Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Ɔ seli e kɛ, ɔ seli e kɛ [Sufyan] m’ɔ seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Yahya bin Sa’id Al Ansari] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], ɔ tili [Alqamah bin Waqash Al Laitsi]; Cɛn kun’n, n tili kɛ [Omar bin Al Khaththab] m’ɔ o ijɔlɛ bia’n su’n, ɔ seli kɛ; N tili kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam seli kɛ: ‘Sa kwlaa nga be yo’n, be taka like nga be sunnzunnin’n su, yɛ akatua nga sran kun kwla ɲɛn i’n, ɔ fin like nga be sunnzunnin’n; Sran kwlaa ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kɔ́ lika uflɛ’n, mɛn ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ kɔ́ lɔ’n, annzɛ bla ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ já i’n ti’n, nn lika ng’ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ kɔ́’n, i su yɛ ɔ́ kɔ́ ɔ.’
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Ɔ seli e kɛ [Abdullah bin Yusuf] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Malik] m’ɔ fin [Hysyam bin ‘Urwah] m’ɔ fin [i baba] m’ɔ fin [Aisyah] m’ɔ ti Mu’minin’n i nin’n, kɛ Al Harith bin Hisham usali Rasulullah kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ ɔ yoli ɔ? Ɔ maan, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam tɛli su kɛ: ‘Ɔ ju wie’n, ɔ ba min wun kɛ kpanlɛ’n i kpanlɛ’n sa, kpɛkun wafa sɔ’n yɛ ɔ ti kekle kpa man min ɔn, kpɛkun ɔ jran naan m’an wun ndɛ nga be su kan’n i wlɛ. Yɛ wie liɛ’n, anzi kun ba kɛ sran sa, ɔ kan ndɛ kle min ti’n, n nanti ndɛ ng’ɔ kan’n su’. Aisyah seli kɛ: ‘Nanwlɛ, cɛn kun’n, n wunnin kɛ like kun m’ɔ yili i nglo’n, ɔ jrali i su sallallaahu ‘alaihi wasallam cɛn kun mɔ aunmuan’n tɔli kpa’n, kpɛkun ɔ jrannin, kpɛkun n wunnin kɛ i ɲrun’n su tɔ nvɛɛ’.
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Ɔ seli e kɛ [Yahya bin Bukair] seli kɛ, be seli e kɛ [Al Laits] m’ɔ fin [’Uqail] m’ɔ fin [Ibn Shihab] m’ɔ fin [’Urwah bin Az Zubair] m’ɔ fin [Aisyah] -Mu’minin’m be nin’n-, ɔ seli kɛ: ‘Like nga be yili i nglo’n i bo bolɛ’n yɛle kɛ Raahullalahallah a . laliɛ nun lafilɛ nun. Yɛ Ɔ lafiman laliɛ nun saan kɛ ɔ ba kɛ nglɛmun nun kpajalɛ’n sa. Kpɛkun, ɔ kloli kɛ ɔ́ trán i ngunmin, ɔ maan ɔ fali Hiro i yɔbuɛ sua’n, kpɛkun ɔ trɛli i awlɛn, yɛle kɛ ɔ su Ɲanmiɛn kɔnguɛ lele naan w’a sɛ i sin i awlobofuɛ’m be wun lɔ w’a siesie ninnge nga ɔ́ fá trán nguan nun ekun’n. Kpɛkun, ɔ nin Khadijah be yiali naan be siesie aliɛ. Kɛ ɔ fɛ i i agualiɛ su’n, Al Haq bali kɛ ɔ o Hiro i yɔbuɛ sua’n nun lɔ’n, anzi kun bali seli kɛ: ‘?Kanngan nun?’ Ɔ tɛli su kɛ: ‘N kwlá kannganman nun’. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n sallallaahu ‘alaihi wasallam yiyili nun kɛ: Ɔ maan anzi’n trɛli min, ɔ yoli min atū kpa kpɛkun ɔ yacili min nun, kpɛkun ɔ seli min ekun kɛ: ‘Kanngan nun!’ Ɔ tɛli su kɛ: ‘N kwlá kannganman nun’. Ɔ maan anzi’n trɛli min, ɔ yoli min atū kpa kpɛkun ɔ yacili min nun, kpɛkun ɔ seli min ekun kɛ: ‘Kanngan nun!’. Ɔ tɛli su kɛ: ‘N kwlá kannganman nun’. Anzi’n trɛli min ekun kpɛkun ɔ trali min aunnvuɛ kpɛ nsan su kpa kpɛkun ɔ yacili min nun, kpɛkun ɔ seli min ekun kɛ: -Kanngan nun -kan- ɔ Ɲanmiɛn m’ɔ yili like’n i dunman’n, Ɔ yili klɔ sran mun moja nzɔliɛ like nun. Kanngan nun, yɛ ɔ Min’n ti aklunyefuɛ dan-’. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam fali ndɛ nga be yili i nglo’n, ɔ sɛli i sin i awlobofuɛ’m be wun lɔ, ɔ yoli i sro. Ɔ nin Khadijah bint Khawailidh be yiali, kpɛkun ɔ seli kɛ: ‘Kata min su, kata min su!’. Be katali i wun lele srɛ kunmɛn i kun. Kpɛkun, ɔ kannin sa ng’ɔ juli’n i ndɛ kleli Khadija kɛ: ‘Min bɔbɔ min wun ndɛ lo min’. Ɔ maan Khadijah seli kɛ: ‘Nán Allah, Allah su yoman wɔ like tɛ tititi, afin a ti sran m’ɔ nin janvuɛ tralɛ’n be kɔ likawlɛ’n’. I sin’n, Kadija seli i kɛ ɔ nin Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul ‘Uzza m’ɔ ti Kadija i nian bian’n i wa’n, m’ɔ ti Klistfuɛ Jahiliya blɛ su’n, be yijɔ. Ɔ klɛli fluwa mun Ebre nun wie, yɛ ɔ klɛli Biblu’n Ebre nun wie kɛ Allah mannin i atin’n sa. Blɛ sɔ nun’n, nn Waroqoh w’a yo kpɛnngbɛn, yɛ i ɲinma’n w’a kpɛ. Khadijah seli kɛ: ‘Min tonton i wa, sie ɔ su ndɛ nga ɔ niaan bian’n i wa’n kan’n su’. Waroqoh seli kɛ: ‘Min niaan bian wa, sa benin yɛ ɔ juli ɔ su ɔ’. Ɔ maan, sa ng’ɔ juli i su’n, ɔ kannin ndɛ kleli be. Waroqoh seli kɛ: ‘Namus yɛ ɔ o lɛ ɔ, kɛ nga Allah fa yiyili nun kleli Moizi cɛn kun’n sa. Ɔ, sɛ ɔ ti kɛ n te yo gbanflɛn kan’n, nn n te o nguan nun kɛ amun nvlefuɛ’m be fuan amun’n’. ?Be nga be o lɛ’n, be usali kɛ: ‘?Be yɛ bé tú min bo ɔ?’ Waroqoh tɛli i su kɛ: ‘Ɛɛn. Afin sran fi su baman nin like nga amun su fa ba’n, saan be yo be like yaya - be yo be kpɔfuɛ -. Sɛ ɔ ti kɛ blɛ sɔ’n nun’n, n o lɛ’n, nn n ukali amun kɛ nga n kwla fa yo’n sa’. Waroqoh w’a wunman sa ng’ɔ lafi su’n i wlɛ afin ɔ dun mmua wuli fatroh - ngbɛn - i nglo yilɛ blɛ nun. [Ibn Shihab] seli kɛ; Ɔ seli min kɛ [Abu Salamah bin Abdurrahman] [Jabir bin Abdullah Al Ansari] kannin like nga be yili i nglo’n i ngbɛn’n i ndɛ, kɛ nga Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n fa kannin’n sa: ‘Kɛ n su nanti’n, n tili nɛn kun ɲanmiɛn su lɔ, n niannin i wun lɔ, kpɛkun ɔ kacili kɛ anzi kun m’ɔ o min afiɛn’n, ɔ bali min wun lɔ’n sa. ɲanmiɛn su lɔ nin asiɛ’n be su. Srɛ kunnin min ti’n, n ɔli awlo lɔ, kpɛkun n seli kɛ: ‘Kata min su. Kata min su’. Ɔ maan Allah Ta’ala sunmannin ndɛ kun kɛ: -Amun mɔ amun kata amun wun’n- lele naan Allah i ndɛ’n w’a ju -kɔkun amun yaci amuɛn’m be lɛ-. Kɛ ɔ fɛ i lɛ’n, ndɛ nga be yili be nglo’n, be te jra titi’. [Abdulla bin Yusuf] nin [Abu Shalih] ɔ nin [Hilal bin Raddad] mɔ be fin [Az Zuhri] be kannin hadith sɔ’n wie. Yɛ [Zonasi] seli kɛ; yɛ [Ma’mar] kplinnin su kɛ ɔ ɲannin i Az Zuhri sa nun.
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Ɔ seli e kɛ [Musa bin Isma’il] seli e kɛ, Ɔ seli e kɛ [Abu Awanah] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Sa’id bin Jubair] m’ɔ fin [Ibn ‘Abbas] i ndɛ’n, ɔ seli e kɛ: -Nán amun bo amun taflanman’n i bo ndɛndɛ naan - ɔ-'. Ibn Abbas seli kɛ: ‘Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n, ɔ kunndɛli kpa kɛ ɔ́ fá like nga be yili i nglo’n - Coran - ɔ́ síe i ti nun, kpɛkun ɔ fɛli i nuan’n wlɛli i nun’. Ibn Abbas seli kɛ: ‘Nán sɛ ɔ ti sɔ’n, nn ń fá min nuan’n ń kánngan nun- ń klé amun kɛ nga Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n fa yoli min’n sa’. Sa’id seli kɛ: ‘Kpɛkun ń fá min nuan’n ń kánngan nun - ń kánngan nun- ń klé amun kɛ nga n wunnin kɛ Ibn Abbas yoli’n sa. Ɔ maan, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n fali i nuan’n kpɛli i nuan. Kpɛkun, Allah Ta’ala i ndɛ’n jrali kɛ: Nán amun bo amun taflanman’n naan amun a -kanngan- Koran’n nun afin amún -sí i ndɛndɛ. Nanwlɛ, ɔ ti E sika nun kɛ é yía be -ɔ klun lɔ- naan -é yó naan w’a yo ngwlɛlɛfuɛ- be nun kannganlɛ nun’. I sɔ’n i bo’n yɛle kɛ, Allah tiɛ i ɔ klun lɔ - naan w’a sie i ɔ ti nun - kpɛkun a kanngan nun: ‘Kɛ é wíe i nun kanngan’n, maan e su kannganlɛ’n su’. I bo’n yɛle kɛ: ‘An sie amun su naan amun tran diin’. Kpɛkun, Allah Ta’ala seli kɛ: ‘Sɛ ɔ ti sɔ’n, nanwlɛ, ɔ ti e liɛ kɛ e yiyi nun. I bo’n yɛle kɛ: ‘Yɛ ɔ ti e junman kɛ e kanngan nun’ Yɛ blɛ sɔ’n nun’n, kɛ Jibril ‘Alaihis Salam bali i wun lɔ’n, ɔ tili i ndɛ’n. Yɛ kɛ Jibril ‘Alaihis Salam w’a ɔ’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n kanngannin nun - i janvuɛ’m be ɲrun - kɛ nga Jibril ‘Alaihis Salam kanngannin nun kleli i’n sa.
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Ɔ seli e kɛ [Abdan] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Abdullah] seli e [Yunus] m’ɔ fin [Az Zuhri] nun’n, ɔ nin ndɛ kunngba’n, ɔ seli e ekun kɛ [Bisyir bin Muhammad] seli, ɔ seli e kɛ [Abdullah] seli, ɔ seli e kɛ [Yunus] yɛ [Ma’zmar] seli e kɛ [Adullah] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Adullah] seli e kɛ [Adullah] sa. bin Abdullah] m’ɔ fin [Ibn ‘Abbas] seli kɛ, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yɛ ɔ ti sran m’ɔ ti wɛtɛɛfuɛ’n niɔn, i li Ramadlan anglo’n nun’n, kɛ anzi Jibril ‘Alaihis Salam nin i be yiali’n, yɛ Jibril ‘Alaihis Salam yɛ ɔ bali i wun lɔ kɔnguɛ kwlaa’n niɔn. Nanwlɛ, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yoli blɛblɛblɛ trali aunmuan m’ɔ su tu’n.
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Ɔ seli e kɛ [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] ɔ seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Syu’aib] m’ɔ fin [Az Zuhri] ɔ seli min [Ubaidula bin Abdullah bin ‘Utba bin Mas’ud] kɛ [Abdullah bin ‘Abbas] seli i kɛ [Abu] i Harbdullah bin Tofyan; Kɛ Heraclius ɲannin aata difuɛ akpasua kun mɔ be flɛ i kɛ Quraish’n, m’ɔ o Siri mɛn’n nun lɔ aata dilɛ lika’n nun’n, blɛ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ’alaihi wasallam nin Abu Sufyan nin Quraishfuɛ nga be lafiman Ɲanmiɛn su’n be trali aenguɛ’n, ɔ boli junman dilɛ bo’n. Kɛ be jrannin Iliya’ lɔ’n, be nin Ɛrakli be yiali kɛ Ɛrakli flɛli be kɛ be flɛ be kɛ be nin i be koko yalɛ i aɲia’n i bo lɔ’n, blɛ sɔ nun’n, Ɛrakli nin Rɔmu lɔ sran dandan’m be o likawlɛ. Ɛrakli sinnin sran kun m’ɔ kaci ndɛ’n i bo’n i lika kannin ndɛ kleli be. Ɛrakli seli kɛ; ‘?Amun nun onin yɛ ɔ nin sran ng’ɔ se kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n be afiɛn mantan kpa awlobo nun ɔn?’. Abu Sufyan seli kɛ; ɔ maan n tɛli su kɛ; ‘Min yɛ n nin i e afiɛn mantan kpa awlobo nun’n niɔn’. Ɛrakli seli kɛ; ‘Fɛ i mantan min nin i janvuɛ mun ekun’. Ɔ maan be fali Quraysh be sieli Abu Sufyan i sin. Kpɛkun Ɛrakli sinnin i aniɛn’n i kacifuɛ’n i lika seli i kɛ: ‘Se i kɛ n usɛli i bian ng’ɔ se kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i su kosan. Sɛ ɔ bu min ato’n, ɔ fata kɛ amun bu i ato’. Sɛ ɔ timan kɛ ato ndɛ nga be tɔnnin min suɛn kɛ n bua’n ti’n, ɲannzuɛn kunnin min’n, nn n buali ato n kleli i.’ Abu Sufyan seli kɛ; Ɔ maan like klikli ng’ɔ usali min i su’n yɛle kɛ: ‘?I osu’n i lika’n ti sɛ amun afiɛn?’ N tɛli i su kɛ: ‘Ɔ fin osu kpa - sran dan - nun’. Ɔ usali ekun kɛ: ‘?Sran uflɛ w’a dun mmua w’a kan ndɛ sɔ’n? N tɛli i su kɛ: ‘Like fi’. Ɔ usali ekun kɛ: ?I si ti famiɛn? N tɛli i su kɛ: ‘Tʃɛtʃɛ’. ?Be nga be su i su’n, be ti sran dan annzɛ sran ngbɛn?’ N tɛli i su kɛ: ‘Be nga be su i su bɔbɔ’n, be ti sran ngbɛn’. Ɔ usali ekun kɛ: ‘?Be nga be su i su’n, be su sɔn annzɛ be su kan ase?’ N tɛli i su kɛ: ‘An uka su’. Ɔ usali ekun kɛ: ‘?Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ fɛli i wun ya’n ti’n, sran wie w’a jaso Ɲanmiɛn wun?’ N tɛli i su kɛ: ‘Like fi’. Ɔ usali ekun kɛ: ‘?Amun a wun kɛ ɔ su bua ato ka naan w’a kan ndɛ ng’ɔ kannin’n? N tɛli i su kɛ: ‘Lele’. Ɔ usali ekun kɛ: ‘?W’a wa sran le?’ N tɛli i su kɛ: ‘Nán le. Kɛ e nin i e yiali’n, w’a yoman sɔ le’. Abu Sufyan seli kɛ: ‘N kwlá kanman ndɛ uflɛ fi saan ndɛ kɛ ngalɛ sa’. Ɔ usali ekun kɛ: ‘?Amun nin i yɛ amun su kun ɔn? N tɛli i su kɛ: ‘Ɛɛn’. Ɔ usali ekun kɛ: ?Wafa sɛ yɛ alɛ’n wieli ɔ? N tɛli i su kɛ: ‘Alɛ ng’ɔ o e nin i e afiɛn’n, ɔ ti dan kpa. Wie liɛ’n, ɔ bo e, wie liɛ’n e bo i’. Ɔ usali ekun kɛ: ‘?Ngue yɛ ɔ seli amun kɛ amun yo ɔ?’ N tɛli i su kɛ: ‘Ɔ seli e kɛ e yo sɔ; ‘Amun su Allah naan amun nin i be san nunman like fi nun, yɛ amun yaci ndɛ nga amun nannan’m be kannin’n. "Ɔ seli e ekun kɛ e srɛ Ɲanmiɛn, e tua zakat, e kan ndɛ nanwlɛ, e yaci e wiengu wun sa cɛ e, yɛ e yo janvuɛ titi." Ɔ maan Ɛrakli seli i ndɛ’n i kacifuɛ’n kɛ: ‘Se i kɛ n usali wɔ sran’n i si nin i nin be su ndɛ, a se min kɛ sran sɔ’n ti sran dan. I sɔ kunngba’n, be cɛnnin bian’n i nvle’n i anunman’m be nun wie. Yɛ n usali amun kɛ sɛ sran kun kannin ndɛ ng’ɔ kannin’n le’n, amun seli min kɛ tʃɛtʃɛ. Sɛ be se kɛ sran kun dun mmua kannin ndɛ sɔ’n, nanwlɛ, ń bú i kɛ sran sɔ’n su nian sran kun m’ɔ dun mmua kannin ndɛ kunngba’n i su. Asa ekun’n, n usali amun kɛ sɛ i baba fin famiɛn’m be osu’n nun’n, amun tɛli su kɛ tʃɛtʃɛ. N seli kɛ sɛ i baba fin famiɛn’m be osu’n nun’n, nanwlɛ, sran sɔ’n ɔ́ sé kɛ i baba’n i famiɛn diwlɛ’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. Yɛ n usali amun ekun kɛ sɛ amun ɲannin i le’n . Sɛ ɔ buali ato ka naan w’a kan ndɛ ng’ɔ kannin’n, amun tɛli i su kɛ nán sɔ. N wun i wlɛ kpa kɛ klɔ sran bɔbɔ’n, be kwlá buman ato, nán maan e bu ato kleman Allah. Yɛ n usali amun ekun kɛ, ?Be nga be su i su’n, be ti sran dan annzɛ sran ngbɛn?’ A tɛli yalɛfuɛ nga be su i su’n be su. Nanwlɛ, be ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i sɔnnzɔnfuɛ mun. N usali amun ekun kɛ sɛ be nga be su min su’n be sɔnnin annzɛ be sɔnninman’n, amun tɛli su kɛ ɔ sɔnnin. Yɛ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti sɔ lele naan fɔ nunmɛn i nun. Asa ekun’n, n usali amun kɛ sɛ sran wie fali ya i Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n ti’n, ɔ kacili Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n. A tɛli su kɛ tʃɛtʃɛ. Yɛ kɛ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n yo dan mɔ ɔ yo dan awlɛn’n nun’n, i sɔ yɛ ɔ ti ɔ. N usali amun ekun kɛ sɛ ɔ wa sran le’n, amun tɛli su kɛ w’a yoman le. Yɛ i sɔ yɛ ɔ yoli mɔ Akoto’m be kwlá waman sran’n niɔn. Yɛ n usali amun ekun kɛ ngue yɛ ɔ seli amun kɛ amun yo ɔ, amun tɛli su kɛ ɔ seli amun kɛ amun su Allah naan amun nin i be san nunman like fi nun, yɛ ɔ tanninnin amun amuɛn sɔlɛ’n, ɔ seli amun ekun kɛ amun jran srɛlɛ’n i sin, amun tua zakat, amun kan ndɛ nanwlɛ, amun yaci amun wiengu wun sa cɛ amun, yɛ amun tra janvuɛ titi. Sɛ ndɛ kwlaa nga amun kan’n ti nanwlɛ’n, nanwlɛ, ɔ́ síe famiɛn diwlɛ’n min ja bo. Nanwlɛ, n buli i kɛ ɔ nunman amun afiɛn dɔ nga su, sɛ n si atin nga n kwla fa kɔ i wun lɔ’n, nanwlɛ, ń mían min ɲin kpa ń wún i naan kɛ n o i wun lɛ’n, ń wún i ja’m be nun sakpa. I sin’n, Ɛrakli srɛli Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i fluwa kun mɔ Dihyah fali mannin Basra lɔ siefuɛ mun’n. Ɔ maan ɔ fali lɛtri’n mannin Ɛrakli, ɔ maan ɔ kanngannin nun yɛ ndɛ ng’ɔ o nun’n yɛle kɛ: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. Ɔ fin Mohamɛdi m’ɔ ti Allah nin i sran’n be sufuɛ’n lele m’ɔ́ fá jú Ɛrakli su’n. Rɔmufuɛ’m be siefuɛ’n, Be nga be nanti ajalɛ’m be su’n, be delɛ. I sin’n, nán maan n yo sɔ, sanngɛ n flɛ amun nin Izlaɛlifuɛ’m be flɛlɛ’n; Wlu Islam nun, i sin’n, á ɲán su ye, Allah wá túa ɔ kalɛ kpɛ nɲɔn. Sanngɛ sɛ amun kpɛ amun sin’n, nn amún fá amun nvlefuɛ’m be sa tɛ mun, yɛ: Amun fluwa’n i nunfuɛ mun, amun bla - tra - ndɛ kun - mmla kun su - kɛ ndɛnngan fi nunman e nin amun e afiɛn, kɛ e suman sran fi saan Allah yɛ e faman like fi e siemɛn i su yɛ - annzɛ - e nun wie fi faman sran uflɛ kɛ Rabbs sa ngbɛn’. Sɛ be kpɛ be sin’n, amun se be kɛ: ‘An nian, e ti be nga be fali be wun mannin -Allah-’. Abu Sufyan seli kɛ: ‘Kɛ Ɛrakli kannin ndɛ ng’ɔ kannin’n, m’ɔ wieli lɛtri’n i nun kanngan’n, sran’m be yoli srolɛ nin kpanlɛ, ɔ maan be fuannin e. Kɛ be fuannin e’n, n seli min janvuɛ mun kɛ; ‘Nanwlɛ, be flɛli i kɛ ɔ wlu Abu Kabsyah i wa’n i ndɛ’m be nun. Rɔmu famiɛn diwlɛ’n i ndɛ’n yoli Ɛrakli i ya. Blɛ sɔ nun bɔbɔ’n, min akunndan’n sanngannin ekun kɛ Mohamɛdi i liɛ w’a yo ye, lele i agualiɛ su’n - akunndan sɔ’n mlinnin kɛ - Allah sɔli min nun kɛ n wlu Izlaɛlifuɛ’m be nun’n. Yɛ Ibn An Nazhur m’ɔ ti Iliya’ i su kpɛn’n, mɔ Ɛrakli ti Klistfuɛ’m be asɔnun kpɛnngbɛn’n, ɔ seli kɛ cɛn kun mɔ Ɛrakli ɔli Iliya’ i osu nianlɛ’n, i wla boli i wun dan, ɔ seli i alɛ kunlɛ kpɛnngbɛn wie’m be kɛ: ‘Nanwlɛ, e siman sa ng’ɔ o amun su’n i ba. Asa ekun’n, Ibn Nazhur seli kɛ, ‘Eraclius ti nzraama’m be su like suanfuɛ, ɔ fɛli i ɲin sieli i nzraama’m be sinsinlɛ’n su titi. Cɛn kun’n, ɔ tɛli kosan nga Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be usali i’n be su; ‘?Kɛ n niannin nzraama’m be sinlɛ’n kɔnguɛ kun’n, n wunnin kɛ be wuli Khitan famiɛn’n, sran sɔ’m be nun wan yɛ be wlali klɛn ɔn?’ Amun tɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su; ‘Sran nga be wla klɛn’n, be ngunmin cɛ yɛ be ti Zuifu mun ɔn, nán maan ɔ yo ɔ ya Zuifu’m be ti. Ɔ fata kɛ amun se nvle kwlaa nga be o amun famiɛn diwlɛ’n nun’n, naan be kun Zuifu nga be o nvle sɔ’m be nun’n’. K . Blɛ sɔ nun’n, be fali Héraclius m’ɔ fin Bani Ghassan famiɛn’n i sran’n, be kleli i kɛ ɔ kan Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n (Allaah i aklunye’n nin i suyralɛ’n) i ndɛ, kɛ bian’n wieli ndɛ’n i kan’n, Héraclius seli kɛ be niɛn i nun naan be nian sɛ w’a wla klɛn annzɛ w’a wlaman klɛn o. Kɛ be niannin nun’n, be wunnin kɛ ɔ ti sran ble sakpa. Kpɛkun sran’m be ko kan kleli Ɛrakli. Ɛrakli usali bian’n Arabu onga’m be su ndɛ kɛ, ?Be wlali klɛn annzɛ be wlaman klɛn?’ Ɔ tɛli su kɛ; ‘Arabu’m be kwlaa be wla klɛn’. Ɛrakli seli kɛ; ‘Umma famiɛn’n yɛ ɔ o lɛ ɔ, nanwlɛ, be wuli i’. I sin’n, Ɛraklisi sunmannin fluwa ko mannin i janvuɛ kun m’ɔ o Rɔmu lɔ’n, m’ɔ si like’n kɛ Ɛraklisi liɛ’n sa’n - naan ɔ kan Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Mohamɛdi sallallaahu ‘alaihi wasallam i awuliɛ’n i ndɛ kle i. I blɛ sɔ nun’n, ɔ ɔli Himsha nvle’n nun lɔ ekun, sanngɛ ka naan w’a ju Himsha lɔ’n, nn i janvuɛ’n i fluwa’n i su tɛlɛ’n w’a dun mmua w’a ju. I janvuɛ’n kplinnin ndɛ nga Ɛrakli kannin’n su kɛ be wuli Mohamɛdi naan ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sakpa. I sin’n, Ɛrakli seli Rɔmu lɔ kpɛnngbɛn mun kɛ be bla i lika ng’ɔ o Himsha lɔ’n nun, kɛ sran kwlaa o aɲia’n i bo’n, Ɛrakli seli kɛ be kata anuan’m be kwlaa be su. Kpɛkun ɔ seli kɛ; ‘?Amun nvle nga be flɛ i kɛ rhum’n, amun kwlaa amún kwlá aɲrunɲan su, yɛ amún kɔ́ amun ɲrun, sanngɛ famiɛn diwlɛ’n ká e sa nun? Sɛ amun klo’n, amun kplin su kɛ Mohamɛdi ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ!’. Kɛ be tili ndɛ sɔ’n, be wanndili kɛ blo aflunmun sa, kannzɛ bɔbɔ anuan’m be kwlaa be toli be’n. Kɛ Ɛrakli wunnin i sɔ sa’n, w’a lafiman su kɛ bé láfi Mohamɛdi i Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be su kun. Kpɛkun ɔ seli sran kwlaa kɛ ɔ sɛ i sin i lika’n nun lɔ naan ɔ seli kɛ; ‘I kpa bɔbɔ’n, ndɛ nga n kannin i dɔ nga su’n, ɔ ti kɛ ń sá amun kwlaa amun jran kekle’n i nian. Siɛn’n, n wunnin kɛ n fali ajalɛ sɔ’n’. Kpɛkun be kotoli Ɛrakli i bo yɛ be klun jɔli i wun. I sɔ yɛ Ɛrakli i ndɛ’n wieli ɔ. [Salih bin Kaisan] nin [Yunus] nin [Ma’mar] mɔ be o [Az Zuhri] nun’n, be yɛ be kannin ndɛ sɔ’n niɔn.
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Ɔ seli e kɛ [Abdullah bin Musa] ɔ seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Hanzhalah bin Abu Sufyan] m’ɔ fin [Ikrimah bin Khalid] m’ɔ fin [Ibn Omar] m’ɔ seli kɛ: ‘Islam’n, be kplannin i -fondasi nnun su-; be di lalo kɛ Ɲanmiɛn fi nunman lɛ saan Allah yɛ nanwlɛ, Mohamɛdi ti Allah i sran ng’ɔ sunmɛnnin i’n, ɔ siesie srɛlɛ mun, ɔ tua zakat, ɔ tua hajj, ɔ di srɛ Ramadan blɛ nun’.
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Ɔ seli e kɛ [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] ɔ seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] m’ɔ seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Sulaiman bin Bilal] m’ɔ fin [Abdullah bin Dinar] m’ɔ fin [Abu Salih] m’ɔ fin [Abu Hurairah] m’ɔ fin [Abu Hurairah] m’ɔ fin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n, ɔ seli kɛ: waka mma mun, yɛ ɲannzuɛn’n ti Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nun like kun’.
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ɔ maan, kɛ be se kɛ be fa be wun wla [Adam bin Abu Iyas] nun’n, be kan ndɛ’n be kle e kɛ, be kan ndɛ’n be kle e [Syu’ba] m’ɔ fin [Abdullah bin Abu As Safar], ɔ nin [Isma’il bin Abu Khalid] m’ɔ fin [Asy Sya’bi] m’ɔ fin [Abdullah bin Amru] m’ɔ fin [Abdullah bin Amru] m’ɔ fin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n. safe man musulmans, yɛ Muhajir ti sran ng’ɔ yaci like nga Allah tanninnin i’n. ’ Abu Abdula seli kɛ; yɛ [Abu Mu’awiya] seli kɛ; Ɔ seli e kɛ [Daud], ɔ ti Ibn Hind i wa, ɔ seli kɛ [‘Amir] seli kɛ; N tili [Abdullah], i bo’n yɛle kɛ ibn ‘Amru, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i nuan ndɛ’n, kpɛkun n seli kɛ [Abdullah] i ndɛ’n, ɔ fin [Daud] i ndɛ’n [Amir] i nuan ndɛ’n [Abdullah] i nuan ndɛ’n nun.
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Ɔ seli e kɛ [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] ɔ seli kɛ, ɔ seli e kɛ [min si’n] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Abu Burda] m’ɔ fin [Abu Burda] m’ɔ fin [Abu Musa] seli kɛ: ‘? Ɔ maan, ɔ seli kɛ: “Be nga be ti mizilɛli’n, be nuan nin be sa nun’n, be leman wunmiɛn’n.”
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Ɔ seli e kɛ [Amru bin Khalid] seli e kɛ, Ɔ seli e kɛ [Al Laits] m’ɔ fin [Yazid] m’ɔ fin [Abu Al Khair] m’ɔ fin [Abdulla bin Amru] i ndɛ’n; Sran kun o lɛ m’ɔ usali Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n kɛ; ?Izlamfuɛ’m be nun onin yɛ ɔ ti kpa ɔ? Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n tɛli su kɛ: ‘Amun man aliɛ, amun yo sran nga amun si be’n, ɔ nin be nga amun siman be’n be like’.
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Ɔ kannin ndɛ kleli e [Musaddad] seli kɛ, ɔ kannin ndɛ kleli e [Yahya] m’ɔ fin [Syu’bah] m’ɔ fin [Qotadah] m’ɔ fin [Anas] m’ɔ fin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i ndɛ’n, ɔ nin [Husain Al Mu’alim] m’ɔ seli kɛ, ɔ kannin ndɛ kleli e [Qotadah] m’ɔ fin [Anas] m’ɔ fin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i ndɛ’n. ɔ klo i niaan kɛ ɔ klo i bɔbɔ i wun’n sa’.
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Be seli e kɛ [Abu Al Yaman] seli kɛ, be kannin ndɛ kleli e [Syu’aib] seli kɛ, be seli e [Abu Az Zanad] m’ɔ fin [Al A’raj] m’ɔ fin [Abu Hurairah], kɛ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n (Allah i fɔnvɔlɛ nin i suyralɛ’n be tran i su’n) seli kɛ: ‘Ɔ maan, sran nga n klo i’n, ɔ ti min klun sa tra su. tra i si nin i nin nin i mma mun’.
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Ɔ ti e ndɛ [Ya’qub bin Ibrahim] seli kɛ, ɔ ti e ndɛ [Ibn ‘Ulayyah] m’ɔ fin [Abdul Aziz bin Shuhaib] m’ɔ fin [Anas] m’ɔ fin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam Yɛ ɔ nin e ndɛ’n be kɔ likawlɛ [Adam] seli kɛ, ɔ nin e m’ɔ fin [S] Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam seli kɛ: ‘Amun nun wie fi su lafiman su lele saan m’an klo min tra i si nin i nin, ɔ nin i mma mun, ɔ nin klɔ sran’m be kwlaa.’
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Ɔ seli e kɛ [Muhammad bin Al Mutsanna] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Ayyub] m’ɔ fin [Abu Qilabah] m’ɔ fin [Anas bin Malik] m’ɔ fin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i sa nun’n, ɔ seli kɛ: ‘ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n: Ɔ yoli maan Allah nin i sran ng’ɔ sunmɛnnin i’n, be kloli i trali sran nɲɔn sɔ mun. Sɛ ɔ klo sran’n, ɔ klomɛn i saan Allah ti. Yɛ ɔ kpɔ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i sin salɛ’n kɛ ng’ɔ kpɔ kɛ be to i blɔlɔ’n nun’n sa.’
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Ɔ seli e kɛ [Abu Al Walid] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Syu’bah] seli min kɛ [Abdola bin Abdola bin Jabar], ɔ seli kɛ; N tili [Anas] Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam i nuan, ɔ seli kɛ: ‘Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nzɔliɛ’n yɛle kɛ maan e klo -Ansar mun yɛ nifaq i nzɔliɛ’n yɛle kɛ maan e kpɔ -Ansar mun’.
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Ɔ seli e kɛ [Abu Al Yaman] seli e kɛ, ɔ seli e kɛ [Syu’aib] m’ɔ fin [Az Zuhri] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], ɔ ti janvuɛ kun m’ɔ fali i wun wlali Badr alɛ’n nun’n, yɛ ɔ ti be nga be fali Abah’n be nun kun wie. Kɛ Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n sallallaahu ‘alaihi wasallam o i janvuɛ wie’m be afiɛn’n, ɔ seli kɛ: ‘An lafi min su kɛ nán amun nin Allah be san nun like fi nun, nán amun wua, nán amun kunndɛ bla annzɛ bian, nán amun kun amun mma mun, nán amun kpɛ ato ndɛ nga amun fa yi amun sa nin amun ja’m be afiɛn’n, nán like kwlaa nga amun yo’n, ɔ timan su. Sran kwlaa ng’ɔ di be su’n, i akatua’n wo Allah sa nun, yɛ sran ng’ɔ fɔn ninnge sɔ mun naan Allah tu i fɔ mɛn nga nun’n, ɔ ti kafarat mɛn i, yɛ sran kwlaa ng’ɔ fɔn ninnge sɔ mun naan Allah kata be su’n - ɔ tumɛn i fɔ mɛn nga nun - i sin’n, i junman’n sɛ i sin Allah sa nun, sɛ ɔ klo’n, annzɛ ɔ́ yáci i fɔ’n. Ɔ maan e tali nda kɛ é nánti i su ninnge sɔ’m be ti.
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Ɔ kannin ndɛ kleli e kɛ [Abdullah bin Maslamah] m’ɔ fin [Malik] m’ɔ fin [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’ah] m’ɔ fin [i baba] m’ɔ fin [Abu Sa’id Al Khudri] i ndɛ’n, ɔ seli kɛ, Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n (aklunjuɛ nin i suyralɛ’n: ɔ seli kɛ - ɔ juli i su) aɲanbeun ninnge nga Mizilɛmufuɛ kun di’n, ɔ ti bua kun m’ɔ di i oka’m be ti su lɔ’n, ɔ nin lika mmuammua kpa’m be su’n, kpɛkun ɔ nin i Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n be ko fiali, afin ɔ sro kɛ ɲrɛnnɛn’n ɔ́ tɔ́ i su.’
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Ɔ seli e kɛ [Muhammad bin Salam] seli kɛ, ɔ seli e kɛ [‘Abdah] m’ɔ fin [Hsyam] m’ɔ fin [i baba] m’ɔ fin [Aisha] m’ɔ seli kɛ: ‘Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n sallallaahu ‘alaihi wasallam kɛ ɔ seli i janvuɛ’m be kɛ be yo ninnge nga be kwla yo’n, i sin’n, i janvuɛ’m be seli kɛ; ‘E timan kɛ wɔ sa, ɔ Ɲanmiɛn i janunfuɛ, afin be yacili ɔ sa tɛ nga a yoli laa’n, ɔ nin nga á wá yó be cɛn wie lele’n be cɛli wɔ’. Ɔ maan, ɔ fali ya mɔ be kwla wun i ɲrun’n, kpɛkun ɔ seli kɛ: ‘Nanwlɛ, sran ng’ɔ su Ɲanmiɛn kpa’n, m’ɔ wun Ɲanmiɛn i wlɛ kpa amun nun’n, yɛle min’.
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Ɔ seli e kɛ [Sulaiman bin Harb] seli kɛ, be seli e kɛ [Syu’bah] m’ɔ fin [Qotadah] m’ɔ fin [Anas bin Malik] m’ɔ fin Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam’n, ɔ seli kɛ: ‘Like nsan - mɔ sɛ sran kun le be’n, ɔ́ ɲán Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i fɛ’n tra Hilo’n i nɲɔn’n: Allah nin Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i fɛ’n tra i. Yɛ sran ng’ɔ klo sran’n, ɔ kloman sran sɔ’n saan Allah ‘azza wajalla. Yɛ sran ng’ɔ kpɔ Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i sin salɛ’n kɛ ng’ɔ kpɔ kɛ be to i blɔlɔ’n nun’n sa’n’.