Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadisi
Hadisi
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
y’a fɔ an ye [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] a ko, A y’a fɔ an ye [Sufyan] min ko, ko A y’a fɔ an ye [Yahya bin Sa’id Al Ansari] ko, a y’a fɔ an ye [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], ko a y’a mɛn [Alqamah bin Waqash Al Laitsi] ko N y’a mɛn siɲɛ kelen ko [Umar bin Al Khaththab] minɛna kan k’a fɔ ko; N y’a mɛn ko kira sallallaahu alahi wasallam y’a fɔ ko: ‘wale bɛɛ bɛ bɔ ŋaniya de la, wa mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ka sara bɛ bɔ laɲini de la; Mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ ka taa jamana wɛrɛ la k’a sababu kɛ a b’a fɛ ka se diɲɛ min ma walima k’a sababu kɛ a b’a fɛ ka muso min furu, o tuma na, a ka bɔli bɛ kɛ a tun b’a fɛ ka min kɛ.’
Hadisi
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
lakalira an ye ko [Abdullah bin Yusuf] ko, [Malik] y’a lakali an ye ka bɔ [Hisham bin Urwah] fɛ ka bɔ [a fa] fɛ ka bɔ [Aisha] la dannabaaw ba fɛ, ko Al Harith bin Hisham ye Allah ka ciden (s.a.) ɲininka ko: ‘E Allah ka ciden, wajili bɛ jigin i ma cogo di?’. Allah ka ciden (s.a.w) y’a jaabi ko: ‘Tuma dɔw la, a bɛ na ne ma i n’a fɔ bɛlɛkisɛ mankan, wa nin ye sira gɛlɛnba ye ne bolo, o kɔfɛ, a bɛ jɔ walasa ne ka se ka min lase ne ma, o faamu. Wa tuma dɔw la, mɛlɛkɛ dɔ bɛ na cɛ cogo la ka kuma ne fɛ, o la sa, ne bɛ tugu a ka kuma fɔlenw kɔ.’ Aisha ko : 'Tiɲɛ na, ne ye jirali ye siɲɛ kelen min jigira a ma (s.a.w) don nɛnɛba dɔ la, o kɔfɛ, a jɔra, ne ye sumaya ye ka bɔ a ɲɛda la.'
Hadisi
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
fɔra an ye [Yahya bin Bukair] ko, A fɔra an ye ka bɔ [Al Laits] ka bɔ [Uqail] ka bɔ [Ibn Shihab] ka bɔ [’Urwah bin Az Zubair] ka bɔ [Aisyah] -Mu’minin Ba-, ko a ko: ‘Jirali daminɛ min nana Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ma, o tun bɛ ni tiɲɛ ye sugo kɛ sunɔgɔ la. Wa A tɛ sugo kɛ fo n’a nana i n’a fɔ dugujɛ yeelen. O kɔfɛ, a ye dugawu sɔrɔ a kelen na, o de la a ye Hiro ka kɔdingɛ sugandi k’o muɲu, n’o ye ka bato kɛ su fɛ waati dɔ kɔnɔ sanni a ka segin a ka denbaya kɔnɔ walasa ka fɛɛrɛw labɛn walasa ka kisi kokura. O kɔfɛ, a ye Khadijah kunbɛn walasa ka balo labɛn. Fo ka se a laban na Al Haq nana tuma min na a tun bɛ Hiro ka kɔdingɛ kɔnɔ, mɛlɛkɛ dɔ nana k’a fɔ ko : ‘Kalan?’. A y'a jaabi ko: 'Ne tɛ se ka kalan kɛ'. Nabila sallallaahu alahi wasallam y’a ɲɛfɔ ko: O la, mɛlɛkɛ ye n minɛ ka n minɛ kosɛbɛ o kɔfɛ ka n bila ka n’a fɔ tugun ko: ‘Kalan!’. A y'a jaabi ko: 'Ne tɛ se ka kalan kɛ'. O la, mɛlɛkɛ ye n minɛ ka n minɛ kosɛbɛ o kɔfɛ ka n bila k’a fɔ tugun ko: ‘Kalan!’. A y'a jaabi ko: 'Ne tɛ se ka kalan kɛ'. Mɛlɛkɛ ye n minɛ tugun ka n minɛ a siɲɛ sabanan na kosɛbɛ o kɔfɛ ka n bila ka taa, k’a fɔ tugun ko: -Kalan kɛ ni -fɔli ye- i ka Ala tɔgɔ fɔli fɛ min ye danni kɛ, a ye hadamadenw da ka bɔ joli kurulen dɔ la. Kalan, i Matigi ye nɛɛmaba ye-'. Nabila sallallaahu alahi wasallam seginna a ka denbaya ma ni jirali kumaw ye jɔrɔnanko la. A ye Khadijah bint Khawailidh kunbɛn k’a fɔ ko: ‘Aw ka ne datugu, ka ne datugu!’. A tun sirilen bɛ fo ka siran bɔ a la. O kɔ fɛ, a ye min Kɛ, a y'o Fɔ Khadija ye: 'Ne bɛ hami n yɛrɛ la'. O la, Khadijah ko: ‘Allah tɔgɔ la, Allah tɛna kojugu kɛ i la fo abada, bawo i ye mɔgɔ ye min bɛ teriya kɛ ka taa a fɛ’. O kɔfɛ, Khadijah y’a wele ka na Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul Uzza kunbɛn, Khadijah facɛ denkɛ, min tun ye kerecɛn ye Jahiliyyah waati la. A ye gafew fana sɛbɛn heburukan na, ka Bibulu fana sɛbɛn heburukan na ni Allah ka yamaruya ye. O waati la Waroqoh kɔrɔla ani a ɲɛw tun ye fiyentɔ ye. Khadijah ko : 'E n kɔrɔkɛ denkɛ, i balimakɛ denkɛ bɛ min fɔ, i k'o lamɛn'. Waroqoh ko : 'E n balimakɛ denkɛ, i ye mun sɔrɔ'. O la, Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ye min kɛra a la, o fɔ. Waroqoh ko: ‘Nin ye Namus ye, i n’a fɔ Allah y’a jira Musa la cogo min na siɲɛ kelen. Oh, n b'a fɛ n tun ka dɔgɔ hali bi ani n tun bɛ balo la tuma min na i gɛnna i ka mɔgɔw fɛ'. Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ye ɲininkali kɛ ko: 'Yala ne bɛna gɛn ka bɔ kɛnɛma u fɛ wa?' Waroqoh y’a jaabi ko: ‘Ɔwɔ. Sabula mɔgɔ si tɛna na n’i bɛ na ni min ye fo n’u bɛna tɔɔrɔ - ka kɛ juguw ye -. Ni ne tun bɛ yen o ko kɛlen waati la, ne tun bɛna aw dɛmɛ ka kɛɲɛ ni ne seko bɛɛ ye. Waroqoh ma se ka ko kɛlen min sɔrɔ a dalen tun bɛ min na bawo a sara ka kɔn o ɲɛ fatroh - lankolonya - jirali waati la. [Ibn Syhab] ko; ye ne ladɔnniya [Abu Salamah bin Abdurrahman] ko [Jabir bin Abdullah Al Anshari] kumana jirali lankolonya kan, i n’a fɔ Ala ka ciden shallallahu ‘alaihi wasallam y’a lakali cogo min na ko: ‘Ne taamatɔ ne ye kumakan dɔ mɛn ka bɔ sankolo la, ne ye n ɲɛsin o ma ani Mɛlɛkɛ de tun nana ne fɛ Hiro ka kulu kɔnɔ, a sigilen bɛ sigilan dɔ kan u ni ɲɔgɔn cɛ sankolo ni dugukolo. N siranna ka taa so, k’a fɔ ko: ‘I ka n datugu. Aw ye ne datugu.’ O la Allah Ta'ala y'a jira ko: -E minw datugulen don- fo ka se Allah ka kuma ma -ka boliw to yen-. Kabini o waati, jirali tora ka jigin ka taa a fɛ.’ Nin hadisi in fana lakalira [Abdullah bin Yusuf] ni [Abu Salih] fɛ ani fana [Hilal bin Raddad] fɛ ka bɔ [Az Zuhri] fɛ. Wa [Yunus] ko; ani [Ma'mar] sɔnna a ma ko a y'a sɔrɔ Az Zuhri fɛ.
Hadisi
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
y’a fɔ an ye [Musa bin Isma’il] a ko, A y’a fɔ an ye [Abu ‘Awanah] ko, ko A y’a fɔ an ye [Musa bin Abu Aisyah] ko, A y’a fɔ an ye [Sa’id bin Jubair] ka bɔ [Ibn ‘Abbas] fɛ Allah Ta’ala ka kumaw kan: -I kana i nɛnkun lamaga ka -kalan- Kuranɛ na bawo i bɛna teliya ka -master it-’. Ibn 'Abbas ko: 'Allah ka ciden sallallaahu alaihi wasallam tun b'a fɛ kosɛbɛ ka fɛn min jirala - Kuranɛ - - a hakili la, k'a dawolo lamaga'. Ibn 'Abbas ko: 'Ne bɛna ne dawolo lamaga -ka a kalan- i ye i n'a fɔ Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam y'a kɛ ne la cogo min na'. Sa'id ko: 'Wa ne bɛna ne dawolo lamaga -ka a kalan- i ye i n'a fɔ ne ye Ibn 'Abbas ye cogo min na. O la, kira sallallaahu alahi wasallam y’a dawolo lamaga. O kɔ, Allah Ta'ala ka kuma jigira ko: Kana i nɛnkun lamaga ka -kalan- Kuranɛ na bawo i bɛna teliya -master a la. Tiɲɛ na, a bɛ An ka musakaw la k’u lajɛ -i disi la- ani -k’i kɛ hakilitigi ye- u kalanni na’. O kɔrɔ ye ko Allah b’a lajɛ i disi la - k’a to i hakili la - o kɔfɛ i b’a kalan: ‘Ni An y’a kalan ka ban, o tuma na, i ka tugu kalan kɔ’. O kɔrɔ ye ko: ‘Aw ka lamɛnni kɛ ani ka aw makun’. O kɔ, Allah Ta'ala ko: 'O tuma na, tiɲɛ na, a bɛ Anw de bolo k'a ɲɛfɔ. O kɔrɔ ye ko: ‘Wa an ka wajibi don k’a kalan’ Wa Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam kabini o waati ni Jibril ‘Alaihis Salam nana a fɛ, a y’a lamɛn. Wa ni Jibril Alahis Salam banna tuma min na, kira sallallaahu alahi wasallam y'a kalan - a taamaɲɔgɔnw ma - i n'a fɔ Jibril Alaihis Salam y'a kalan a ye cogo min na sallallaahu alahi wasallam
Hadisi
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
y’a fɔ an ye [Abdan] a ko, a y’a fɔ an ye [Abdullah] y’a fɔ an ye [Yunus] ka bɔ [Az Zuhri] la ani ni o lakali kelen ye, a y’a fɔ an ye fana [Bisyir bin Muhammad] ko, a y’a fɔ an ye [Abdullah] ko, a y’a fɔ an ye [Yunus] ani [Ma’mar] ka bɔ [Az Zuhri] la i n’a fɔ mɔgɔ wɛrɛw y’a fɔ cogo min na, a y’a fɔ an ye [Ubaidullah bin Abdulayi] ka bɔ [Ibn ‘Abbas] la, ko Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam tun ye hadamaden dususumanin ye, kɛrɛnkɛrɛnnenya la Ramadlan kalo la, mɛlɛkɛ Jibril ‘Alaihis Salam ye a kunbɛn tuma min na, wa Jibril ‘Alaihis Salam de tun bɛ na a fɛ su o su Ramadlan kalo la, Jibril ‘Alaihis Salam tun bɛ Kuranɛ kalan yɔrɔ min na. Tiɲɛ na, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam tun ka nɔgɔn kosɛbɛ ka tɛmɛ fiɲɛ kan min tun bɛ ci.
Hadisi
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
y’a fɔ an ye [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] a ko, a y’a fɔ an ye [Syu’aib] ka bɔ [Az Zuhri] y’a fɔ n ye [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah bin Mas’ud] ko [Abdullah bin ‘Abbas] y’a fɔ a ye ko [Abu Sufyan bin Harb] y’a fɔ a ye ko Heraclius ye Kuraish jago kulu dɔ sɔrɔ, o tun bɛ jago taama dɔ la ka taa Siri jamana na waati min na bɛnkan min kɛra kira sallallaahu alahi wasallam ni Abu Sufyan ni Kuraish kafiriw cɛ, o donna baara la. U jɔra Iliya’ tuma min na u ye Heraclius kunbɛn Heraclius ka weleli la ko a ka wele ka na baro kɛ a ka jamalajɛ la, o waati la Heraclius tun bɛ ɲɔgɔn fɛ ni Romɛ mɔgɔba dɔw ye. Heraclius kumana u fɛ bamanankanfalenbaga dɔ sababu fɛ. Heraclius ko; 'Aw la jumɛn ni mɔgɔ min b'a fɔ ko ale ye kira ye, o ka denbaya cɛsira ka surun aw la?'. Abu Sufyan ko; o de la ne y'a jaabi; ‘Ne de ye denbaya jɛɲɔgɔnya gɛrɛgɛrɛ a la kosɛbɛ’. Heraclius ko; 'Aw k'a gɛrɛ ne la ani a teriw fana'. O la, u ye Kurayew bila Abu Sufyan kɔfɛ. O kɔfɛ, Heraclius y’a fɔ a ka bamanankanfalenbaga fɛ ko: ‘A fɔ a ye ko ne ye a ɲininka cɛ min b’a fɔ ko ale ye kira ye. Ni a ye nkalon tigɛ ne la, o tuma na fɛ, i ka kan ka nkalon tigɛ a la'. Allah tɔgɔ la, ni maloya tun tɛ nkalontigɛ jalakiw fɛ, k’u bɛna n ni ɲɔgɔn cɛ, ne tun bɛna nkalon tigɛ a la.’ Abu Sufyan ko; O la, a ye fɛn fɔlɔ min ɲininka n na a ko la - kira sallallaahu alahi wasallam - o kɛra : 'a bɔnsɔn jɔyɔrɔ ye mun ye aw cɛma ?' N y'a jaabi ko : 'A bɔra bɔnsɔn ɲuman - bonya - la'. A ye ɲininkali kɛ tugun ko: ‘Mɔgɔ wɛrɛ y’o fɔ a ɲɛkɔrɔ wa?’ N y'a jaabi ko: 'Foyi tɛ'. A ye ɲininkali kɛ tugun ko: ‘A fa ye masakɛ ye wa?’ N y'a jaabi ko: 'Ayi'. Mɔgɔ minnu bɛ tugu a kɔ, olu ye mɔgɔba dɔw ye wa walima mɔgɔ dɔgɔmanninw?’ Ne y'a jaabi ko: 'Hali mɔgɔ minnu bɛ tugu a kɔ, olu ye mɔgɔ dɔgɔmanninw ye'. A ye ɲininkali kɛ tugun ko: ‘Yala tugubagaw bɛ ka caya walima ka dɔgɔya wa?’ N y'a jaabi ko: 'Dɔrɔya'. A y’a ɲininka tugun ko: ‘Yala mɔgɔ dɔ ye a ka diinɛ labila ka da a kan a dimina a ka diinɛ kɔrɔ wa?’ N y'a jaabi ko: 'Foyi tɛ'. A y’a ɲininka tugun ko: ‘Yala i delila k’a sɔrɔ a bɛ nkalon tigɛ sani a k’a ka kuma fɔ wa?’ N y'a jaabi ko: 'Abada'. A ye ɲininkali kɛ tugun ko: ‘Yala a delila ka nanbara kɛ wa?’ N y’a jaabi ko: ‘A tɛ kɛ abada. An tun bɛ ɲɔgɔn fɛ n’a ye tuma min na, a ma o kɛ abada’. Abu Sufyan ko: 'Ne tɛ se ka fɛn wɛrɛ lase ni nin kuma sugu tɛ'. A ye ɲininkali kɛ tugun ko: ‘I bɛ k’a kɛlɛ wa?’ N y'a jaabi ko: 'Ɔwɔ'. A ye ɲininkali kɛ tugun ko: ‘Kɛlɛ banna cogo di?’ N y’a jaabi ko: ‘Kɛlɛ min bɛ an ni ale cɛ, o ka bon kosɛbɛ. Tuma dɔw la a b'an bugɔ, tuma dɔw la an b'a bugɔ'. A ye ɲininkali kɛ tugun ko: ‘A ye yamaruya di i ma i ka mun kɛ?’ Ne y’a jaabi ko: ‘A ye yamaruya di an ma; 'Aw ka Allah bato k'a sɔrɔ aw ma foyi fara a kan, aw bɛnbaw ye min fɔ, aw k'o bila.' A ye yamaruya di an ma fana ko an ka delili sigi sen kan, ka zakat sara, ka tiɲɛ fɔ, ka yafa ɲɔgɔn ma, ka somɔgɔw ka jɛɲɔgɔnya sabati.’ O kɔfɛ, Hɛrɛkili y’a fɔ a bamanankanfalenbaga ye ko: ‘A fɔ a ye, ne ye i ɲininka cɛ in bɔnsɔn ko la, i y’a fɔ n ye ko a bɔra mɔgɔba la. A lamɔna fana a ka mɔgɔw bɔnsɔnw cɛma. N y'i ɲininka ni mɔgɔ dɔ ye a ka kuma fɔ ka kɔrɔ, i ko ayi. Ni mɔgɔ dɔ tun y’o fɔ ka kɔrɔ, ne tun bɛna a jate ko a bɛ mɔgɔ ladege min tun ye o kuma kelen fɔ ka kɔrɔ. N y'i ɲininka fana n'a faw dɔ ye masakɛ bɔnsɔnw ye, i ko ayi. N ko ni a faw tun ye masakɛ bɔnsɔnw ye, a tun bɛna a fa ka masaya ɲini. N y'i ɲininka fana n'i delila k'a sɔrɔ a bɛ nkalon tigɛ sani a ka kuma fɔ, i ko ayi. N y’a faamu ko ni a ma a ja gɛlɛya yɛrɛ ka nkalon tigɛ mɔgɔw la, a kana fɔ Allah ye. Ne y'aw ɲininka fana ko: Minw bɛ tugu a kɔ, olu ye mɔgɔba ye wa walima mɔgɔ dɔgɔmanninw?' I ye mɔgɔ majiginlenw jaabi minnu tugura a kɔ. Tiɲɛ na, u ye kira nɔfɛmɔgɔw ye. N y'i ɲininka fana ko tugubagaw hakɛ cayara walima ka dɔgɔya, i y'a jaabi ko a cayara. Wa o de bɛ kɛ dannaya la fo a ka kɛ dafalen ye. Ne y’aw ɲininka fana ni mɔgɔ dɔ ye murutili kɛ sabu a dimina a ka diinɛ kɔrɔ. I y'a jaabi ko ayi. Wa dannaya bɛ kɛ ten ni a bɛ bonya ka bonya dusukun na. N y'i ɲininka fana n'a delila ka nanbara kɛ, i y'a jaabi abada. Wa o cogo de la Cidenw ma se ka nanbara kɛ. Wa ne y'aw ɲininka fana a ye yamaruya di aw ma ka min kɛ, aw y'a jaabi ko a ye yamaruya di aw ma ka Allah bato ni aw kana jɛɲɔgɔnya kɛ ni a ye, wa a ye aw bali ka boliw bato, a ye yamaruya di aw ma fana aw ka delili sabati, ka zakat sara, ka tiɲɛ fɔ, ka yafa ɲɔgɔn ma ani ka teriya sabati. Ni i ka kuma bɛɛ ye tiɲɛ ye, siga t'a la, a na masaya mara ne sen kɔrɔ. Tiɲɛ na, ne ye sigasiga kɛ ko a tɛ aw cɛma sisan, ni ne tun bɛ a kunbɛncogo dɔn, siga t’a la ko ne tun bɛna n jija k’a kunbɛn fo ni ne tun bɛ a kɛrɛ fɛ tuma min na ne tun bɛna a senw ko tiɲɛ na. O kɔ, Heraclius ye Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam ka bataki ɲini min nana Dihyah fɛ Basrah faamaw ma, O la, a y’a di Heraclius ma, o kɔfɛ a y’a kalan k’a fɔ ko: ‘Bismillahir rahmanir rahim. Ka bɔ Muhamadu la, Allah ka baarakɛla n’a ka ciden fɛ ka taa Heraclius la. Romɛ jamana kuntigi, Hɛrɛ ka kɛ mɔgɔ min bɛ tugu bilasirali kɔ. O tuma na fɛ, n b’aw wele ni silamɛya welekan ye; silamɛya minɛ i ye , o tuma i bɛ lakana , Allah bɛna sara fila di i ma . Nka n'aw y'i kɔdon, o tuma na fɛ, aw bɛna aw ka mɔgɔw ka jurumu muɲu, ani: Aw gafe mɔgɔw, aw ka na - aw ka kuma - sariya - dɔ sigi - anw ni aw cɛ, danfara si tɛ an ni aw cɛ, ko an tɛ mɔgɔ si bato ni Ala tɛ ani an tɛ foyi fara a kan ani ko an tɛ - fana - an dɔw bɛ dɔw ta ka kɛ Matigiw ye Allah kɔfɛ. N'u y'u kɔdon, o tuma na fɛ, a fɔ u ye ko: 'Aw ka seereya kɛ ko an ye mɔgɔw ye minnu bɛ kolo Allah ye.' Abu Sufyan ko: ‘Hɛrɛkili y’a ka kuma fɔlen lase kɔfɛ, ka bataki kalan ka ban, mankanba ni mankanba kɛra, fo u y’an gɛn ka bɔ. N y’a fɔ n teriw ye an gɛnnen kɔfɛ ko : ‘Tiɲɛ na, a welelen don Abu Kabsyah denkɛ ka ko la. Heraclius tun bɛ hami Romɛ mansamara ko la.’ O waati la ne tun bɛ hami fana ko Muhamadu bɛna se sɔrɔ, fo laban na - o dusukunnata tununna o kɔfɛ - Allah ye ne bila ka silamɛya minɛ. Wa Ibn An Nazhur tun bɛ yen, Iliya’ mɔgɔba dɔ ani Heraclius tun ye kerecɛn episkɔpu ye, a ko don dɔ la, Heraclius taara bɔ Iliya’ a jɔrɔlen don kosɛbɛ, a y’a fɔ a ka kɛlɛ ɲɛmɔgɔ dɔw ye ko: ‘Tiɲɛ na, an bɛ ban i ka ko la. O kɔfɛ, Ibn Nazhur y’a fɔ ko ‘Heraclius tun ye dolow lajɛbaga ye min tun b’a janto dolow taama na tuma bɛɛ. Siɲɛ kelen, a ye sarakalasebagaw ka ɲininkaliw jaabi minnu y’a ɲininka ko: ‘Su dɔ la, ne tun bɛ ka dolow tɛmɛni kɔlɔsi, ne y’a ye ko Khitan masakɛ bangera, jɔn bolokoli nin jamana ninnu cɛma?’ A' ye sarakalasebagaw jaabi; ‘Mɔgɔ minnu bɛ bolokoli kɛ, olu dɔrɔn de ye Yahutuw ye, aw kana aw hakili ɲagami Yahutuw kosɔn. I ka masaya jamanaw bɛɛ yamaruya dɔrɔn, walisa o jamanaw Yahutuw ka faga'. O waati la, Bani Ghassan masakɛ ka ciden dɔ ye Heraclius jira walasa a ka Allah ka ciden (s.a.w) ko fɔ a ye, cɛ in kɛlen kɔ ka maana fɔ ka ban, Heraclius ye yamaruya di ko u k’a sɛgɛsɛgɛ walasa k’a dɔn ni bolokoli kɛra a la walima n’a ma bolokoli kɛ. Sɛgɛsɛgɛli kɛlen kɔ, a y’a Sɔrɔ tiɲɛ na, a ye mɔgɔ nɛrɛma ye. O kɔ, mɔgɔw y’o fɔ Hɛrɛkili ye. Heraclius ye cɛ ɲininka Arabu tɔw ko la, yala u bolokoli walima u boloko tɛ wa?’ A y'a jaabi ko; 'Larabuw bɛɛ bolokoli'. Heraclius ko; 'Nin ye Umma masakɛ ye, tiɲɛ na, a bangera'. O kɔ, Heraclisu ye bataki ci a terikɛ dɔ ma Romɛ min ka dɔnniya ni Heraclisu ta bɛ bɛn - ka kira Muhamadu sallallaahu 'alaihi wasallam - bangeli fɔ a ye. O waati kelen na, a y'a ka taama in Tɛmɛ ka Taa Himsha jamana na, nka sanni a ka Se Himsha, a terikɛ ka bataki jaabi tùn Sera fɔlɔ. A terikɛ sɔnna Heraclius ka hakilina ma ko Muhamadu bangera ani ko tiɲɛ na, a ye kira ye. O kɔfɛ, Heraclius ye Romɛkaw ka faamaw wele u ka na a ka yɔrɔ la Himsha, bɛɛ tun bɛ lajɛ la kɔfɛ, Heraclius ye yamaruya di ko da bɛɛ ka datugu. O kɔ, a ko; ‘E rɔmɔ jamana, yala aw bɛɛ bɛna sebaaya ni ɲɛtaa nɔɔrɔma sɔrɔ, k’a sɔrɔ masaya tora an bolo wa? N'i b'a fɛ, i ka sɔn Muhamadu ma ko a ye kira ye!'. O kumaw mɛnni, u bolila i ko kungo kɔnɔ faliw, hali ni da bɛɛ tun datugulen don. Heraclius y’o ko sugu ye, a jigi tun t’a la ko u bɛna da Muhamadu ka kiraya la. O kɛlen, a ye yamaruya di bɛɛ ma u ka segin u ka yɔrɔ la k'a fɔ ko ; ‘Tiɲɛ na, ne ye min fɔ sisan, o tun ye ka aw bɛɛ ka tilenbaliya kɔrɔbɔ dɔrɔn. Sisan n y’o cɛsiri ye’. O kɔ, u y'u biri Hɛrakɛli ɲɛ kɔrɔ, u diyara a ye. O cogo la, Hɛrɛkili ka maana bɛ ban. A lakalilen don [Salih bin Kaisan] ni [Yunus] ni [Ma’mar] fɛ ka bɔ [Az Zuhri] fɛ.
Hadisi
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
y’a fɔ an ye [Abdullah bin Musa] a ko, a y’a fɔ an ye [Hanzhalah bin Abu Sufyan] ka bɔ [’Ikrimah bin Khalid] ka bɔ [Ibn Umar] ko: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ko: ‘Silamɛya jɔlen bɛ -jusigi- duuru kan; seereya ko ala wɛrɛ tɛ yen ni Allah tɛ wa tiɲɛ na Muhamadu ye Allah ka ciden ye, a bɛ seliw sigi sen kan, ka zaka sara, ka haji sara ani ka sunɔgɔ Ramadan waati la’.
Hadisi
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
A y’a fɔ an ye [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] a ko, A y’a fɔ an ye [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] min ko, ko A y’a fɔ an ye [Sulaiman bin Bilal] ka bɔ [Abdullah bin Dinar] ka bɔ [Abu Salih] ka bɔ [Abu Hurairah] fɛ ka bɔ kira sallallaahu alahi wasallam fɛ, a ko: ‘Danna bolofara ka ca ni bi wɔɔrɔ ye, ani maloya ye dannaya dɔ ye’.
Hadisi
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
lakalira anw ye [Adam bin Abu Iyas] ko, A lakalira anw ye [Syu’bah] kabɔ [Abdullah bin Abu As Safar] fɛ ani [Isma’il bin Abu Khalid] fɛ ka bɔ [Asy Sya’bi] fɛ ka bɔ [Abdullah bin ‘Amru] fɛ ka bɔ kira sallallaahu alahi tun ye Allam ye, a ko: ‘Silamɛ ye mɔgɔ ye min ka kumaw ni a bolow bɛ lakana silamɛw bolo , wa Muhajiri ye mɔgɔ ye min bɛ Ala ka kow dabila . ' Abu Abdulayi ko; ani [Abu Mu’awiyyah] ko; A y'a fɔ an ye [Daud], ale ye Ibn Hind denkɛ ye, ka ['Amir] ko; Ne ye [Abdullah] mɛn, o kɔrɔ ye ibn ‘Amru ye, ka bɔ kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ Ani ko [Abdul A’laa] ka bɔ [Daud] fɛ ka bɔ [’Amir] fɛ ka bɔ [Abdullah] fɛ ka bɔ kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ
Hadisi
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
y’a fɔ an ye [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] a ko, A y’a fɔ an ye [ne fa] ko, ko A y’a fɔ an ye [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] ka bɔ [Abu Burdah] ka bɔ [Abu Musa] la ko: ‘E Allah ka ciden, silamɛya jumɛn de nafa ka bon kosɛbɛ? Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam y’a jaabi ko: ‘Silamɛw lakananen don jɔnw na ka bɔ u da ni u bolow la’.
Hadisi
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
A y’a fɔ an ye [‘Amru bin Khalid] ko, A y’a fɔ an ye [Al Laits] ka bɔ [Yazid] fɛ ka bɔ [Abu Al Khair] fɛ ka bɔ [Abdullah bin ‘Amru] fɛ; Mɔgɔ dɔ tun bɛ yen min ye kira sallallaahu alahi wasallam ɲininka; 'Silamɛya jumɛn de ka fisa?' Nabila sallallaahu alahi wasallam y'a jaabi ko : 'Aw bɛ dumuni di, ka foli kɛ aw bɛ mɔgɔw dɔn ani aw tɛ minnu dɔn'.
Hadisi
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
ye anw lakali [Musaddad] ko, a ye anw [Yahya] lakali ka bɔ [Syu’bah] la ka bɔ [Qotadah] la ka bɔ [Anas] la ka bɔ kira sallallaahu alahi wasallam la Ani ka bɔ [Husain Al Mu’alim] fɛ, a ye anw lakali [Qotadah] ka bɔ [Anas] la ka bɔ kira sallallaahu alahi wasallam fɛ, a ko: ‘Aw si tɛ bɛ dannaya kɛ fo a bɛ a balima kanu i n'a fɔ a b'a yɛrɛ kanu cogo min na'.
Hadisi
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
A fɔra an ye [Abu Al Yaman] ko, a fɔra an ye [Syu’aib] ko, a fɔra an ye [Abu Az Zanad] ka bɔ [Al A’raj] la ka bɔ [Abu Hurairah] la, ko Allah ka ciden (s.a.w) y’a fɔ ko: ‘O la, mɔgɔ min bolo ne ni bɛ min bolo, aw si tɛna da a la fo ka ne kanu ka tɛmɛ o kan a bangebagaw n'a denw'.
Hadisi
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
tun bɛ tali kɛ anw na [Ya’qub bin Ibrahim] ko, a tun bɛ tali kɛ anw na [Ibn ‘Ulayyah] ka bɔ [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] la ka bɔ [Anas] la ka bɔ kira sallallaahu ‘alaihi wasallam la Wa a tun bɛ tali kɛ an na fana [Adam] ko, a bɛ tali kɛ anw na [Syu’bah] ka bɔ [Qotadah] la ka bɔ [Anas] fɛ, The Nabila sallallaahu alaihi wasallam ko: 'aw si tɛna da fo ne a kanu ka tɛmɛ a bangebagaw, a denw ani hadamadenw bɛɛ kan.'
Hadisi
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
fɔra an ye [Muhammad bin Al Mutsanna] ko, a fɔra an ye [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] ko, a fɔra an ye [Ayyub] ka bɔ [Abu Qilabah] fɛ ka bɔ [Anas bin Malik] fɛ ka bɔ kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ, a ko: ‘Fɛn saba minnu ni mɔgɔ bɛ yen, a bɛna dannaya duman sɔrɔ: A ye Allah dilan ani a ka ciden min ka di a ye kosɛbɛ ka tɛmɛ nin fila kan. Ni a ye mɔgɔ kanu, a t'a kanu fo Allah kosɔn. Wa a bɛ segin dannabaliya kɔniya i n’a fɔ a bɛ fili jahanama kɔnɔ cogo min na.’
Hadisi
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
A y’a fɔ an ye [Abu Al Walid] ko, a y’a fɔ an ye [Syu’bah] y’a fɔ n ye [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], ko; Ne ye [Anas] mɛn kira sallallaahu alahi wasallam fɛ, a ko: ‘dannaya taamasyɛn ye ka -Ansar kanu ani nifaq taamasyɛn ye ka -Ansar koniya’.
Hadisi
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
y’a fɔ an ye [Abu Al Yaman] ko, a y’a fɔ an ye [Syu’aib] ka bɔ [Az Zuhri] ko, a y’a fɔ an ye [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], ko [‘Ubadah bin Ash Shamit] tun ye teri ye min ye a sen don Badr kɛlɛ la ani fana a tun ye mɔgɔ dɔ ye min ye kalili kɛ Aqobah su fɛ, a ko ko Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam y'a fɔ tuma min na a tun bɛ a teri dɔw cɛma : 'Aw ka da kantigiya la ne la ko aw kana jɛɲɔgɔnw fara Allah kan ni fɛn si ye, ka sonyali kɛ, ka jatɔya kɛ, ka aw denw faga, ka nkalonw dabɔ aw bolow ni aw senw cɛ, aw kana kan bila min ka ɲi. Aw la mɔgɔ o mɔgɔ y'u dafa, a sara bɛ Allah fɛ, ani mɔgɔ o mɔgɔ ye nin kow tiɲɛ, o kɔfɛ Allah y'a ɲangi diɲɛ kɔnɔ, o ye kafarati ye a bolo, wa mɔgɔ o mɔgɔ ye nin kow tiɲɛ, ka sɔrɔ Allah y'u datugu - a t'a ɲangi diɲɛ kɔnɔ - o tuma na, a ka jago bɛ segin Allah ma, n'a b'a fɛ, a bɛ yafa a ma walima a bɛna a ɲangi O la sa, an ye layidu ta a ye ko an bɛna kantigiya kɛ o kow kosɔn.
Hadisi
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
fɔra an ye [Abdullah bin Maslamah] fɛ ka bɔ [Malik] fɛ ka bɔ [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’Sha’ah] fɛ ka bɔ [a fa] fɛ ka bɔ [Abu Sa’id Al Khudri] fɛ ko a ko, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ko: ‘A bɛ ɲini ka kɛ - waati dɔ la - ko silamɛ ka nafolo ɲumanba tun ye bakɔrɔn a tun bɛ baganmara kuluw kun na ani yɔrɔ janw na , a taara n' o ye . a ka diinɛ sababu bɔra siran na ko a bɛna tɔgɔ tiɲɛ’.
Hadisi
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
y’a fɔ an ye [Muhammad bin Salam] ko, a y’a fɔ an ye [‘Abdah] ka bɔ [Hisyam] ka bɔ [a fa] la ka bɔ [Aisha] ko: ‘Alla ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam ye tuma min na a ye yamaruya di sahakɛw ma, a ye yamaruya di u ma ko u ka kɛwalew kɛ, u sera ka minnu kɛ, o kɔfɛ, taamaɲɔgɔnw ko 'An tɛ i ko i, Ala ka ciden, bawo i ka jurumu tɛmɛnenw ni jurumu nataw yafara i ma'. O la a sallallaahu alaihi wasallam dimina min tun bɛ se ka ye a ɲɛda la, o kɔfɛ a ko: ‘Tiɲɛ na, mɔgɔ min ye Ala ɲɛsiranbaa ye kosɛbɛ ani min bɛ Allah faamuya kosɛbɛ aw cɛma, o ye ne ye’.
Hadisi
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
fɔra an ye [Sulaiman bin Harb] ko, a fɔra an ye [Syu’bah] ka bɔ [Qotadah] la ka bɔ [Anas bin Malik] ka bɔ kira sallallaahu alahi wasallam fɛ, a ko: ‘Fɛn saba- minnu bɛ mɔgɔ bolo, a bɛ dannaya duman sɔrɔ: Allah n’a ka ciden kanulen don a fɛ ka tɛmɛ nin fila kan. Wa min, n'a bɛ mɔgɔ kanu, a tɛ o tigi kanu fo Allah 'azza wajalla. Wa min bɛ segin kafirili kɔniya i n’a fɔ a bɛ fili jahanama kɔnɔ cogo min na’.
