heraclius bia Allah ƒe dɔla sallallaahu 'alaihi wasallam ƒe lɛta si Dihyah tsɔ vɛ na Basrah dziɖulawo, Eyata etsɔe na Heraclius, emegbe exlẽe eye wògblɔ be: 'Bismillahir rahmanir rahim.' Tso Muhammad, Allah ƒe subɔla kple Eƒe dɔla gbɔ va ɖo Heraclius gbɔ. Roma dziɖula, Ŋutifafa nanɔ amesi zɔna ɖe mɔfiame dzi. Emegbe tso ema me la, mele mi kpem kple Islam ƒe yɔyɔ; xɔ Islam wò, ekema ànɔ dedie, Allah ana teƒeɖoɖo eve wò. Gake ne mietrɔ ɖe megbe la, ekema miatsɔ miaƒe amewo ƒe nuvɔ̃, eye: Oo agbalẽa me tɔwo, miva - milé - ɖe nya aɖe ŋu - de se - le mía kple mia dome la, vovototo aɖeke mele mía kple mia dome o, be míade ta agu na ame aɖeke o negbe Allah ko eye míade ha aɖeke kplii o eye be míagade ha kplii o eye be - mía dometɔ aɖewo hã xɔa ame bubuwo abe Aƒetɔwo ene tsɔ kpe ɖe Allah ŋu.' Ne wotrɔ megbe la, ekema gblɔ na wo be: ‘Miɖi ɖase be míenye amesiwo bɔbɔa wo ɖokui na Allah.’ Abu Sufyan gblɔ be: ‘Esi Heraclius tsɔ nya si wògblɔ eye wòwu lɛtaa xexlẽ nu vɔ la, zitɔtɔ kple toɣliɖeɖe sesẽwo do mo ɖa, ale be wonya mí do goe. Megblɔ na xɔ̃nyewo esi wonya mí do goe vɔ megbe be: ‘Nyateƒee, wokpee va Abu Kabsyah viŋutsu ƒe nya la me. Heraclius tsi dzi ɖe Roma fiaɖuƒea ŋu.’ Ɣemaɣi la, metsi dzi hã be Muhammad aɖu dzi, vaseɖe esime mlɔeba - seselelãme ma bu le ema megbe - Allah na mexɔ Islam. Eye Ibn An Nazhur, Iliya ƒe bubume aɖe nɔ anyi’ eye Heraclius nye Kristotɔ bisiɔp, egblɔ be gbeɖeka esi Heraclius yi Iliya’ la, yetsi dzi ŋutɔ, egblɔ na eƒe aʋafia aɖewo be: ‘Nyateƒee, míegbe miaƒe nɔnɔmea.’ Emegbe Ibn Nazhur gblɔ be, ‘Heraclius nye ɣletivimefakala si léa ŋku ɖe ɣletiviwo ƒe mɔzɔzɔ ŋu ɣesiaɣi. Eɖo nunɔla siwo biae ƒe biabiawo ŋu ɣeaɖeɣi be: ‘Gbeɖeka zã esi menɔ ŋku lém ɖe ɣletiviwo ƒe zɔzɔ ŋu la, mekpɔ be wodzi Khitan-fia, amekae wotso aʋa le dukɔ siawo dome?’ Miɖo eŋu na nunɔlawo; ‘Ame siwo ko aʋatsotso nye Yudatɔwo, migatsi dzi le Yudatɔwo ta o. Ðeko nàde se na dukɔ siwo katã le wò fiaɖuƒe me, ale be woawu Yudatɔ siwo le dukɔ mawo me’. Ɣemaɣi la, dɔla aɖe si tso Bani Ghassan fia gbɔ tsɔ Heraclius ɖo ŋkume be wòagblɔ Allah ƒe dɔla (ŋutifafa kple yayra nanɔ edzi) ŋu nya nɛ, esi ŋutsua wu ŋutinyaa gbɔgblɔ vɔ la, Heraclius de se be woadoe kpɔ be aʋatsotso le eŋu loo alo metsoe o hã. Esi wolé ŋku ɖe eŋu vɔ la, eva dze be ameyibɔe wònye ŋutɔŋutɔ. Emegbe amewo gblɔe na Heraclius. Heraclius bia ŋutsua tso Arabtɔ bubuawo ŋu be, wotso aʋa alo wometso aʋa oa?’ Eɖo eŋu be; 'Wotso aʋa na Arabtɔwo katã'. Heraclius gblɔ be; 'Amesiae nye Ummah-fia, nyateƒee wodzii'. Emegbe Heraclisu ɖo lɛta ɖe exɔlɔ̃ aɖe le Roma si ƒe sidzedze sɔ kple Heraclisu tɔ - be wòagblɔ Nyagblɔɖila Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam - ƒe dzidzi ŋu nya nɛ. Le ɣeyiɣi sia me la, eyi eƒe mɔzɔzɔa dzi yi Himsha-dukɔa me, gake hafi wòava ɖo Himsha la, exɔlɔ̃a ƒe lɛtaa ƒe ŋuɖoɖo va ɖo gbã. Exɔlɔ̃a lɔ̃ ɖe Heraclius ƒe nukpɔsusu dzi be wodzi Muhammad eye be nyagblɔɖilae wònye vavã. Emegbe Heraclius kpe Roma dziɖuɖumegãwo be woava yeƒe nɔƒe le Himsha, esi amesiame va kpekpea vɔ la, Heraclius ɖe gbe be woatu ʋɔtruawo katã. Emegbe egblɔ be; ‘Oo rum-dukɔ, ɖe mi katã miakpɔ ŋutikɔkɔe ƒe aʋadziɖuɖu kple ŋgɔyiyi gbɔ, esime fiaɖuƒea gakpɔtɔ le mía si mea? Ne èdi la, lɔ̃ ɖe Muhammad dzi be enye Nyagblɔɖila!'. Esi wose nya siawo la, wosi dzo abe kposɔ gbemelãwo ene, togbɔ be wotu ʋɔtruawo katã hã. Esi Heraclius kpɔ nɔnɔme sia tɔgbe la, mɔkpɔkpɔ bu ɖe wo be yewoaxɔ Muhammad ƒe nyagblɔɖilanyenye dzi ase. Emegbe ede se na amesiame be wòatrɔ ayi eƒe teƒewo eye wògblɔ be; ‘Le nyateƒe me la, nya si megblɔ fifia koe nye be mado mi katã ƒe tenɔnɔ sesĩe kpɔ. Fifia mekpɔ tameɖoɖo kplikpaa ma’. Emegbe wobɔbɔ ɖe Heraclius ŋkume eye woƒe nu dze eŋu. Aleae Heraclius ƒe ŋutinya wu enui. [Salih bin Kaisan] kple [Yunus] kpakple [Ma’mar] ye gblɔe tso [Az Zuhri] gbɔ.
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Egblɔ na mí [Abdullah bin Musa] egblɔ, egblɔ na mí [Hanzhalah bin Abu Sufyan] tso ['Ikrimah bin Khalid] gbɔ tso [Ibn Umar] gbɔ gblɔ be: Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam gblɔ be: 'Wotu Islam ɖe -gɔmeɖoanyi- atɔ̃ dzi; ɖaseɖiɖi be mawu aɖeke meli o negbe Allah ko eye le nyateƒe me la, Muhammad nye Allah ƒe dɔla, eɖoa gbedodoɖawo anyi, xea zakat, hajj kple nutsitsidɔ le Ramadan me’.
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Egblɔ na mí [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] egblɔ be, Egblɔ na mí [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] amesi gblɔ, be Egblɔ na mí [Sulaiman bin Bilal] tso [Abdullah bin Dinar] gbɔ tso [Abu Salih] gbɔ tso [Abu Hurairah] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ, egblɔ be: ‘Xɔse ƒe alɔdzewo wu blaade, eye ŋukpe nye xɔse ƒe akpa aɖe’.
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Wogblɔe na mí [Adam bin Abu Iyas] gblɔ be, Wogblɔe na mí [Syu’bah] tso [Abdullah bin Abu As Safar] gbɔ kple [Isma’il bin Abu Khalid] tso [Asy Sya’bi] gbɔ tso [Abdullah bin ‘Amru] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi gbɔ nyeallam, gblɔ be: ‘Moslemtɔ nye ame si ƒe nyawo kple asiwo le dedie na Moslemtɔwo, eye Muhajir nye amesi ɖea asi le nusi Allah de se ɖo ŋu. ’ Abu Abdullah gblɔ be; eye [Abu Mu’awiyyah] gblɔ be; Egblɔ na mí [Daud], enye Ibn Hind viŋutsu, si ['Amir] gblɔ be; Mese [Abdullah], si gɔmee nye ibn 'Amru, tso Nyagblɔɖila sallallaahu 'alaihi wasallam gbɔ Eye megblɔ [Abdul A'laa] tso [Daud] gbɔ tso ['Amir] gbɔ tso [Abdullah] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu 'alaihi wasallam gbɔ
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Egblɔ na mí [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] egblɔ, Egblɔ na mí [fofonye] gblɔ, be Egblɔ na mí [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] tso [Abu Burdah] gbɔ tso [Abu Musa] gbɔ gblɔ be: ‘Oo Allah ƒe dɔla, Islam kae le vevie wu?’. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ɖo eŋu be: 'Amekae Moslemtɔwo le dedie tso woƒe nu kple asiwo me'.
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Egblɔ na mí [‘Amru bin Khalid] gblɔ be, Egblɔ [Al Laits] na mí tso [Yazid] gbɔ tso [Abu Al Khair] gbɔ tso [Abdullah bin ‘Amru] gbɔ; Ame aɖe nɔ anyi si bia Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam; ‘Islam kae nye nyuitɔ kekeake?’ Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam ɖo eŋu be: ‘Mietsɔa nuɖuɖu naa, miedoa gbe na ame siwo mienya kple amesiwo mienya o’.
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Egblɔ na mí [Musaddad] gblɔ, egblɔ na mí [Yahya] tso [Syu’bah] gbɔ tso [Qotadah] gbɔ tso [Anas] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ Eye tso [Husain Al Mu’alim] gbɔ gblɔ be, egblɔ na mí [Qotadah] tso [Anas] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ, egblɔ be: ‘Mia dometɔ aɖeke meli o xɔe se vaseɖe esime wòlɔ̃ nɔvia abe alesi wòlɔ̃ eɖokui ene’.
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Wogblɔ na mí [Abu Al Yaman] gblɔ, wogblɔ na mí [Syu’aib] gblɔ, wogblɔ na mí [Abu Az Zanad] tso [Al A’raj] gbɔ tso [Abu Hurairah] gbɔ, be Allah ƒe dɔla (Allaah ƒe ŋutifafa kple yayra nanɔ edzi) gblɔ be: ‘Eyata to Amesi ƒe Si me nye luʋɔ le la, mia dometɔ aɖeke maxɔe ase o vaseɖe esime wolɔ̃m wu edzilawo kple viawo’.
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Wogblɔe na mí [Ya’qub bin Ibrahim] gblɔ be, wogblɔe na mí [Ibn ‘Ulayyah] tso [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] gbɔ tso [Anas] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ Eye wogblɔe na mí hã [Adam] gblɔ be, edo ƒome kpli mí [Syu’bah] tso [Qotadah] gbɔ tso [Anas] gblɔ be, The Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gblɔ be: ‘Mia dometɔ aɖeke maxɔe ase o vaseɖe esime nye la, elɔ̃ wu edzilawo, viawo kple ameƒomea katã.’
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Wogblɔe na mí [Muhammad bin Al Mutsanna] gblɔ be, wogblɔe na mí [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] gblɔ be, wogblɔe na mí [Ayyub] tso [Abu Qilabah] gbɔ tso [Anas bin Malik] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ, egblɔ be: ‘Nu etɔ̃ siwo ne ame aɖe le esi la, akpɔ xɔse ƒe vivisese: Ewɔ Allah eye Eƒe Dɔla la lɔ̃e wu ame eve siawo. Ne elɔ̃ ame aɖe la, melɔ̃nɛ o negbe le Allah ta ko. Eye elé fu tɔtrɔ yi dzimaxɔse me abe alesi wòlé fui be woatsɔ ye aƒu gbe ɖe dzomavɔ me ene.’
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Egblɔ na mí [Abu Al Walid] gblɔ, egblɔ na mí [Syu’bah] gblɔ nam [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], gblɔ be; Mese [Anas] tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ, egblɔ be: ‘Xɔse ƒe dzesi enye be woalɔ̃ -Ansartɔwo eye nifaq ƒe dzesi enye be woalé fu -Ansar’.
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Egblɔ na mí [Abu Al Yaman] gblɔ, egblɔ na mí [Syu’aib] tso [Az Zuhri] gblɔ, egblɔ na mí [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], be [‘Ubadah bin Ash Shamit] nye xɔlɔ̃ aɖe si kpɔ gome le Badr ƒe aʋawɔwɔ me eye wònye amesiwo ka atam le Aqobah ƒe zã me hã dometɔ ɖeka, egblɔ be; be Allah ƒe dɔla sallallaahu ‘alaihi wasallam gblɔ esime wònɔ exɔlɔ̃ aɖewo dome be: ‘Xɔ nuteƒewɔwɔ dzi se nam be màgade ha hadɔwɔlawo kple Allah kple naneke o, màgafi fi o, màwɔ ahasi o, màwu viwòwo o, màto alakpanya siwo nèto vɛ le wò asiwo kple afɔwo dome o, màto toɖoɖo naneke si le eteƒe o. Mia dometɔ ɖesiaɖe si awɔ wo dzi la, eƒe fetu le Allah gbɔ, eye amesiame si da le nusiawo dzi eye emegbe Allah he to nɛ le xexe sia me la, enye kafarat nɛ, eye amesiame si da nusiawo dzi eye emegbe Allah tsyɔ wo dzi - mehe to nɛ le xexe sia me o - ekema eƒe dɔa atrɔ ava Allah gbɔ, ne Edi la, atsɔe akee alo ahe to nɛ’. Eyata míedo ŋugbe nɛ be míawɔ nuteƒe nɛ ɖe nusiawo ta.
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Wogblɔ na mí tso [Abdullah bin Maslamah] gbɔ tso [Malik] gbɔ tso [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’Sha’ah] gbɔ tso [fofoa] gbɔ tso [Abu Sa’id Al Khudri] gbɔ be egblɔ be, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam gblɔ be: ‘Edzɔ kloe - ɣeaɖeɣi va yi - be Moslemtɔ ƒe kesinɔnu nyuitɔ kekeakee nye gbɔ̃ si wòɖuna le towo tame kple saɖeaga teƒewo, edzo kplii. eƒe mawusubɔsubɔ tso vɔvɔ̃ be woaƒo ɖi ye ta’.
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Egblɔ na mí [Muhammad bin Salam] gblɔ, egblɔ na mí ['Abdah] tso [Hisyam] tso [fofoa] tso [Aisha] gblɔ be: 'Allah ƒe dɔla sallallaahu 'alaihi wasallam esi wòde se na zɔhɛwo la, ede se na wo be woawɔ dɔ siwo woate ŋu awɔ, emegbe zɔhɛawo gblɔ be; 'Míele abe wò ene o, Oo Allah ƒe dɔla, elabena wotsɔ wò nuvɔ̃ siwo nèwɔ va yi kple esiwo nèwɔ le etsɔme la ke wò'. Eyata edo dziku sallallaahu ‘alaihi wasallam si woate ŋu akpɔ tso eƒe mo, emegbe egblɔ be: ‘Nyateƒee, amesi nye mawuvɔ̃la wu eye wòsea Allah gɔme wu le mia dome lae nye nye’.
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Wogblɔe na mí [Sulaiman bin Harb] gblɔ be, wogblɔe na mí [Syu’bah] tso [Qotadah] gbɔ tso [Anas bin Malik] gbɔ tso Nyagblɔɖila sallallaahu ‘alaihi wasallam gbɔ, egblɔ be: ‘Nu etɔ̃- siwo ne ame aɖe si la, akpɔ xɔse ƒe vivi: Allah kple Eƒe dɔla wolɔ̃nɛ wu ame eve siawo. Eye amesi, ne elɔ̃ ame aɖe la, melɔ̃a ame ma o negbe Allah 'azza wajalla ko. Eye amesi lé fu tɔtrɔ yi dzimaxɔse me abe alesi wòlé fui be woatsɔe aƒu gbe ɖe dzomavɔ me ene’.