Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith
Hadith
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްޙުމައިދީ ޢަބްދުالله ބިން އަޒް ޒުބައިރު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެން [ސުފްޔާން] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑުމެން [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް އަންސާރީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމް ޠާޢީމީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [އަލްޤާމާ ބިން ވަޤާޝް އަލް ލައިތުސީ] ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނު ކަމަށެވެ. އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވުނީ [ޢުމަރު ބިން އަލް ޚައްޠާބު] ޕަލްޕިޓްގައި ވިދާޅުވަމުން؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނެވެ. ދުނިޔެއަށްޓަކައި ނުވަތަ ކައިވެނި ކުރަން ބޭނުންވާ އަންހެނަކާ ގުޅިގެން ހިޖުރަކުރަން ގަސްތުކުރާ މީހާ، ދެން އޭނާގެ ހިޖުރައަކީ އޭނާ ގަސްތުކުރި ކަންކަމަށްޓަކައެވެ.'
Hadith
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޢަބްދުالله ބިން ޔޫސުފް] ވިދާޅުވީ، [މާލިކު] އަޅުގަނޑުމެންނާ [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން މުއުމިނުންގެ މަންމަ [އައިޝަތު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނާ ރިވާކުރެއްވި ކަމަށެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ބައެއް ފަހަރު އަޅުގަނޑަށް އަންނަނީ ބެލް ޖަހާ އަޑު ފަދައިންނެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު މަލާއިކަތެއް އިންސާނެއްގެ ސިފައިގައި އައިސް އަހަރެންނާ ވާހަކަ ދައްކާތީ އަހަރެން އޭނާ ބުނާ އެއްޗަކަށް ތަބާވަމެވެ.' އައިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން، ވަރަށް ފިނި ދުވަހެއްގައި އޭނާއަށް ވަޙީ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ފައިބައިގެން އަންނަތަން އެއްފަހަރަކު ފެނިފައި، ދެން އެކަން ހުއްޓި، އޭނާގެ ނިތްކުރިން ފޮތިގަނޑު އޮހެމުން ދިޔަތަން ފެނުނެވެ.'
Hadith
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
ޔަޙްޔާ ބިން ބުކައިރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އަލްލައިޘުން އުޤައިލްގެ ކިބައިން އިބްނު ޝިހާބުގެ ކިބައިން އުރުވާ ބިން އަޒްޒުބައިރުގެ އަރިހުން ޢާއިޝާ - މުއުމިނުންގެ މަންމަ - ގެ އަރިހުން ކަމަށް އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ހުވަފެން ފަތިހުގެ އަލިކަންފަދައިން އައީމަ މެނުވީ އޭނާއަށް ހުވަފެނެއް ނުފެނުނެވެ. ދެން އޭނާއަށް އެކަނިވެރިކަމުގެ ލޯބި ލިބިވަޑައިގަތުމުން، ހިރާ ހޮހަޅަ ހޮވައިގެން ދުވަސްކޮޅަކު އެތަނުގައި މަޑުކުރެއްވި، އެއީ ރޭގަނޑު ގިނައިރު ނަމާދު ކުރެއްވުމުގެ ކުރިން އާއިލާއަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އަނެއްކާވެސް އެތަނުގައި މަޑުކުރުމަށް ރިޒުޤު ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ. ދެން ޚަދީޖާއާ ބައްދަލުކުރައްވައި ރިޒުޤު ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން އަލްޙައްޤް އައުމުން ހިރާ ހޮހަޅައިގައި ހުންނަވަނިކޮށް މަލާއިކަތާ އައިސް ވިދާޅުވިއެވެ: "ކިޔަވާށެވެ؟" އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: "އަހަންނަކަށް ކިޔަން ނޭނގޭ" ކަމަށެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ: ފަހެ މަލާއިކަތާ އަހަރެންގެ ގައިގައި ހިފަހައްޓައި ބާރަށް ބައްދާލެއްވުމަށްފަހު އަހަރެން ދޫކޮށްލެއްވުމަށްފަހު އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ: "ކިޔަވާށެވެ!" އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: "އަހަންނަކަށް ކިޔަން ނޭނގޭ" ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން މަލާއިކަތާ އަހަރެންގެ ގައިގައި ހިފަހައްޓައިގެން ވަރަށް ބާރަށް ބައްދާލުމަށްފަހު އަހަރެން ދޫކޮށްލާފައި އަނެއްކާވެސް ބުނީ: 'ކިޔަވާށެވެ!'. އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: 'އަހަންނަށް ކިޔަން ނޭނގޭ' ކަމަށެވެ. މަލާއިކަތާ އަނެއްކާވެސް އަހަރެންގެ ގައިގައި ހިފަހައްޓައިގެން ތިންވަނަ ފަހަރަށް ވަރަށް ބާރަށް ބައްދާލެއްވުމަށްފަހު އަހަރެން ދޫކޮށްލެއްވީ، އަދި އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ: -ކިޔާށެވެ - ފާހަގަކުރައްވައިގެން - އުފެއްދެވި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ނަންފުޅު، ލޭގެ ހޮޅިއަކުން އިންސާނާ ހެއްދެވިއެވެ. ކިޔެވުން، އަދި ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއީ އެންމެ ރަޙްމަތްތެރި ރަސްކަލާނގެ-'. ވަޙީގެ ބަސްފުޅުތަކާއެކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ އާއިލާއަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތީ ހާސްކަމުގެ ޙާލަތުގައެވެ. ޚަދީޖާ ބިން ޚަވައިލިދުގެ އަރިހަށް ގޮސް ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެން ނިވާކޮށް، ނިވާކޮށްލާށެވެ!'. އޭނާގެ ބިރުވެރިކަން ފިލައިގެންދާންދެން އޭނާ ހުރީ ނިވާވެފައެވެ. ދެން ޚަދީޖާއަށް ދިމާވި ހާދިސާ ކިޔައިދިނީ: 'އަހަރެން ކަންބޮޑުވަނީ އަމިއްލަ ނަފްސާއި މެދު' އެވެ. އެހެންކަމުން ޚަދީޖާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'الله ގެ ޙަޟްރަތުން ތިބާއަށް އަބަދަށްޓަކައި ގެއްލުމެއް ނުދެއްވާނެ، ސަބަބަކީ ތިބާއަކީ ގާތްތިމާގެ ގުޅުންތައް ގުޅުވައިދޭ ފަރާތެވެ'. ޚަދީޖާ ދެން ދަޢުވަތު ދެއްވީ ޚަދީޖާގެ ދޮންބައްޕަގެ ދަރިކަލުން ވަރަޤު ބިން ނައުފަލް ބިން އަސަދު ބިން ޢަބްދުލް އުއްޒާއާ ބައްދަލުކުރެއްވުމަށެވެ. އެވަގުތު ވަރަކޯހް ހުރީ މުސްކުޅިވެ ލޯފަންވެފައެވެ. ޚަދީޖާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭ ދޮންބައްޕަގެ ދަރިފުޅާ، ކަލޭގެ ކޮއްކޮ ބުނާނެ އެއްޗެއް އަޑުއަހާށެވެ'. ވަރަކޯ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭ އަހަރެންގެ ކޮއްކޮ، ތިބާއަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވުނީ ކޮންކަމެއް'. ފަހެ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވުނު ހާދިސާ ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ވަރަކޯ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަޅެ، ކަލޭގެ ރައްޔިތުން ކަލޭ ފޮނުވާލިއިރު އަހަރެން ޒުވާންވެ ދިރިހުރިނަމަ'. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. ވަރަކޯ ޖަވާބު ދިނެވެ. އެހެނީ ތިޔަ ގެންނަ އެއްޗެއް ހިފައިގެން އެއްވެސް މީހަކު ނާންނަނީ އެމީހުންނަށް ގެއްލުމެއް ލިބޭނެ ކަމަށް - ދުޝްމަންކަން-. އެވަގުތު އަހަރެން އެތަނުގައި ހުރިނަމަ އަހަރެންގެ ހުރިހާ ޤާބިލުކަމެއް ތިޔަބޭފުޅުންނަށް އެހީތެރިވެދޭނަން'. ވަރޯޤޯއަށް އޭނާ ޤަބޫލުކުރި ހާދިސާ ތަޖުރިބާ ނުކުރެވުނީ އޭނާ އެންމެ ފުރަތަމަ މަރުވީ ފަތުރޫޙު - ހުސްކަން - ވަޙީގެ ދުވަސްވަރު ކަމަށް ވާތީއެވެ. [އިބްނު ޝިހާބު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑަށް [އަބޫ ސަލާމަތު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله އަލް އަންޝަރީ] ވަޙީގެ ހުސްކަމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކެވީ، މާތްالله ގެ ރަސޫލާ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ރިވާކުރެއްވި ފަދައިން: 'އަހަރެން ހިނގަމުން ދިޔައިރު އަހަރެންނަށް އުޑުމަތިން އަޑެއް އިވިގެން އަހަރެން އެއާ ދިމާއަށް ބަލާލިއިރު އެނގުނީ އެއްދުވަހަކު އަހަރެންގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެންނެވި މަލާއިކަތާ ހޮހަޅައިގެ ތެރެއިން އައިސްފައިވާ މަލާއިކަތާއެވެ ހިރޯ، އިނީ އުޑުތަކާއި ބިމާ ދެމެދުގައި ހުރި ގޮނޑިއެއްގައި އިށީނދެގެންނެވެ. އަހަރެން ބިރުގަނެގެން ގެއަށް ދިޔައީމެވެ، އަދި ބުނީމެވެ: 'އަހަރެން ނިވާކޮށްލާށެވެ. އަހަރެން ނިވާކޮށްލާށެވެ'. އެހެންކަމުން الله ތަޢާލާ ވަޙީއެއް ބާވައިލެއްވިއެވެ: -އޭ ރަޖާ ފޮރުވިފައިވާ ބަޔަކު- الله ގެ ބަސްފުޅާ ހަމައަށް -އަދި ބުދުތައް ދޫކޮށްލާށެވެ-. އެވަގުތުން ފެށިގެން ވަޙީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި ތިރިވަމުން ދިޔައެވެ'. މި ޙަދީޘް ވެސް [ޢަބްދުﷲ ބިން ޔޫސުފް] އާއި [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އިތުރުން [ހިލާލް ބިން ރައްދާދު] [ޢަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި [ޔޫނުސް] ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި [މަޢުމަރު] އެއްބަސްވެވަޑައިގަތީ އަޒް ޒުހުރީގެ އަތުން ލިބިވަޑައިގަތް ކަމުގައެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
އަޅުގަނޑުމެން [މޫސާ ބިން އިސްމާޢީލް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، އަޅުގަނޑުމެން [އަބޫ ޢަވާނާ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑުމެން [މޫސާ ބިން އަބޫ ޢާއިޝާ] އަށް އަޅުގަނޑުމެން [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] އަށް [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ދިޔައީ، މާތްالله ގެ ބަސްފުޅުތަކާ ބެހޭގޮތުންނެވެ -މާސްޓަރ އިޓް-'. އިބްނު ޢައްބާސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެންގެ ތުންފަތް -ކިޔެވުމަށް- ތިބާއަށް ޙަރަކާތްތެރިވާނަމެވެ.' ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ތުންފަތް ހަރަކާތްތެރި ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އެންމެ މަތިވެރި الله ގެ ބަސްފުޅުތައް ބާވައިލެއްވިއެވެ: “އަވަހަށް ޤުރުއާން ކިޔެވުމަށް ދުލުން ޙަރަކާތްތެރި ނުކުރައްވާށެވެ. މާނައީ: الله ތަޢާލާ އެ އެއްޗެއް ހިތުދަސް ކުރުމަށްޓަކައި ތިބާގެ މޭމަތީގައި ޖަމާކުރައްވައި، ދެން ތިބާ ކިޔަނީ: “ތިޔަބައިމީހުން އެ ކިޔެވުން ނިމުމުން، ދެން އޭގެ ކިޔެވުމަށް ތަބާވާށެވެ.” މާނައީ: “އަޑުއަހާ ހިމޭންވާށެވެ.” ދެން އެންމެ މަތިވެރި الله ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. މާނައީ: “އަދި އެ ކިޔެވުމަކީ އަހަރެމެންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވާ ކަމެކެވެ.” އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެދުވަހުން ފެށިގެން ޖިބްރީލް ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަންނަވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެވާހަކަ އަޑުއައްސަވައެވެ. އަދި ޖިބްރީލް ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފުރައިގެން ދިއުމުން، ޖިބްރީލް ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔެވި ފަދައިން ރަސޫލާ ޞަޙާބީންނަށް ކިޔަވާނެއެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
ޢަބްދާން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވެ، އޭނާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، ޢަބްދުﷲ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، ޔޫނުސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، އަޒްޒުހްރީގެ އަރިހުން، އަދި ހަމަ އެ ރިވާޔަތަކާއެކު، ބިޝީރު ބިން މުޙައްމަދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، ޢަބްދުالله އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، ޔޫނުސް އާއި މަޢުމަރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އަޒްޒުހުރީގެ އަރިހުން، އެހެން ބަޔަކު ބުނި ފަދައިން، އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން، الله ގެ ރަސޫލާ ކަމަށް صلى الله عليه وسلم އަކީ އެންމެ މަޑުމައިތިރި މީސްތަކުން ކަމުގައިވާއިރު، ޚާއްޞަކޮށް ރަމަޟާން މަހު ޖިބްރީލް މަލާއިކަތާ صلى الله عليه وسلم އޭނާއަށް ޒިޔާރަތް ކުރައްވައި، ޖިބްރީލް ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ރަމަޟާން މަހުގެ ކޮންމެ ރެއަކު އޭނާއަށް ޒިޔާރަތް ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަކީ ވައިރޯޅިއަށް ވުރެ މަޑުމައިތިރި ބޭކަލެކެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [އަބޫ އަލް ޔަމާން އަލް ހަކަމް ބިން ނާފީ'] އޭނާ ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ [ޝުޢައިބު] އިން [އަޒް ޒުހުރީ] އަޅުގަނޑަށް [ޢުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢުޘްބާ ބިން މަސްޢޫދު] އަންގަވާފައިވާކަން [ޢަބްދުالله ބިން ޢައްބާސް] އޭނާއަށް އަންގަވާފައިވާކަން [އަބޫ ސުފްޔާން ބިން ޙަރްބު] އޭނާއަށް އަންގަވާފައިވާކަން؛ އެއީ ހެރަކްލިއަސްއަށް ލިބިވަޑައިގަތީ، ރަސޫލާގެ އެއްބަސްވުމުގައި ޝާމް ސްޓޭޓަށް ވިޔަފާރީގެ ދަތުރެއް ހިންގަމުން ދިޔަ ޤުރައިޝް ވިޔަފާރި ޖަމާއަތެވެ. އެމީހުން އިލިޔާ' ގައި މަޑުކުރިއިރު އެމީހުން ހެރަކްލިއަސްއާ ބައްދަލުވީ ހެރަކްލިއަސްގެ ދައުވަތު ދިނުމުން އޭނާގެ މަޖިލީހުގައި މަޝްވަރާއަކަށް ދައުވަތު ދިނުމުންނެވެ. ހެރަކްލިއަސް އެމީހުންނާ ވާހަކަ ދެއްކީ ތަރުޖަމާނެއް މެދުވެރިކޮށެވެ. ހެރަކްލިއަސް ބުންޏެވެ؛ 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލާ ކަމަށް ބުނާ މީހާއާ އެންމެ ގާތް އާއިލީ ގުޅުން އޮންނަނީ ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟'. އަބޫ ސުފްޔާން ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެހެންކަމުން އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ. 'އަހަންނަކީ އޭނާއާ އެންމެ ގާތް އާއިލީ ގުޅުން ހުރި މީހާ'. ހެރަކްލިއަސް ބުންޏެވެ؛ 'އަހަންނާއި އޭނާގެ އެކުވެރިންނާ ކައިރިއަށް އޭނާ ގެނެސްދީ'. އެހެންކަމުން އެމީހުން ޤުރައިޝުން އަބޫ ސުފްޔާންގެ ފަހަތުގައި ބަހައްޓަވައިފިއެވެ. ދެން ހެރަކްލިއަސް އޭނާގެ ތަރުޖަމާނު މެދުވެރިކޮށް ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ އަހަންނަށް ދޮގު ހަދާނަމަ، ދެން ތިބާ އޭނާއަށް އިންކާރު ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.' الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެމީހުން އަހަރެންގެ މައްޗަށް އުކާލާނެ ކަމަށް ދޮގުހެދުމުގެ ތުހުމަތުގެ ލަދުވެތިކަން ނުލިބުނުނަމަ އަހަރެން އޭނާއަށް ދޮގުހެދީހެވެ.' އަބޫ ސުފްޔާން ވިދާޅުވިއެވެ؛ ފަހެ، އެކަލޭގެފާނާއި ބެހޭގޮތުން - ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ ބެހޭގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ސުވާލު ކުރެއްވީ: 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ ނަސްލަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އޭނާއަކީ ރަނގަޅު ނަސްލެއްގެ މީހެއް - މަތިވެރި -'. އަނެއްކާވެސް އޭނާ ސުވާލުކުރީ: 'އޭނާގެ ކުރިން އެހެން މީހަކު އެގޮތަށް ބުނި ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'ނޫން'. އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: 'އޭނާގެ ބައްޕައަކީ ރަސްގެފާނެއް ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'ނޫން'. އޭނާގެ ފަހަތުން މަތިވެރިން ނުވަތަ ދަށުދަރަޖައިގެ މީހުން ދިޔައީ ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އޭގެ ބަދަލުގައި ދަށުދަރަޖައިގެ މީހުން އޭނާގެ ފަހަތުން ދާށެވެ.' އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ: 'އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިން އިތުރުވީތޯ ނުވަތަ މަދުވީތޯ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އިތުރުކުރައްވާ'. އެކަލޭގެފާނު އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: 'އެކަލޭގެފާނުގެ ދީނާމެދު ގަދަކަމުން އެއްވެސް މީހަކު މުރުތައްދުވީ ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'ނޫން'. އޭނާ އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރިއެވެ: 'އޭނާ ބުނި އެއްޗެއް ބުނުމުގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް އޭނާ ދޮގު ހަދާފައި ހުރިތަން ފެނުނީ ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'ދުވަހަކުވެސް'. އަނެއްކާވެސް އޭނާ އަހާލިއެވެ: 'އޭނާ ދުވަހަކުވެސް މަކަރު ހަދާފައިވޭތަ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: ‘ދުވަހަކުވެސް. އަހަރެމެން އޭނާއާއެކު އުޅުނުއިރު ދުވަހަކުވެސް އެކަން ނުކުރެއެވެ.' އަބޫ ސުފްޔާން ވިދާޅުވިއެވެ: މި ނޫން އެހެން އެއްޗެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނުބުނެވޭނެއެވެ. އަނެއްކާވެސް އޭނާ ސުވާލުކުރީ: 'ކަލޭ އޭނާއާ ކުރިމަތިލީ ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އާނ'. އޭނާ އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: 'ހަނގުރާމައިގެ ނަތީޖާ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އަހަރެމެން އޭނާއާ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަނގުރާމަ ކުރިން. ބައެއް ފަހަރު އޭނާ އަހަރެމެން ބަލިކުރިއިރު ބައެއް ފަހަރު އަހަރެމެން އޭނާ ބަލިކުރީމެވެ.' އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: 'އެކަލޭގެފާނު ކަލެއަށް އަމުރުކުރެއްވީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އެކަލޭގެފާނު އަހަރެމެންނަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ: 'އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ޝަރީކު ނުކޮށް އަޅުކަންކޮށް، ތިޔަބައިމީހުންގެ ބައްޕައިން ދެއްކި ވާހަކަތައް ދޫކޮށްލާށެވެ.' "އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވެސް އަމުރުކުރެއްވީ ނަމާދު ގާއިމްކުރުމަށާއި، ޒަކާތް ދެއްކުމަށާއި، ހަގީގަތް ދައްކައި، އެކަކު އަނެކަކަށް މާފުކޮށް، އެކުވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށެވެ". އެހެންކަމުން ހެރަކްލިއަސް އޭނާގެ ތަރުޖަމާނާ ގާތު ވިދާޅުވީ، 'އޭނާއަށް ކިޔައިދީބަލަ، އެމީހެއްގެ ނަސްލުގެ ވާހަކަ އަހަރެން ކަލޭގެފާނާ ސުވާލުކޮށްފިން، އެމީހަކީ މަތިވެރި ނަސްލެއްގެ މީހެއް ކަމަށް ބުނާށެވެ. ހަމައެފަދައިން އެމީހާ ދިރުއްވައި ދިރުއްވީ އޭނާގެ ނަސްލުގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި ދުވަހަކުވެސް މީހަކު ބުނި އެއްޗެއް ބުނިތޯ އަހާލީމެވެ، ކަލޭ ބުނީ ނޫނެކޭ. ކުރިން ބުނި މީހަކު ހުރި ކަމަށް ބުނިނަމަ، މި މީހާ ނަކަލު ކުރަނީ ހަމަ އެ ވާހަކަ ދެއްކި ކުރީގެ މީހާ ކަމަށް އަޅުގަނޑު ގަބޫލު ކުރާނަމެވެ. އަދި އޭނާގެ ބައްޕައަކީ ޝާހީ ދަރިކޮޅުގެ މީހެއްތޯ ވެސް ސުވާލު ކުރުމުން ކަލޭ ޖަވާބު ދިނީ ނޫނެކޭ އެވެ. އަޅުގަނޑު ދަންނަވާނީ، އޭނާގެ ބައްޕައަކީ ޝާހީ ދަރިކޮޅުގެ މީހެއްނަމަ، ހަމަގައިމުވެސް މިމީހާ ދަޢުވާކުރަނީ އޭނާގެ ބައްޕަގެ ރަސްކަމަށް. އަދި އަޅުގަނޑު ވެސް ސުވާލުކުރީ ދުވަހަކުވެސް އޭނާ ބުނި އެއްޗެއް ބުނުމުގެ ކުރިން ދޮގު ހަދާފައި ހުރިތަން ފެނިއްޖެތޯ، ކަލޭ ބުނީ ނޫނެކޭ. އަޅުގަނޑަށް ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ވިސްނޭ، ހަމައެކަނި އިންސާނުންނަށް އޭނާއަށް ދޮގު ހަދަން ނުކެރޭނެ މާތްالله އަށް ދޮގުހެދުން ދޫކޮށްލާށެވެ. އަދި އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް ވެސް ސުވާލު ކުރިން، މަތިވެރިން އޭނާގެ ފަހަތުން ދިޔައީ ހެއްޔެވެ ނުވަތަ ދަށުދަރަޖައިގެ މީހުން ހެއްޔެވެ؟' ތިބާ ޖަވާބު ދިނީ ދަށުދަރަޖައިގެ މީހުން އޭނާގެ ފަހަތުން ދިޔަ ކަމަށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެއުރެންނަކީ ރަސޫލާގެ ތަބާއިންނެވެ. އަޅުގަނޑު ވެސް ސުވާލުކުރީ އޭނާގެ ފޮލޯވަރުން އިތުރުވީތޯ ނުވަތަ މަދުވީތޯ، ތިޔަބޭފުޅުން ޖަވާބު ދެއްވީ އިތުރުވި ކަމަށް. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެއީ އީމާންކަން ފުރިހަމަވާންދެން އީމާންކަމުގެ މައްސަލައެވެ. އަދި އެއްވެސް މީހަކު އޭނާގެ ދީނާ ދެކޮޅަށް ރުޅިއައިސްގެން މުރުތައްދުވީތޯވެސް އަޅުގަނޑު ސުވާލުކުރީމެވެ. ކަލޭ ޖަވާބު ދިނީ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އީމާންކަން ހިތަށް ވަދެ ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ އިރު އޮންނަނީ އެގޮތެވެ. އަޅުގަނޑު ވެސް ސުވާލުކުރީ ދުވަހަކުވެސް މަކަރުވެރި އަމަލުތަކެއް ކުރިތޯ، ކަލޭ ޖަވާބު ދިނީ ދުވަހަކުވެސް ނުކުރާ ކަމަށް. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެއީ ރަސޫލުންނަށް މަކަރުވެރި ޢަމަލެއް ނުކުރެވުނު ގޮތެވެ. އަދި އަހަރެން ވެސް އަމުރުކުރީ ކޮން އެއްޗެއްތޯ އަހާލީމެވެ، ޖަވާބު ދިނީ الله އަށް އެއްވެސް ޝަރީޢަތެއް ނުކޮށް އަޅުކަން ކުރުމަށް އަމުރު ކުރައްވައި، ބުދުތަކަށް އަޅުކަން ކުރުން މަނާކުރެއްވި ވާހަކައެވެ. ތިޔަ ވިދާޅުވާ ހުރިހާ އެއްޗަކީ ތެދެއް ނަމަ، އަހަރެންގެ ފައިދަށުގައި އޮތް މި ރަސްކަމުގެ މައްޗަށް އޭނާ ވެރިކަން ކުރައްވާނެކަން ޔަގީނެވެ. އަހަރެން ހަގީގަތުގައިވެސް ލަފާކޮށްފައި އޮތީ މިހާރު އޭނާ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ނެތް ކަމަށް، އޭނާ ހޯދާނެ ގޮތް އެނގޭނަމަ، ހަމަގައިމުވެސް އަހަރެން އޭނާ ހޯދަން ވަރަށް މަސައްކަތް ކުރާނަން، އަހަރެން އޭނާގެ ކައިރީގައި ހުންނައިރު ކަނޑައެޅިގެން އޭނާގެ ފައި ދޮވެލާނަމޭ. ދެން ހެރަކްލިއަސް އެދުނީ الله ގެ ރަސޫލާ، މާތްالله އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވުމަށެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ އަޅާ އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އަރިހުން ހެރަކްލިއަސް އަށް. ރޯމަނުންގެ ވެރިޔާ، އިރުޝާދުތަކަށް ތަބާވާ މީހުންނަށް ސަލާމަތްވުން. ދެން އެއިން، އިސްލާމްދީނުގެ ގޮވާލުމާއެކު ދަޢުވަތު އަރުވަމެވެ؛ އިސްލާމްދީނަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ ދެން ސަލާމަތުން ތިބޭނެ، މާތްالله ދެފަހަރު ޘަވާބު ދެއްވާނެ. އެކަމަކު ތިބާ ފަހަތަށް ޖެހިއްޖެނަމަ، ތިބާގެ މީސްތަކުންގެ ފާފަތައް އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. އެމީހުން ފަހަތަށް ޖެހިއްޖެނަމަ، ދެން އެމީހުންނަށް ބުނާށެވެ: 'ހެކިވެ، އަހަރެމެންނަކީ އަމިއްލައަށް -الله އަށް- ތަބާވާ މީހުން ކަމެވެ.' އަބޫ ސުފްޔާން ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެމެން ވަކިކުރުމަށްފަހު އަހަރެންގެ ރައްޓެހިންނަށް ބުނީމެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން އޭނާއަށް ވަނީ އަނަކް އަބޫ ކަބްސިޔާގެ ކަންކަމަށް ދައުވަތު ދީފައެވެ. ހެރަކްލިއަސް ކަންބޮޑުވީ ރޯމަން ސަރުކާރާ މެދު'. އެވަގުތުވެސް އަހަރެން ކަންބޮޑުވީ މުޙައްމަދު ކާމިޔާބު ވާނެ ކަމާމެދު، އެންމެ ފަހުން - އެ އިޙްސާސް ނެތިގެން ދިޔައީ އޭގެ ފަހުން - މާތްالله އަހަރެން އިސްލާމްދީނަށް ވަޑައިގަންނަވަންދެން. އަދި އެއީ އިބްނޫ އަން ނަޒޫރު، އިލިޔާގެ އިސްވެރިއެއް' އަދި ހެރަކްލިއަސް އަކީ ކްރިސްޓިއަން ދީނުގެ ބިޝޮޕެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، އޭނާ ވިދާޅުވީ އެއްދުވަހަކު ހެރަކްލިއަސް އިލިޔާއަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވިއިރު އޭނާ ވަރަށް ހާސްވެފައި ހުރި ކަމަށާއި، އޭނާގެ ބައެއް ހަނގުރާމަވެރިން ބުނީ: 'އަހަރެމެން ހަގީގަތުގައި ތިޔަބޭފުޅުންގެ ހާލަތަށް އިންކާރު ކުރަމެވެ. އިބްނު ނަޒްހޫރު އިތުރަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ހެރަކްލިއަސް އަކީ ތަރިތަކުގެ ދަތުރަށް އަބަދުވެސް ސަމާލުކަން ދެއްވި ފަލަކީ އިލްމުވެރިއެކެވެ. އޭނާއާ ސުވާލުކުރާ ފަރީދުންގެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދެއްވަމުން ގެންދެވިއެވެ؛ 'އެއްރެއަކު ތަރިތަކުގެ ހަރަކާތްތައް ބަލަމުން ދިޔައިރު، ޚިތާނުގެ ރަސްގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގެންފައިވާތަން ފެނުނީ، މި ޤައުމުގެ ތެރެއިން ޚިތާނު ކުރެވުނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' ފަރީދުން ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'ހަމައެކަނި ޔަހޫދީން ޚިތާނު ކުރެވުނީ، ޔަހޫދީންނާ މެދު ކަންބޮޑު ނުވާށެވެ.' ހަމައެކަނި ތިބާގެ ރަސްކަމުގެ މުޅި ޤައުމަށް އެ ޤައުމުގައި ތިބި ޔަހޫދީން މަރާލުމަށް އަމުރުކުރުން'. އެދުވަސްވަރު ބަނީ ޣައްސާންގެ ރަސްގެފާނުގެ ރަސޫލަކު ހެރަކްލިއަސް އަށް ހުށަހެޅުއްވީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ވާހަކަ ކިޔައިދިނުމަށެވެ. އެމީހާ އެވާހަކަ ކިޔައި ނިމުމުން ހެރަކްލިއަސް އަމުރުކުރީ އޭނާ ޚިތާނުކޮށްފައިވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމަށެވެ. ބެލުމަށްފަހު އެނގުނީ ހަމަ ގައިމުވެސް އޭނާއަކީ ޚިތާނު ކުރެވިފައިވާ މީހެއްކަމެވެ. ދެން މީހަކު ހެރަކްލިއަސް ގާތު ބުންޏެވެ. ހެރަކްލިއަސް އެމީހާއާ ސުވާލުކުރީ އެހެން ޢަރަބިންނާ ބެހޭގޮތުން، އެއީ ޚިތާނު ކުރި ބައެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'ޢަރަބިން އެންމެން ޚިތާނު ކުރެވުނެވެ'. ހެރަކްލިއަސް ބުންޏެވެ؛ 'މިއީ ޤައުމުގެ ރަސްގެފާނު، ހަމަކަށަވަރުން އޭނާ އުފަންވެއްޖެ'. ދެން ހެރަކްލިއަސް ރޯމްގައި ހުރި ރަޙްމަތްތެރިއަކަށް ސިޓީއެއް ފޮނުއްވީ، އޭނާގެ ޢިލްމު ހެރަކްލިއަސް ފަދައިން ރަނގަޅު - ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް- އުފަންވި ވާހަކަ ކިޔައިދިނުމަށެވެ. އެވަގުތު އޭނާގެ ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ހިމްޝާ ގައުމަށް ނަމަވެސް ހިމްޝާއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން އޭނާގެ އެކުވެރިޔާގެ ފަރާތުން ލިބުނު ސިޓީގެ ޖަވާބު އެންމެ ފުރަތަމަ އަތުވެއްޖެއެވެ. މުޙައްމަދު އުފަންވެވަޑައިގަތީ އަދި ހަމަކަށަވަރުން އޭނާއަކީ ރަސޫލެއް ކަމަށް ހެރަކްލިއަސް ވިދާޅުވާ ރައުޔުއާ އޭނާގެ އެކުވެރިޔާ އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެއަށްފަހު ހެރަކްލިއަސް ރޯމަނުންގެ އިއްޒަތްތެރިންނަށް ހިމްޝާގައި ހުންނަ އޭނާގެ ތަނަށް އައުމަށް ދައުވަތު ދެއްވިއިރު، އޭނާގެ ކައުންސިލުގައި އެންމެން ހާޒިރުވުމަށްފަހު، ހެރަކްލިއަސް ހުރިހާ ދޮރެއް ތަޅުލުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ދެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭ ރޯމްގެ ރައްޔިތުންނޭވެ، ތިޔަ އެންމެން ބޭނުންވަނީ ޝަރަފުވެރި ކާމިޔާބަކާއި ކުރިއެރުމެއް ލިބިގަންނަން ހެއްޔެވެ، ރަސްކަން އަހަރެމެންގެ އަތުގައި އެއްގޮތަކަށްވެސް އޮތުމުން ހެއްޔެވެ؟ ބޭނުންނަމަ މުޙައްމަދު ނަބިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ޤަބޫލުކުރާށެވެ!'. އެ އަޑު އިވުމުން ހުރިހާ ދޮރެއް ތަޅުލާފައި ހުއްޓަސް ވަލު ޙިމާރުތަކެއް ފަދައިން އެމީހުން ދުއްވައިގަތެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއް ފެނިގެން ހެރަކްލިއަސް ދޫކޮށްލީ އެމީހުން އީމާންވާނެ ކަމުގެ އުންމީދު - މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ނަބީކަން ޤަބޫލުކުރާނެ- ކަމެވެ. ދެން އެންމެން އެމީހެއްގެ ތަނަށް އެނބުރި ދިއުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެން ކުރިން ބުނި އެއްޗަކީ ހަމައެކަނި ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތަކުގެ ސާބިތުކަން އިމްތިހާނު ކުރުމަށް.' މިހާރު އަޅުގަނޑަށް އެ ސާބިތުކަން ފެނިއްޖެ'. ދެން އެމީހުން ހެރަކްލިއަސްގެ ކުރިމައްޗަށް ސަޖިދަކޮށް އެކަލޭގެފާނަށް ރުހިގެން ދިޔައެވެ. މިހެން ނިމުނީ ހެރަކްލިއަސްގެ ވާހަކައެވެ. އެއީ [ޞާލިޙް ބިން ކައިސަން] އާއި [ޔޫނުސް] އަދި [މަޢުމަރު] [ޢަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
ޢަބްދުالله ބިން މޫސާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އޭނާ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: ޙަންޒަލާ ބިން އަބޫ ސުފްޔާންގެ އަރިހުން އިކްރީމާ ބިން ޚާލިދު ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: الله ގެ ރަސޫލާ (صلى الله عليه وسلم) ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: “އިސްލާމްދީނަކީ ފަސް ތަނބެއްގެ މައްޗަށެވެ: އިސްލާމްދީނަކީ الله ފިޔަވައި އެހެން އިލާހެއް ނެތްކަމާއި މުޙައްމަދަކީ الله ގެ ރަސޫލާ ކަމުގައި ހެކިވެ، ނަމާދު ޤާއިމުކުރުމާއި، ޒަކާތް ދެއްކުމާއި، ރަމަޟާން މަހު ޙައްޖުކުރުމާއި، ރޯދަ ހިފުމެވެ.”
Hadith
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު އަލް ޖުޢުފީ] އަށް ރިވާވެގެންވަނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޢަމީރު އަލް ޢަޤާދީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [ޢަބްދުالله ބިން ދީނާރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުލައިމާން ބިން ބިލާލް] އަށް ރިވާވެފައި ވާކަމަށެވެ އަށްޑިހަ ގޮފި، އަދި ޙައްޤުވެރިކަމަކީ އީމާންތެރިކަމުގެ ބައެކެވެ'.
Hadith
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
އަޅުގަނޑުމެން [އާދަމް ބިން އަބޫ ޢިޔާސް] އަށް ރިވާވެގެންވަނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެން [ޝުޢޫބާ] އަށް [ޢަބްދުﷲ ބިން އަބޫ އަސް ސަފަރު] ގެ އަރިހުން އަދި [އިސްމާޢީލް ބިން އަބޫ ޚާލިދު] [އަޝް ޝަޢުބީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ ދުލާއި އަތުން މުސްލިމުން ރައްކާތެރިވެ، ހިޖުރަވެރިޔަކީ الله ޙަރާމް ކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތައް ދޫކޮށްލާ މީހެކެވެ.' އަބޫ ޢަބްދުﷲ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަދި [އަބޫ މުޢާވިއްޔާ] ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އިބްނު ހިންދުގެ ދަރިކަލުން އަޅުގަނޑުމެން [ދާއޫދު] އަށް ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް [ޢަމީރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله]، މާނައަކީ އިބްނު ޢަމްރު، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަދި [ޢަބްދުލްޢަޢުލާ] [ދައުދު] ގެ އަރިހުން [ޢަމީރު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސަޢީދު ބިން ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް ޤުރަޝީ] އަށް ރިވާވެގެންވަނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕައަށް] ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'މުސްލިމުންގެ ދުލާއި އަތުން ސަލާމަތުން ތިބީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟'
Hadith
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
އަޅުގަނޑުމެން [ޢަމްރު ބިން ޚާލިދު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ] ގެ އަރިހުން [ޔަޒީދު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތު] އަށް ރިވާވެގެންވެއެވެ؛ މީހަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ؛ 'އެންމެ ރަނގަޅީ ކޮން އިސްލާމްދީނެއް ހެއްޔެވެ؟' ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: ‘ތިޔަބައިމީހުން ކާންދީ، ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެނގޭ މީހުންނާއި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގޭ މީހުންނާ ސަލާމް ކުރާށެވެ’.
Hadith
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޞައްދަދަށް] ރިވާވެފައި އޮތީ، [ޔަޙްޔާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާ] ގެ އަރިހުން [ޤަތަދާ] އިން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާކަމަށާއި، [ޤަތަދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަނަސް] ގެ އަރިހުން ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމަށެވެ be upon him) he said: 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ލޯބިވާ އެއްޗެއް އޭނާގެ އަޚަށް ލޯބި ނުކުރާހާ ހިނދަކު ހަގީގަތުގައި ގަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ.'
Hadith
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
އަޅުގަނޑުމެން [އަބޫ އަލް ޔަމާން] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން [ޝުޢޫޢީބަށް] ވާރިދުވެވަޑައިގެންނެވި، [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން [އަލްއަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އަޒް ޒަނާދަށް] ވާރިދުވެފައި އޮތީ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ މައިންބަފައިންނާއި ދަރިންނަށްވުރެ ބޮޑަށް އޭނާއަށް ލޯބިވާ މީހެކެވެ.'
Hadith
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހީމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އިބްނު އުލައިއްޔާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ބިން ސުހައިބުގެ އަރިހުން އަނަސްގެ އަރިހުން ރަސޫލާގެ އަރިހުންނެވެ. އާދަމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، ޝުޢޫބާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ ޤަތަދާއިން އަނަސްގެ ކިބައިން، މާތް ﷲ އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވާށި. ރަސޫލާ الله ތަޢާލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްވަޙްޙަބު އައްތަސް ތަޤާފީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑުމެން [އައްޔޫބު] އަށް [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ އީމާންކަމުގެ ފޮނިކަން: އެކަލާނގެ الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އެހެން އެއްވެސް އެއްޗަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އޭނާއަށް ލޯބިވެވޮޑިގެންވެއެވެ. މީހަކު ދެކެ ލޯބިވާނަމަ ﷲ ގެ ހައްގުގައި މެނުވީ އޭނާ ދެކެ ލޯބިނުވެއެވެ. އަދި ނަރަކައަށް އެއްލާލުމަށް ނަފްރަތުކުރާ ފަދައިން ކުފުރަށް އެނބުރި ދިއުމަށް ވެސް އޭނާ ނަފްރަތުކުރެއެވެ.'
Hadith
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އަލް ވަލީދަށް] ރިވާވެގެންވަނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާއަށް] ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑަށް [ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޖަބާރު] ކައިރީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑަށް އިވުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން [އަނަސް] ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ: 'އީމާންކަމުގެ ނިޝާނަކީ އަންސާރަށް ލޯބިވުމާއި ނިފާޤުކަމުގެ ނިޝާނަކީ އަންސާރަށް ނަފްރަތުކުރުމެވެ.'
Hadith
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އަލް ޔަމާން] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޝުޢައިބު] [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި [އަބޫ އިދްރީސް ޢާއިޟްالله ބިން ޢަބްދުالله] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވަނީ [ޢުބާދާ ބިން އަޝްސަމިތު] އަކީ ބަދުރުގެ ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި އެކުވެރިއެއް ކަމަށާއި އަދި އަޤަބާގެ ރޭ ހުވާކުރެއްވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހެއް ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބައެއް ޞަޙާބީންގެ ތެރޭގައި ހުންނަވަނިކޮށް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަންކަން ފުއްދައިފި މީހާ، އެމީހެއްގެ ޘަވާބު الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި އޮވެއެވެ. އެހެންކަމުން މިކަންކަމަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެން އެމަނިކުފާނަށް ބައިއަތު ހިފުނީމެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުالله ބިން މަސްލަމާ] [މާލިކު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ޝާޢާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ ފަރުބަދަތަކުގެ މަތީގައި އަދި ދުރު ތަންތަނުގައި ގެންގުޅޭ ކަނބުލޮއެއް ކަމަށާއި، އޭނާގެ ދީނާއެކު ފޮރުވަން ދިޔައީ ފިތުނަވެރިކަމެއް ކުރިމަތިވެދާނެތީ ބިރުގަނެގެން ކަމަށެވެ.'
Hadith
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން ސަލާމް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަމަނާ [ޢަބްދާޙް] ގެ އަރިހުން [ޙިޝާމް] ގެ އަރިހުން [އައިޝާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބީންނަށް އެމީހުންނަށް ކުޅަދާނަ ކަމެއް ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވުމުން، އެމީހުން ބުނީ: 'އަހަރެމެން ކަލޭ ފަދައިން ނޫން، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ކަލޭގެފާނެވެ ތިބާގެ މާޒީއާއި ކުރިއަށް އޮތް ފާފަތަކަށް މާފު ކުރެވިއްޖެއެވެ.' އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނު (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ރުޅިގަދަވެ، އެކަލޭގެފާނުގެ މޫނުމަތިން ފެންނަން އޮތް ކަމެއް، ދެން ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ތަޤްވާވެރި އަދި އެންމެ ތަޤްވާވެރި އަދި އެންމެ ޢިލްމުވެރި މީހަކީ އަހަރެންނެވެ.
Hadith
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
[ސުލައިމާން ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޝުޢަބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤަތަދާއިން] [އަނަސް ބިން މާލިކު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި މީހަކު ދެކެ ލޯބިވާ މީހާ، އެންމެ މަތިވެރި الله ގެ ހައްގުގައި މެނުވީ އެމީހަކު ދެކެ ލޯބިނުވެއެވެ. އަދި ނަރަކައަށް އެއްލާލުމަށް ނަފްރަތުކުރާ ފަދައިން ކުފުރަށް އެނބުރި ދިއުމަށް ނަފްރަތުކުރާ މީހާއެވެ.'
