Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith
Hadith
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Acï lɛ̈k ɣook [Al Humaïdi Abdullah bin Az Zubair] acï lueel, Acï lɛ̈k [Sufyan] cï lueel, lɔn Acï lɛ̈k [Yahya ben Sa’ïd Al Ansari] acï lueel, acï lɛ̈k [Muhämd Ben Ibrahim At Taimi], lɔn cï yen [Alqamah ben Waqash Al Laitsi] piŋ; Ɣɛn acï [Umar bin Al Khaththab] piŋ në thöc nhom ke lueel; Ɣɛn acï raan cï Nhialic lɔc ku dɔc piŋ ke lueel: ‘Këriëëc ëbën ee tɔ̈ në kë wïc yic, ku kë bï raan ëbɛ̈n yök ee tɔ̈ në kë cï tak yic; Raan nɔŋ piɔ̈u bï lɔ paan peei në kë de pinynhom wïc bï lɔ thïn ka në kë de tiŋ wïc bï thiaak, ke jälde ee kë wïc bï lɔ thïn.’
Hadith
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Acï lɛ̈k ɣook [Abdullah bin Yusuf] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Malik] tënë [Hisyam bin ‘Urwah] tënë [wun] tënë [Aisyah] man de Mu’minin, lɔn cï Al Harith bin Hisham Rasulullah thiëëc, yïn cï bɛ̈n ë tɛ̈ɛ̈n? Ku ëcï Rasulullah dhuknhom ëlä, ‘Thɛɛr kɔ̈k ee bɛ̈n tënë ɣɛn cït man de röl de thɛ̈m de thɛ̈m ku dhöl kënë yenë kee kë rilic apɛi tënë ɣɛn, ku ka ye kɔ̈ɔ̈c ago kë luel deetic. Ku thää kɔ̈k ke atuny nhial ee bɛ̈n cït man de raan ku jam kek ɣɛn ku ɣɛn ee kë ye lueel kuanycök'. Aisyah acï lueel: ‘Ee yic, ɣɛn acï thɛɛr tïŋ ke cï nyuɔɔth ke bɔ̈ piny tënë yeen në kööl ë thök ë piny ku ka cï bɛ̈n kɔ̈ɔ̈c, ku ɣɛn acï tïŋ ke nhomde acï pïu ë pïu ë pïu’.
Hadith
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Acï lɛ̈k ɣook [Yahya bin Bukair] acï lueel, Acï lɛ̈k ɣook tënë [Al Laits] tënë [‘Uqail] tënë [Ibn Shihab] tënë [‘Urwah bin Az Zubair] tënë [‘Aisyah] -Man de Muɔminin-, lɔn cï yen lueel: ‘Jɔ̈k de nyuɔɔth ee ye yic bï ‘Saahullalah a ŋɔ̈th në nïn. Ku acïï lëu bï nïn nɔ̈k të këc yen bɛ̈n cït ruɛl ë thëi. Ku ka cï bɛ̈n thieei në nhiɛ̈ɛ̈r de rëër yetök, ku ka cï ɣön ë Hiro lɔc ku guum, ye cɔl röök ë wakɔ̈u në thɛɛr kɔ̈k ke këc dhuk paande bï käŋ guiir bïk pïïr bɛɛr looi. Ku yök Khadijah bï käŋ guiir. Ku ëcï Al Haq bɛ̈n ke tɔ̈ në ɣön ë Hiro yic, ku bɔ̈ atuny nhial ku lueel: ‘Kuen?’ Go dhuknhom: 'Ɣɛn acïï lëu ba kueen'. Acï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: Ku jɔl atuny nhial ɣa dɔm ku dɔm ɣa apɛi ku pɛ̈l ɣa ku lueel ëya: ‘Kuen!’ Go dhuknhom: 'Ɣɛn acïï lëu ba kueen'. Ku jɔl atuny nhial ɣa dɔm ku dɔm ɣa apɛi ku pɛ̈l ɣa ku lueel ëya: ‘Kuen!’. Go dhuknhom: 'Ɣɛn acïï lëu ba kueen'. Go malaika ɣa dɔm ku dɔm ɣa në door de diäk yic apɛi ku pɛ̈l ɣa ba la, ku lueel ëyadɛ̈: -Kuen në -luel- rin ke Nhialicdu cï cak, Acï kɔc cak në rim cï thɔ̈ɔ̈r. Kuen, ku Bɛ̈nydu ee raan ë dhëëŋ-'. Raan cï lɔc ku dɔc acï dhuk tënë kɔc ke paanden ke wël ke thööŋ ke tɔ̈ në riɔ̈ɔ̈c yic. Acï yök ke Khadijah bint Khawaïlidh ku lueel: ‘Kuum ɣa, kum ɣa!’. Acï kum agut cï bï riɔ̈ɔ̈cde jäl. Ku lëk Khadija kë cï rot looi: ‘Ɣɛn acï riɔ̈ɔ̈c në rɔt’. Ku lueel Khadijah: ‘Në Nhialic, Nhialic acïï yïïn bï nɔ̈k akölriëëc, rin yïn ee raan ŋoot ke määth’. Go Khadijah yen cɔɔl bë lɔ lɔ yök kenë Waroqoh ben Naupal ben Asad ben Abdul Uzza, man ye mɛnh de wun ë Khadijah, man ë ye raan de Krïthanooi në thɛɛr ke Jahiliyyah. Acï athör gɔ̈t aya në thoŋ ë Hebru, ku acï Baibol gɔ̈t aya në thoŋ ë Hebru ke cï Nhialic puɔ̈l. Në ye thaa kënë ke Waroqoh ë cï dhiɔp ku nyin cï jäl. Khadijah acï lueel: ‘O mɛnh ë mɛ̈ɛ̈thkiɛ̈, piŋ kë bï mɛnh ë mɛ̈ɛ̈thku lueel’. Waroqoh acï lueel: ‘O mɛnh ë wënkäi, yeŋö cï yïn yök’. Ku lëk Rasulullah kë cï rot looi tënë ye. Waroqoh acï lueel: ‘Kënë ee Namus, cït man cï Nhialic ye nyuɔɔth thɛɛr tënë Mothe. Oh, ɣɛn ë wïc ba ŋot ke ɣɛn ye meth ku ɣɛn ë ŋoot ke ɣɛn pïïr ɣɔn cï yïn cuɔp wei në kɔcku'. Rasulullah ë thïïc: 'Bï ɣɛn cuɔp wei në keek?' Go Waroqoh dhuk nhom: ‘Ee yic. Rin acïn raan bï bɛ̈n ke kë bïï yïn të cï kek yök ke cïk nɔ̈k - cïk looi bïk ya kɔc atɛ̈ɛ̈r -. Na ë tɔ̈ ɣɛn thïn ɣɔn cï kën rot looi, ke ɣɛn ë yïn kuɔny në kë lëu ba looi’. Waroqoh akëc kë cï rot looi yök cï gam rin cï yen thou tueŋ në thɛɛr ke fatroh - kë cïn kë tɔ̈ thïn - nyuɔɔth. [Ibn Shihab] acï lueel; Ɣɛn acï lɛ̈k [Abu Salamah bin Abdurrahman] lɔn [Jabir bin Abdullah Al Ansari] acï jam në kë cïn kë tɔ̈ thïn ë nyuɔɔth, cït mɛn cï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: 'Ɣɔn cath ɣɛn acï röl piŋ nhial, ɣɛn acï nyin tääu në yenhom ku acï rot wel tënë ɣɛɛn lɔn ye malaika tɔ̈ në kaam de Hiro'. nhial ku piny. Ɣɛn acï riɔ̈ɔ̈c ku ɣɛn acï la baai, ku luɛɛl: ‘Kuɔm ɣɛn. Kuɔm ɣa'. Ku Nhialic Ta'ala acï nyuɔɔth tuɔɔc piny: -O yïn raan ye rot kum- agut cï wɛ̈t de Nhialic -ku pɛ̈l jɔŋrac-. Në ye thaa kënë ke kä cï kek nyuɔɔth aacï ya ŋoot ëke bɔ̈ piny në thɛɛr juëc yiic'. Hadith kënë acï lueel ëya në [Abdullah ben Yusuf] ku [Abu Shalih] ku jɔl ya [Hilal ben Raddad] tënë [Az Zuhri]. Ku lueel [Jona]; ku [Ma'mar] acï gam le yen yök en Az Zuhri.
Hadith
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Acï lɛ̈k [Musa bin Isma’il] acï lueel, Acï lɛ̈k [Abu Awanah] acï lueel, lɔn Acï lɛ̈k [Musa Bin Abu Aisyah] acï lueel, Acï lɛ̈k [Sa’id bin Jubair] tënë [Ibn ‘Abbas] në wël ke Nhialic Ta’ala: -Duɔ̈në thokdu cɔk gɛ̈r - yën-'. Ibn Abbas acï lueel: 'Raan cï lɔc ku dɔc acï naŋ nhiëër dït apɛi bï kë cï nyuɔɔth - Qur'an - ŋic ku thɛ̈ny thok'. Acï Ibn 'Abbas lueel: 'Ɣɛn bï thok ɣa gɔ̈ɔ̈r -ba kueen- tënë yïn cït mɛn cï Raan cï lɔc ku dɔc looi tënë ɣɛɛn'. Acï Sa’id lueel: ‘Ku ɣɛn abï thok ɣa gɔ̈ɔ̈r -ba kueen- tënë yïn cït man cï ɣɛn Ibn Abbas tïŋ ke loi yeen. Ku ëcï raan cï Nhialic lɔc ku dɔc thok jäl. Ku wɛ̈t de Allah Ta’ala acï bɛ̈n piny: Duk thokdu gɔ̈ɔ̈r ba -kuen- Koran rin bï yïn lac -ŋic. Në yic, ee kë tɔ̈ në wëukuɔ yiic buk keek määt yiic -në yï nhom- ku -bï yïn ya cɔk ŋic käŋ- në kuɛ̈nden yic'. Kë ye wɛ̈t kënë nyuɔɔth ee lɔn ye Allah ye määt yiic në yï nhom - ba muk nhom - ku yïn abï kueen: ‘Na cï ɣok thök kueen, ke yïn kuany kuɛ̈n cök’. Ku wɛ̈tde yic ee: ‘Piɛŋkë ku biɛtkë’. Ku lueel Allah Ta’ala: ‘Ku, ee yic, ee tɔ̈ tënë ɣook buk ye lueel. Aye lueel: ‘Ku yen ee kë wïcku buk kueen’ Ku Raan cï lɔc ku dɔc ë tɔ̈ në ye thaa kënë yic ɣɔn cï Jibril ‘Alaihis Salam bɛ̈n tënë yeen, ku piŋ wɛ̈tde. Ku na cï Jibril Alaihis Salam jäl, ke Raan cï lɔc ku dɔc acï kueen - tënë kɔcken cï mat kenë yen - cït man cï Jibril Alaihis Salam kueen tënë yeen .
Hadith
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Acï lɛ̈k [Abdan] acï lueel, acï lɛ̈k [Abdullah] acï lɛ̈k [Yunus] tënë [Az Zuhri] ku ke thöŋ ë luɛɛl, acï lɛ̈k ɣook aya [Bisyir bin Muhammad] acï lueel, acï lɛ̈k [Abdullah] acï lueel, acï lɛ̈k [Yunus] ku [Mazuriba] acï [Adul] lueel, acï [Abdullah] lueel. bin Abdullah] tënë [Ibn ‘Abbas] acï lueel, lɔn ye Rasulullah ë raan ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät. Në yic, Rasulullah ë tɔ̈ ke cë nhom lääu awär yom ë thɔ̈ɔ̈r.
Hadith
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Acï lɛ̈k ɣook [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] acï lueel, acï lɛ̈k [Syu’aib] tënë [Az Zuhri] acï lɛ̈k ɣɛn [Ubaidullah bin Abdullah bin Utba bin Mas’ud] lɔn [Abdullah bin ‘Abbas] acï lɛ̈k yeen lɔn [Abu Al Yaman bin ‘Abbas] acï lɛ̈k yeen lɔn cï [Abu] Sufyan bin Tofyan lɛ̈k yeen; ke Heraclius acï akutnhom de tajiir ke Quraïsh yök, ëke tɔ̈ në cäth de tajiir yic në piny de Syria në thaa ɣɔn cenë män de raan cï Nhialic lɔc ku dɔc ku Abu Sufyan ku kɔc cï gam ke Quraïsh bɛ̈n tääu në riɛl. Nawën cïk kɔ̈ɔ̈c Iliya' ke yökkë Ɣërakliöth në cɔ̈t de Ɣëraklius bï keek cɔɔl bïk jam në amatden yic, në ye thaa kënë Ɣërakliöth atɔ̈ ke kɔc dït ke Roma. Ɣëraklio acï jam ke keek në raan ye wël waar yiic. Ɣërakliöth acï lueel; 'Yeŋa kamkun nɔŋ ruääi thiääk ke raan ye lueel lɔn ye yen Raan cï lɔc ku dɔc?'. Abu Sufyan aci luel; ku ɣɛn acï dhuknhom; 'Ɣɛn ye raan nɔŋ ciɛɛŋ thiääk kenë yen'. Ɣërakliöth acï lueel; 'Bɛ̈ikë yeen thiääk ke ɣɛn ku jɔl ya mäthke'. Ku tɛ̈ɛ̈ukë Quraysh në Abu Sufyan kɔ̈u. Ku lueel Heraclius në raan ye wëlke waar yiic, ‘Lɛ̈kkë ye lɔn cï ɣɛn ye thiëëc në kë de raan ye lueel ke ye raan ë nebi. Na cï ɣa lueth lueel, ke yïn adhil lueth lueel tënë ye’. Në Allah, naa cie këde riɔ̈ɔ̈c cï bɛ̈n bei në luɔɔi de lueth cïk looi tënë ɣɛɛn, ke ɣɛn cï lueth lueel tënë yeen.' Abu Sufyan aci luel; Ku kë tueŋ cï ɣɛn thiëëc në këde - Raan cï lɔc ku dɔc - ee: 'ye tɔ̈u de kuatde yïndë?' Ɣɛn acï dhuknhom: 'Ee raan path - raan dït - kuat'. Ku thiëc ëya: ‘Cï raan dɛ̈t lueel ë thɛɛr?’ Ɣɛn acï dhuknhom: 'Acïn kë'. Ku thiëc ëya, ‘Ye wun bɛ̈nyŋaknhom?’ Ɣɛn acï dhuknhom: 'Acie ye'. Kɔc ye ye buɔɔth cök aye kɔc tɔ̈ nhial ka kɔc tɔ̈ piiny?’ Ku dhuk nhom: ‘Agut cï kɔc ye ye buɔɔth cök, aa kɔc ë thäät lik’. Ku thiëc ëya: ‘Ye kɔc ye buɔɔth cök juak röt ka ye röt dhuɔ̈kciëën?’ Ɣɛn acï dhuknhom: 'Juak'. Ku thiëc ëya: ‘Cï raan cï Nhialic puɔ̈l rin cï yen puɔ̈u riääk në kanithade yic?’ Ɣɛn acï dhuknhom: 'Acïn kë'. Go bɛ̈n thiëëc: ‘Cï yök ke cï lueth lueel ke këc kë cï lueel lueel?’ Ɣɛn acï dhuknhom: 'Acïn kë cï rot looi'. Go thiëëc ëyadɛ̈: ‘Cï thök ë thɔ̈ɔ̈r?’ Ku dhuk nhom: ‘Acïn. Na wën cï ɣok rëër kenë yen, ke ka këc ye looi këya'. Abu Sufyan acï lueel: ‘Ɣɛn acïï lëu ba këdɛ̈ŋ lueel ke cie wël cït käkë’. Go thiëëc ëyadɛ̈: ‘Ye yïn thɔ̈ɔ̈r ke ye?’ Ku dhuk nhom: 'Ee yic'. Ku thiëc ëya: ‘Ye tɔŋ thök yedi?’ Ku dhuk nhom an: ‘Tɔŋ kamda ku yeen ee dït apɛi. Në thɛɛr kɔ̈k ke ye ɣok nɔ̈k, në thɛɛr kɔ̈k ke ɣok aye ye nɔ̈k'. Ku thiëc ëya: ‘Yeŋö cï yïn yɔ̈ɔ̈k ba looi?’ Ku dhuk nhom an: ‘Acï ɣo yɔ̈ɔ̈k; ‘Dɔ̈ɔ̈r Allah ke yïn këc këdäŋ mat ke ye, ku päl kë cï kɔc thɛɛrku lueel. "Acï ɣok yɔ̈ɔ̈k aya buk röök, buk zakat cuatpiny, buk yic lueel, buk röt päl awɛ̈ɛ̈cken ku buk määth muk." Go Heraclius lueel tënë raan ye wëlke waar yiic: ‘Lɛ̈kkë yeen lɔn cï ɣɛn yïn thiëëc në kë de raan ë dhiëth yen, yïn acï lɛ̈k ɣɛn lɔn ye raan ë dhiëëth ë kɔc ë bääny. Këlä aya, mony ëcï jɔt bï thou në kuat kacke yiic. Ku ɣɛn acï yïn thiëëc na nɔŋ raan cï kë cï lueel thɛɛr lueel, ke yïn acï lueel lɔn cïn yen. Na cë luel ke raan cë ye wɛ̈të lueel wënthɛɛr, ke ɣɛn bë thɔ̈ɔ̈ŋ ke raanë ee cë raan cë ye wɛ̈të lueel thɛɛr thɔ̈ɔ̈ŋ ke ye kë thöŋ kenë ye wɛ̈të. Ku ɣɛn acï yïn thiëëc aya lɔn ye wun raan ë bääny, ku yïn acï dhuknhom lɔn cie yen. Ɣɛn acï lueel lɔn nadë ke wun ee raan ë bääny, ke ë yic raan kënë abï bääny de wun yök. Ku ɣɛn acï yïn thiëëc aya mɛn cï yïn ye yök . Na cï lueth lueel ke këc kë cï lueel lueel, ke yïn acï dhuknhom lɔn cïï yen ye lueel. Ɣɛn acï deetic apɛi lɔn na cɔk kɔc ya tɔ̈ ke cïï lëu bïk lueth lueel, ku cie lueth tënë Allah. Ku ɣɛn acï we thiëëc aya, kɔc ye ye buɔɔth cök, ye kɔc ril, ka kɔc lik?’ Yïn acï kɔc lik ë ke buɔɔth ye cök dhuknhïïm. Ee yic, keek aa kɔc cï Raan cï lɔc ku dɔc buɔɔth cök. Ɣɛn cë yïn thiëëc aya lɔn cenë kɔc cë kek kuanycök juak ka cë lɔ piny, yïn cë dhuknhom lɔn cenë kɔc cë kek kuanycök juak. Ku yen ë tɛ̈n gam ɣet bï la cök. Ku ɣɛn acï we thiëëc aya lɔn nɔŋ raan cï Nhialic puɔ̈l rin cï yen puɔ̈u riääk tënë röökde. Yïn acï dhuknhom lɔn cie yen. Ku yen ë kë ye gam rot looi tɛ̈ dït yen ku dït ë piɔ̈u yic. Ɣɛn acï yïn thiëëc aya lɔn cï yen kaŋ thɔ̈ɔ̈r, yïn acï dhuknhom lɔn këc yen kaŋ thɔ̈ɔ̈r. Ku yen ë kë cï rot looi thïn bï atuuc Jethu cïï lëu bïk thɔ̈ɔ̈r. Ku ɣɛn acï yïn thiëëc aya kë cï yïn yɔ̈ɔ̈k ba looi, yïn acï dhuknhom lɔn cï yen yïn yɔ̈ɔ̈k ba Nhialic door ke yïn cïï këdäŋ mat ke ye, ku pëën yïn ba jak cï Nhialic door, acï yïn yɔ̈ɔ̈k aya ba röök muk, ba zakat cuatpiny, ba jam në yic, ba röt päl awuɔ̈c ku ba määth muk. Na ye këriëëc ëbën ca lueel yic, ke yen abï bääny mac ë ɣacök. Ɣɛn acï thɔ̈ɔ̈ŋ apɛi lɔn këc yen tɔ̈ kamkun ëmɛɛn, na ŋiɛc dhöl bï ɣɛn lɔ tënë yeen, ke ë yic ɣɛn abï them apɛi ba yök lɔn nadë ke ɣɛn tɔ̈ në ye lɔ̈ɔ̈m ɣɛn abï ye cök lɔɔk ë yic. Ku jɔl Heraclius athör thiëëc tënë raan cï Nhialic lɔc ku dɔc cï Dihyah bɛ̈i tënë bäny ke Basrah. Go athör gäm Ɣërakliöth, ku kueen ku kë tɔ̈ thïn acï gɔ̈t këlä: ‘Bïsmillahïr Rahmanïr Rahim. Tënë Muɣamed, aluɔɔny de Nhialic ku raan cï tuɔɔc tënë Ɣërakliöth. Raan ë bääny Roma, Luɔi tënë kɔc cï lööŋ kuanycök. Ku ë yic, ɣɛn acï we cɔɔl në cɔ̈t de Islam; Lɔ Islam, ke yïn abï rëër ke yïn piɔl guɔ̈p, Allah abï yïn gäm ariööp në door yiic kaarou. Ku na yïn acï rot wel, ke yïn abï adumuɔ̈ɔ̈m ke kɔcku dɔm, ku: O kɔc ke athör, bäk - muk - wɛ̈t - löŋ - lɔn cïn yen kë ye ɣok gɔ̈ɔ̈r kamda ku yïn, lɔn cïn ɣok raan dɛ̈t ye door ke cie Allah ku ɣok aacïï këdäŋ ye mat ke yeen ku acie - ku - raan töŋ de ɣook ye kɔc kɔ̈k dɔm ke ye Rabbs kɔ̈k ke cie Allah'. Na cïk röt dhuɔ̈k ciëën, ke lɛ̈k keek: 'Tïŋkë, ɣok aa kɔc cï röt gam -në Nhialic-'. Abu Sufyan acï lueel: ‘Wɛ̈t cï Heraclius kë cï lueel thöl ku thöl athör kueen, ke tɔŋ ku röl dït apɛi acï bɛ̈n, ku ëcï ɣok cop wei. Ɣɛn acï mäthkiɛ̈ lueel wën cï ɣok cuɔp wei; 'Ee yic acï cɔɔl në kä ke mɛnh de Abu Kabsyah yic.' Ɣërakliöth ee diɛɛr në kuac Roma. Agut cï ye thaa kënë ɣɛn ëcï riɔ̈ɔ̈c aya lɔn bï Muhammad yök ke cï tiɛ̈m, agut cï thökde - ke ŋïc kënë acï jäl wën cï Allah ɣɛn gam ba ya Islam. Ku Ibn An Nazhur, raan ë bääny Iliya’ ku Heraclius ee raan ë bääny de Krïthanooi, acï lueel lɔn nadë ke nïn tök ɣɔn cï Heraclius bɛ̈n neem Iliya’ acï puɔ̈u riääk apɛi, ku lueel tënë bäny kɔ̈k ke tɔŋ: ‘Ee yic ɣok aacï tɔ̈cdu jäi. Ku ŋoot ke lɔ tueŋ, Ibn Nazhur aci lueel, ‘Heraclius ayee raan ŋic käc nhial ku yee nyin tïït në cäth de cïïr akölriëëc ëbɛ̈n. Acï wël cï bäny ke kanitha thiëëc dhuknhïïm në thɛɛr kɔ̈k; 'Aköl tök ke ɣɛn ë tɔ̈ ke ɣɛn tïŋ jäl de kuɛl, ɣɛn ë tïŋ ke mëlëŋ de Khitan acï dhiëëth, yeŋa në kɔckë yiic cï tɔ̈ɔ̈u?' Ku dhukkë bäny ke kake Nhialic; ‘Kɔc ye ŋoot ë ke ŋoot ë ke ye looi ë ke ye kɔc Itharel, dukkë diɛɛr rin kɔc Itharel. Ku lööŋ ë bɛ̈ɛ̈i tɔ̈ në bäänydu yic ëbën, ku bïk Judaai tɔ̈ në bɛ̈ikä yiic nɔ̈k’. K Në ye thaa kënë, ke Heraclius, raan tuc tënë melik de Bani Ghassan, acï bɛ̈n nyuɔɔth bï kë cï tuc de Nhialic (dɔ̈ɔ̈ŋ ku dɔ̈ɔ̈r de Nhialic tɔ̈ në yeen) lɛ̈k yeen, wën cï raan thök luɛɛk akɔköl, ke Heraclius yɔ̈ɔ̈k bïk cam bï tïŋ mɛn cï yen teŋ ë teŋ ka këc teem. Na wën cï thëm, ke yök ke ye raan col ë yic. Ku lëk kɔc Ɣërakliöth. Heraclius acï mony thiëëc në kë de kɔc kɔ̈k ke Arab, cïk thök ë thök ka këc?’ Go dhuk nhom; 'Kɔc Arab ëbɛ̈n aacï keek tɔ̈ɔ̈u'. Ɣërakliöth acï lueel; 'Kënë ee mëlëŋ de Ummah, ee yic acï dhiëëth'. Ku ëcï Ɣëraklisu athör tuɔɔc tënë mäthde tɔ̈ Rome ë ŋic käŋ thöŋ kek ŋïc ë Ɣëraklisu - bï lɛ̈k yen ë dhiëëth ë raan cï Nhialic lɔc ku dɔc -. Në ye mɛn, ke ka ŋoot ke lɔ tueŋ ke lɔ piny de Himsha, ku ke këc ɣet në Himsha, ke dhuŋë nhom de athöör de mäthde acï bɛ̈n tueŋ. Mäthde acï gam ke wɛ̈t cï Heraclius lueel lɔn cï Muhammed dhiëëth ku yeen ee raan ë nebi ë yic. Go Heraklio bäny Roma cɔɔl bïk bɛ̈n tëde Himsha, wën cï raan ëbën tɔ̈ në amat yic, ke Heraklio lëk bï ɣööt kedhiɛ thiöök. Go lueel; 'O kɔc ke rum, ye wek ëbɛ̈n tiɛ̈m ku lɔ tueŋ yök, ke bääny ŋoot ke tɔ̈ në ɣook cin? Na wïc, ke yï gam Muhammed ke ye Raan cï lɔc ku dɔc!'. Nawën piŋkë wëlkä, ke kat cïmën mul roor, cɔk alɔn cï ɣööt thok ëbën gut. Nawën tïŋ yen kë cït cït kënë, ke Heraclius acï ŋɔ̈thde määr lɔn bï kek käk ë nebi Muhammed gam. Go raan ëbɛ̈n yɔ̈ɔ̈k bïk dhuk tëden ku luel; ‘Ee yic, kë ca lueel ëmën ee ba thëm ë riɛldun wedhie. Ëmɛn ɣɛn cï ye riɛl kënë tïŋ'. Ku jɔlkë röt gut piny në Heraclius nhom ku miɛtkë puɔ̈th tënë ye. Ku na yïn ya, ke akököl de Ɣërakliöth acï bɛ̈n thök. Acï juɛ̈ɛ̈t në [Salih bin Kaisan] ku [Yunus] ku [Ma’mar] tënë [Az Zuhri].
Hadith
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Acï lɛ̈k ɣook [Abdullah bin Musa] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Hanzhalah bin Abu Sufyan] tënë [‘Ikrimah bin Khalid] tënë [Ibn Umar] acï lueel: ‘Islam acï yïk në -käŋ kadhiëc-; ë thööŋ lɔn cïn yen jɔŋ dɛ̈t peei ke cie Nhialic ku ee yic Muhammed ee raan cï Nhialic tuɔɔc, ee lɔ̈ŋ tääu piny, ee lɔ̈ŋ tääu piny, ee lɔ̈ŋ tääu piny, ee lɔ̈ŋ ku ye lɔ̈ŋ ë nïn ke Ramadan’.
Hadith
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Acï lɛ̈k ɣook [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] acï lueel, Acï lɛ̈k ɣook [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] cï lueel, lɔn Acï lɛ̈k [Sulaiman Bin Bilal] tënë [Abdullah bin Dinar] tënë [Abu Salih] tënë [Abu Hurairah] tënë Raan cï lɔc ku dɔc acï lueel apɛi. branch, ku riɔ̈ɔ̈c ee biäk de gam'.
Hadith
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Acï luel tënë ɣook [Adam bin Abu Iyas] acï lueel, Acï lueel tënë ɣook [Syu’bah] tënë [Abdullah bin Abu As Safar] ku [Isma’il bin Abu Khalid] tënë [Asy Sya’bi] tënë [Abdullah bin ‘Amru] aye tënë Raan cï lɔc ku dɔc ë raan cï Nhialic lɔc ku lueel, raan cï Nhialic lueel. ë piath tënë kɔc ke Muthilimïn, ku Muhajir ee raan cï kë cï Nhialic pëën puɔ̈l. ' Acï Abu Abdullah lueel; ku lueel [Abuɔ Muɔwïya]; Acï lɛ̈k ɣook [Daud], yen ee wën de Ibn Hind, de [‘Amir] acï lueel; Ɣɛn acï [Abdullah] piŋ, amana de ibn ‘Amru, tënë Raan cï lɔc ku dɔc ku lueel [Abdul A’laa] tënë [Daud] tënë [Amir] tënë [Abdullah] tënë Raan cï lɔc ku dɔc.
Hadith
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Acï lɛ̈k ɣook [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] acï lueel, Acï lɛ̈k ɣook [wun] acï lueel, lɔn Acï [Abu Burda] lueel tënë [Abu Burda] tënë [Abu Musa] acï lueel: ‘O Raan cï lɔc ku dɔc, ye Islam yïndë yen ë tɔ̈ ke ye kë thiekic?’ Acï Rasulullah dhuknhom: ‘Yeŋa ye kɔc ke Muthilimïn gël në thok ku ke cin’.
Hadith
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Acï lɛ̈k ɣook [Amru bin Khalid] acï lueel, Acï lɛ̈k ɣook [Al Laits] tënë [Yazid] tënë [Abu Al Khair] tënë [Abdullah bin Amru]; Ku nɔŋ raan cï raan cï Nhialic lɔc ku dɔc thiëëc; 'Ye Islam yïndë yen ë tɔ̈ thïn?' Acï Raan cï lɔc ku dɔc dhuknhom: ‘Yïn ee kɔc gäm cäm, lueel muɔ̈ɔ̈th tënë kɔc ŋic ku kɔc këc ŋic’.
Hadith
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Acï thiääk ke ɣook [Musaddad] acï lueel, acï thiääk ke ɣook [Yahya] tënë [Syu’bah] tënë [Qotadah] tënë [Anas] tënë Raan cï lɔc ku dɔc ku tënë [Husain Al Mu’alim] acï lueel, acï thiääk ke ɣook [Qotadah] tënë [Anas] tënë Raan cï lɔc ku dɔc lueel yïn gam: nhiɛɛr mɛnhde cïmën nhiɛɛr yen rot’.
Hadith
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Acï lɛ̈k ɣook [Abu Al Yaman] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Syu’aib] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Abu Az Zanad] tënë [Al A’raj] tënë [Abu Hurairah], lɔn cï Raan cï lɔc ku dɔc (dɔ̈ɔ̈r ku dɔ̈ɔ̈r de Nhialic tɔ̈ në ye guɔ̈p) lueel: ‘Ku na yïn ya, ke ɣɛn acïn raan tɔ̈ në yïnhom ba gam agut cï raan ëbɛ̈n. awär kɔc ë dhiëth yen ku mïthke'.
Hadith
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Acï thiääk ke ɣook [Ya’qub bin Ibrahim] acï lueel, acï thiääk ke ɣook [Ibn ‘Ulayyah] tënë [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] tënë [Anas] tënë Raan cï lɔc ku dɔc ku acï thiääk ke ɣook aya [Adam] acï lueel, acï thiääk ke ɣook tënë [Adam] acï lueel. Acïn raan töŋ de week bï gam agut cï ɣɛn bï nhiaar apɛi awär kɔc ë dhiëth yen, mïthke ku kɔc kedhiɛ.'
Hadith
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Acï lɛ̈k ɣook, acï lɛ̈k ɣook [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Ayyub] tënë [Abu Qilabah] tënë [Anas bin Malik] tënë Raan cï lɔc ku dɔc, acï käŋ lueel lɔn bï yen raan ëbɛ̈n yök. gam: Acï Allah ku Raan cï lɔc ku dɔc looi bïk nhiaar apɛi tënë yeen awär kɔc kɔ̈k ke cie kee käŋ kaarou. Na nhiɛɛr raan, ka cïï nhiaar ee këde Allah. Ku acï rɛɛc bï dhuk ciëën në kë këc gam yic cïmën rɛɛc yen bï cuɛt në mac yic.’
Hadith
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Acï lɛ̈k ɣook [Abu Al Walid] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Syu’bah] acï lɛ̈k ɣɛn [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], acï lueel; Ɣɛn acï [Anas] piŋ tënë Raan cï lɔc ku dɔc, acï lueel: ‘Kë ye nyuɔɔth lɔn ye yïn gam ee ba -Ansar nhiaar ku kë ye nyuɔɔth nifaq ee ba -Ansar yɔŋ’.
Hadith
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Acï lɛ̈k ɣook [Abu Al Yaman] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Syu’aib] tënë [Az Zuhri] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], lɔn [‘Ubadah bin Ash Shamit] ee mäth cï rɔt mat në tɔŋ de Badr yic ku ye raan töŋ de kɔc cï tɔŋ de Abah dɔm aya. Ɣɔn cenë Raan cï lɔc ku dɔc lueel ɣɔn tɔ̈ yen në mäthke yiic: ‘Gamkë ɣa, ba kɔc kɔ̈k cïï mat ke Nhialic në këdɛ̈, ba cïï kual, ba cïï tɔ̈c, ba mïthku cïï nɔ̈k, ba lueth cïï cak në kaam de yï cin ku yï cök, ba këdäŋ cïï thöŋ ke këdäŋ. Ku raan ë kamkun cï keek thöl, ke këde yök tënë Allah, ku raan cï käŋ dhoŋkɔ̈ɔ̈th ku jɔl Nhialic ye gël në pinynhom, ee kafarat tënë yeen, ku raan cï käŋ dhoŋkɔ̈ɔ̈th ku jɔl Nhialic keek kum - acïï ye gël në pinynhom - ke luɔide abï dhuk tënë Allah, na wïc yen ka bï ye gël'. Ku ɣok aacï röt thɔn lɔn bï ɣok röt gam tënë ye rin käkkä.
Hadith
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Acï lɛ̈k ɣook në [Abdullah bin Maslamah] tënë [Malik] tënë [Abdullah bin Abdullah bin Abdurahman bin Abu Sha'a] tënë [wun] tënë [Abu Sa'id Al Khudri] lɔn cï yen lueel, Rasulullah abï thök ë thök ë thök ë thök ë thök ë thök ë thök. Muthilim ee thɔ̈k ye thɔ̈ɔ̈r në kuur nhom ku ɣän mec, acï lɔ ke ye. röökde ee rin ë riɔ̈ɔ̈c bï kɔc ya yɔŋ'.
Hadith
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Acï lɛ̈k ɣook [Muhammad bin Salam] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [‘Abdah] tënë [Hsyam] tënë [wun] tënë [Aisha] acï lueel: ‘Raan cï lɔc ku dɔc ë Nhialic wën cï yen kɔc ë määthke yɔ̈ɔ̈k, acï keek yɔ̈ɔ̈k bïk käŋ looi ë ke lëu bïk looi, ku jɔl kɔc ë määthke lueel; 'Ɣok acie cït yïn, O Raan cï lɔc ku dɔc, rin cï yïn päl awɛ̈ɛ̈cku thɛɛr ku kä bï bɛ̈n tueŋ'. Ku ëcï puɔ̈u bɛ̈n riääk apɛi, ku lueel këlä: ‘Ee yic, raan ë Nhialic ku ŋic Nhialic apɛi në we yiic ee ɣɛn’.
Hadith
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Acï lɛ̈k ɣook [Sulaiman bin Harb] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Syu’bah] tënë [Qotadah] tënë [Anas bin Malik] tënë Raan cï lɔc ku dɔc, acï lueel: ‘Käŋ kadiäk -ku na nɔŋ raan, ka bï yök ë miɛt ë puɔ̈u kɔ̈k awär käk kaarou tënë yeen: Allah. Ku yeŋa, na nhiɛɛr raan, acïï raan kënë nhiaar ee Nhialic ëya. Ku yeŋa man dhuk ciëën në kë cïï gam yic cït mɛn man yen bï cuɛt në mac yic'.
