Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hədis
Hədis
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Bizə [Əl-Humeidi Abdullah bin əz-Zubeyr] xəbər verdi ki, o dedi ki, bizə [Sufyan] xəbər verdi ki, o dedi ki, bizə [Yəhya bin Səid Əl-Ənsari] dedi ki, bizə [Məhəmməd bin İbrahim ət-Taimi] xəbər verdi ki, o [Əlqamə bin Vəqaş Əl-Leysi] dediyini eşitmişdir; mən bir dəfə [Ömər bin əl-Xəztab] minbərdə belə dediyini eşitdim; mən Peyğəmbərin (s) belə dediyini eşitdim: “Bütün əməllər niyyətdən asılıdır və hər bir insanın savabı nəzərdə tutulan şeydən asılıdır; kim çatmaq istədiyi dünya və ya evlənmək istədiyi bir qadın üçün hicrət etmək niyyətindədirsə, onun hicrəti niyyət etdiyi şeyədir”.
Hədis
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Bizə [Abdullah ibn Yusif]-in [Malik]-in [Hişam ibn Urva]-dan [atası]-dan [möminlərin anası Aişə]-dən belə dediyi rəvayət olunub: Əl-Haris ibn Hişam Allah Rəsulundan (sallallahu aleyhi və səlləm) soruşdu: “Ey Allahın Rəsulu, sənə vəhy necə nazil olur?” Allah Rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm) cavab verdi: “Bəzən mənə zəng səsi kimi gəlir və bu, mənim üçün ən çətin yoldur, sonra dayanır ki, nəyin çatdırıldığını başa düşüm. Bəzən bir mələk insan şəklində gəlib mənimlə danışır, ona görə də onun dediklərini izləyirəm.” Aişə dedi: “Həqiqətən, mən bir dəfə çox soyuq bir gündə ona (sallallahu aleyhi və səlləm) vəhy nazil olduğunu gördüm, sonra dayandı və alnından tər axdığını gördüm.”
Hədis
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Bizə [Yəhya bin Bukeyr] dedi: Bizə [Əl-Leytdən] [Uqayldan] [İbn Şihabdan] [Ürvə bin Zubeyrdən] [Möminlərin anası] Aişədən belə dedi: “Rəsulullaha (s) gələn vəhyin başlanğıcı yuxuda həqiqi bir yuxu idi. O, sübh işığı kimi gəlmədikcə yuxu görməz. Sonra tənhalığa eşq bəslədi, ona görə də Hiro mağarasını seçdi və buna dözdü, yəni yenidən sağ qalmaq üçün azuqə hazırlamaq üçün ailəsinin yanına qayıtmazdan əvvəl bir müddət gecə ibadət etdi. Sonra azuqə hazırlamaq üçün Xədicə ilə görüşdü. Nəhayət, Əl-Haq Hiro mağarasında olanda gələnə qədər bir mələk gəldi və soruşdu: “Oxu?” O cavab verdi: “Oxuya bilmirəm.” Peyğəmbər (s) izah etdi: “Beləliklə, mələk məni tutdu və möhkəm qucaqladı, sonra buraxdı və yenidən dedi: “Oxu!”” O cavab verdi: “Oxuya bilmirəm”. Mələk məni tutub möhkəm qucaqladı, sonra buraxıb yenidən dedi: “Oxu!”. O cavab verdi: “Oxuya bilmirəm”. Mələk məni yenidən tutub üçüncü dəfə möhkəm qucaqladı, sonra buraxdı və yenidən dedi: “Yaradan Allahın adını çəkərək oxu, O, insanları laxtalanmış qandan yaratmışdır. Oxu, sənin Rəbbin Rəhmandır”. Peyğəmbər (s.a.v.) vəhy sözləri ilə narahat halda ailəsinin yanına qayıtdı. O, Xədicə bint Xəvaylidə rast gəldi və dedi: “Məni ört, məni ört!”. O, qorxusunu itirənə qədər örtülmüşdü. Sonra Xədicəyə baş verənləri danışdı: “Özüm üçün narahatam”. Xədicə dedi: “Allaha and olsun ki, Allah sənə əbədi olaraq zərər verməz, çünki sən dostluğu davam etdirən insansan”. Xədicə onu Xədicənin əmisinin oğlu, cahiliyyət dövründə xristian olan Varoqoh bin Növfəl bin Əsəd bin Əbdül-Uzza ilə görüşməyə dəvət etdi. O, həmçinin ibrani dilində kitablar yazmış və Allahın izni ilə Müqəddəs Kitabı ibrani dilində yazmışdır. O vaxt Varoqoh qocalmışdı və gözləri kor idi. Xədicə dedi: “Ey əmimin oğlu, qardaşının oğlunun dediklərinə qulaq as”. Varoqoh dedi: “Ey qardaşımın oğlu, nələr yaşamısan”. Beləliklə, Rəsulullah (s.a.s.) başına gələnləri danışdı. Varoqoh dedi: “Bu, Allahın Musaya bir dəfə vəhy etdiyi Namusdur. Kaş ki, sən qövmün tərəfindən qovulduğun zaman hələ gənc olaydım və hələ sağ olaydım”. Rəsulullah (s.a.s.) soruşdu: “Məni onlar qovacaqlarmı?” Varoqoh cavab verdi: “Bəli. Çünki heç kim sənin gətirdiyin şeylə gəlməyəcək, əgər onlara zərər verilməsə - düşmən edilməsə -. Əgər mən həmin hadisə zamanı orada olsaydım, sizə əlimdən gələnin ən yaxşısını edərdim. Varoqoh inandığı hadisəni yaşamadı, çünki o, vəhy fətrü - boşluğu - zamanı daha əvvəl vəfat etmişdi. [İbn Syihab] dedi: Mənə [Əbu Sələmə bin Əbdürrəhmana] xəbər verdi ki, [Cabir bin Abdullah Əl-Ənşari] vəhy boşluğu haqqında danışıb, necə ki, Allah Rəsulu (s) belə rəvayət edib: “Gedərkən göydən bir səs eşitdim, ona baxdım və bu, Hiro mağarasında göylə yer arasında bir stulda oturmuş mənə gələn mələk idi. Qorxub evə getdim və dedim: “Məni örtün. Məni örtün.” Beləliklə, Allah Təala vəhy nazil etdi: “Ey örtülü olanlar - Allahın sözünə qədər - və bütləri tərk edin-. O vaxtdan bəri vəhy davamlı olaraq nazil olmağa davam edir.” Bu hədisi [Abdullah bin Yusif] və [Əbu Saleh], eləcə də [Hilal bin Rəddad] [əz-Zuhridən] rəvayət etmişdir. [Yunus] demişdir və [Mə'mər] də onun bunu Əz-Zuhridən aldığını təsdiqləmişdir.
Hədis
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Bizə [Musa ibn İsmayıl] danışdı, dedi ki, bizə [Əbu Əvanə] dedi ki, bizə [Musa ibn Əbu Aisyah] dedi ki, bizə [Səid ibn Cübeyr] [İbn Abbas]-dan Allah Təalanın sözləri haqqında danışdı: "Quranı oxumaq üçün dilinizi tərpətməyin, çünki tez bir zamanda onu mənimsəmək istəyəcəksiniz." İbn Abbas dedi: "Allahın Rəsulu - sallallahu aleyhi və səlləm - nazil olanı - əzbərləmək üçün çox güclü bir istək duyurdu və dodaqlarını tərpədirdi." İbn Abbas dedi: "Mən də dodaqlarımı tərpədərək sizə oxuyacağam, necə ki, Allah Rəsulu - sallallahu aleyhi və səlləm - mənə oxuyurdu." Səid dedi: "Mən də dodaqlarımı tərpədərək sizə oxuyacağam, necə ki, İbn Abbasın bunu etdiyini gördüm. Beləliklə, Peyğəmbər - sallallahu aleyhi və səlləm - dodaqlarını tərpətdi." Sonra Allah Təalanın kəlamı nazil oldu: "Quranı oxumaq üçün dilinizi tərpətməyin, çünki onu tez mənimsəyəcəksiniz. Həqiqətən də, onları (qolunuzda) toplamaq və oxumaqda sizi ağıllı etmək Bizim hesabımızadır". Bunun mənası odur ki, Allah onu (qolunuzda) əzbərləmək üçün toplayır və sonra oxuyursunuz: "Onu oxuyub qurtardıqdan sonra oxumağa davam edin". Bu, "Dinləyin və susun" deməkdir. Sonra Allah Təala dedi: "O zaman, həqiqətən, onu izah etmək Bizə aiddir. Bu, "Onu oxumaq bizim borcumuzdur" deməkdir. Allah Rəsulu (s.a.s.) Cəbrail (ə.s.) onun yanına gələndə onu dinlədi. Cəbrail (ə.s.) getdikdə, Peyğəmbər (s.a.s.) onu (əshabına) Cəbrail (ə.s.) ona (s.a.s.) oxuduğu kimi oxudu.
Hədis
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Bizə [Əbdan] dedi, bizə [Abdullah] bizə [Yunus] [əz-Zuhri]-dən danışdı və eyni rəvayətlə bizə [Bisir bin Məhəmməd] dedi, bizə [Abdullah] dedi, bizə [Yunus] və [Mə'mər] [əz-Zuhri]-dən danışdı, başqalarının dediyi kimi, bizə [Ubeydullah bin Abdullah] [İbn Abbas] dedi ki, Rəsulullah -sallallahu aleyhi və səlləm - ən mülayim insan idi, xüsusən də Ramazan ayında mələk Cəbrayıl ilə qarşılaşanda və Ramazan ayında hər gecə onun yanına gələn Cəbrayıl idi, orada Cəbrayıl Quranı öyrədirdi. Həqiqətən də, Rəsulullah -sallallahu aleyhi və səlləm əsən küləkdən daha mülayim idi.
Hədis
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Bizə [Əbu Əl-Yəmən Əl-Həkəm bin Nafi] xəbər verib, dedi ki, [əz-Zuhridən] [Syuaib] mənə [Übeydullah bin Abdullah bin Ütbə bin Məsud] xəbər verib ki, [Abdullah bin Abbas] ona [Əbu Süfyan bin Hərb] xəbər verib ki, Herakl Peyğəmbərin (s) əleyhi və səlləm ilə Əbu Süfyan və Qureyş kafirləri arasında müqavilə qüvvəyə mindiyi vaxt Suriya torpağına ticarət səfərində olan bir Qureyş ticarət qrupunu qəbul edib. Onlar İliyada dayandıqda Heraklın dəvəti ilə onunla görüşdülər və onun məclisində dialoqa dəvət olundular. Herakl bu zaman Roma əyanları ilə birlikdə idi. Herakl onlarla tərcüməçi vasitəsilə danışdı. Herakl soruşdu: “Hansınız Peyğəmbər olduğunu iddia edən şəxslə ən yaxın qohumluq əlaqəsinə malikdir?” Əbu Süfyan dedi; mən də cavab verdim: “Ona ən yaxın qohumluq əlaqəsinə malik olan mənəm”. Herakl dedi: “Onu mənə və dostlarına yaxınlaşdırın”. Beləliklə, Qureyşliləri Əbu Süfyanın arxasına qoydular. Sonra Herakl tərcüməçisi vasitəsilə dedi: “Ona de ki, mən ondan peyğəmbər olduğunu iddia edən adam haqqında soruşdum. Əgər o, mənə yalan danışırsa, siz də ona yalan danışmalısınız”. Allaha and olsun ki, əgər mənə qarşı yalan ittihamlarının yaratdığı utanc olmasaydı, mən də ona yalan danışardım”. Əbu Süfyan dedi: “Onun – Peyğəmbərin – sallallahu aleyhi və səlləm – haqqında məndən soruşduğu ilk şey bu idi: “Onun nəslinin aranızda mövqeyi necədir?” Mən cavab verdim: “O, yaxşı nəsildəndir”. O, yenidən soruşdu: “Bunu ondan əvvəl başqası deyibmi?” Mən cavab verdim: “Heç nə”. O, yenidən soruşdu: “Atası padşahdırmı?” Mən cavab verdim: “Xeyr”. Ona tabe olanlar yüksək vəzifəli insanlardır, yoxsa aşağı təbəqəli insanlar?” Mən cavab verdim: “Ona tabe olanlar belə aşağı təbəqəlidirlər”. O, yenidən soruşdu: “Tərəfdarlar artır, yoxsa azalır?” Mən cavab verdim: “Artır.” O, yenidən soruşdu: “Dininə qəzəbləndiyi üçün dindən çıxan olubmu?” Mən cavab verdim: “Heç nə.” O, yenidən soruşdu: “Dediyi sözü deməzdən əvvəl yalan danışdığını gördünüzmü?” Mən cavab verdim: “Heç vaxt.” O, yenidən soruşdu: “Heç vaxt xəyanət edibmi?” Mən cavab verdim: “Heç vaxt. Onunla vaxt keçirdiyimiz zaman heç vaxt bunu etməyib.” Əbu Süfyan dedi: “Bu kimi sözlərdən başqa heç nə deyə bilmərəm.” O, yenidən soruşdu: “Onunla döyüşürsünüzmü?” Mən cavab verdim: “Bəli.” O, yenidən soruşdu: “Müharibə necə bitdi?” Mən cavab verdim: “Bizimlə onun arasında müharibə çox şiddətlidir. Bəzən o bizi döyür, bəzən biz onu döyürük. O, yenidən soruşdu: “Sizə nə etməyi əmr etdi?” Mən cavab verdim: “O, bizə əmr etdi: “Allaha heç nəyi şərik qoşmadan ibadət edin və atalarınızın dediklərini tərk edin.” O, bizə namaz qılmağı, zəkat verməyi, doğru danışmağı, bir-birimizi bağışlamağı və qohumluq əlaqələrini qorumağı əmr etdi. Herakl tərcüməçisinə dedi: “Ona de ki, mən səndən kişinin əcdadı haqqında soruşdum və sən mənə onun nəcib nəsildən olduğunu dedin. O, həmçinin öz qövmünün nəsilləri arasında böyümüşdü. Səndən əvvəl dediklərini kimsə deyib-demədiyini soruşdum, sən yox dedin. Əgər əvvəllər kimsə desəydi, mən onu əvvəllər eyni şeyi deyən birini təqlid etdiyini düşünərdim. Səndən atalarından hər hansı birinin kral nəslindən olub-olmadığını da soruşdum, sən yox dedin. Dedim ki, əgər ataları kral nəslindən olsaydı, atasının krallığını tələb edərdi. Səndən də soruşdum ki, dediyi sözü deməmişdən əvvəl onu yalan danışan görmüsənmi, sən yox dedin. Başa düşürəm ki, əgər o, insanlara, Allaha yalan danışmağa belə cəsarət etməsəydi. Və mən də səndən soruşdum ki, ona tabe olanlar nəcibdirlər, yoxsa alçaqlar?” Sən ona tabe olan alçaqlara cavab verdin. Həqiqətən də, onlar Peyğəmbərin davamçılarıdır. Mən də sizdən ardıcılların sayının artıb-azalmadığını soruşdum, siz də artdığını dediniz. Və iman kamilləşənə qədər belədir. Mən də sizdən kiminsə dininə qəzəblənərək dindən çıxıb-çıxmadığını soruşdum. Siz "xeyr" cavabını verdiniz. Və iman qəlbdə böyüyüb böyüdükdə belə olur. Sizdən də soruşdum ki, o, heç vaxt xəyanət edibmi, siz "heç vaxt" cavabını verdiniz. Və beləliklə, həvarilər xəyanət edə bilməzdilər. Mən də sizdən nə etməyi əmr etdiyini soruşdum, siz cavab verdiniz ki, o, sizə Allaha heç nəyi şərik qoşmadan ibadət etməyi əmr edib və sizə bütlərə ibadət etməyi qadağan edib, həmçinin sizə namaz qılmağı, zəkat verməyi, doğru danışmağı, bir-birinizi bağışlamağı və dostluğu qorumağı əmr edib. Əgər dediklərinizin hamısı doğrudursa, o, mütləq mənim ayaqlarımın altındakı səltənəti idarə edəcək. Həqiqətən də, mən onun indi sizin aranızda olmadığından şübhələnirdim, əgər onunla necə görüşəcəyimi bilsəydim, onun yanında olana qədər onun ayaqlarını yuyana qədər onunla görüşməyə çalışardım. Sonra Herakl, Dihyənin Bəsrə hökmdarlarına gətirdiyi Allah Rəsulunun -sallallahu aleyhi və səlləm- məktubunu istədi. O, məktubu Herakla verdi, sonra oxudu və orada belə yazılmışdı: “Bismillahir rahmanir rahim. Allahın qulu və elçisi Məhəmməddən, Rum hökmdarı Herakla, salam olsun! Bundan sonra sizi İslam dəvəti ilə dəvət edirəm; İslamı qəbul edin, onda amanda qalacaqsınız, Allah sizə ikiqat mükafat verəcək. Əgər üz çevirsəniz, qövmünüzün günahını öz üzərinizə götürəcəksiniz və dedi: “Ey kitab əhli, gəlin bir sözə - əməl edin - bizimlə sizin aranızda heç bir fərq yoxdur ki, biz yalnız Allaha ibadət edirik, Ona heç nəyi şərik qoşmuruq və həmçinin bəzilərimiz Allahdan başqa bir-birimizi Rəbb qəbul etmirik”. Əgər üz çevirsələr, onlara deyin: “Şahid olun ki, biz Allaha təslim olanlarıq”. Əbu Süfyan dedi: “Herakl dediklərini çatdırıb məktubu oxuyub qurtardıqdan sonra bir hay-küy və yüksək səslər qalxdı ki, bizi qovdular. Qovulduqdan sonra dostlarıma dedim: “Həqiqətən də, o, Əbu Kəbsyanın oğlunun işinə dəvət olunub. Herakl Roma imperiyasından narahat idi”. O vaxt mən də Məhəmmədin qalib gələcəyindən narahat idim, ta ki nəhayət - bu hiss sonra yox oldu - Allah məni İslamı qəbul etdirənə qədər. İliyyənin zadəganlarından biri olan İbn Ən Nəzhur da var idi və İliyyənin xristian yepiskopu idi. O deyirdi ki, bir gün İliyyəni ziyarət edəndə çox narahat idi və bəzi müharibə komandirlərinə dedi: “Həqiqətən də, biz sizin vəziyyətinizi inkar edirik”. İbn Nəzhur sonra dedi: “Herakl həmişə ulduzların səyahətinə diqqət yetirən bir münəccim idi. Bir dəfə kahinlərin suallarını cavablandıran kahinlər ona dedilər: “Bir gecə ulduzların keçidini müşahidə edərkən gördüm ki, Xitan padşahı doğulub, bu xalqdan kim sünnət olunub?” Kahinlərə cavab ver; “Sünnət edən yeganə insanlar yəhudilərdir, yəhudilərə görə narahat olmayın. Sadəcə krallığınızdakı bütün ölkələrə əmr verin ki, həmin ölkələrdəki yəhudilər öldürülsün”. O zaman Bəni-Qəssan padşahının elçisi Herakliusu Allah Rəsulu (ona Allahın salavatı və salamı olsun) haqqında danışmaq üçün gətirdi. Kişi hekayəni danışıb qurtardıqdan sonra Heraklius onun sünnət olunub-olunmadığını yoxlamaq üçün müayinə olunmasını əmr etdi. Yoxladıqdan sonra məlum oldu ki, o, əslində qara dərili idi. Sonra insanlar Herakliusa dedilər. Heraklius kişidən digər ərəblər haqqında soruşdu ki, onlar sünnət olunublar, yoxsa yox?” O cavab verdi: “Bütün ərəblər sünnət olunub”. Heraklius dedi: “Bu, ümmətin padşahıdır, həqiqətən də o, doğulub”. Sonra Heraklius Romadakı Heraklisu ilə eyni biliyə malik olan bir dostuna məktub göndərdi ki, ona Məhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun) doğulması haqqında məlumat versin. Bu vaxt o, Himşa ölkəsinə səyahətinə davam etdi, lakin Himşaya çatmazdan əvvəl dostunun məktubuna cavab gəldi. Dostu Herakliusun Məhəmmədin doğulduğu və həqiqətən də peyğəmbər olduğu fikri ilə razılaşdı. Heraklius daha sonra Roma məmurlarını Himşadakı yerinə gəlməyə dəvət etdi, hamı görüşdə iştirak etdikdən sonra Heraklius bütün qapıların bağlanmasını əmr etdi. Sonra dedi: “Ey rum xalqı, səltənət bizim əlimizdə qaldığı müddətdə hamınız möhtəşəm qələbə və tərəqqiyə nail olacaqsınızmı? İstəsəniz, Məhəmmədi peyğəmbər kimi qəbul edin!”. Bu sözləri eşidən onlar bütün qapılar bağlı olsa da, vəhşi eşşəklər kimi qaçdılar. Belə bir vəziyyəti görən Heraklius, Məhəmmədin peyğəmbərliyinə inanacaqlarına ümidini itirdi. Sonra hər kəsə öz yerlərinə qayıtmağı əmr etdi və dedi: “Əslində, indi dediklərim hamınızın dözümlülüyünü sınamaq üçün idi. İndi mən bu qətiyyəti gördüm”. Sonra onlar Herakliusun qarşısında baş əydilər və ondan məmnun oldular. Herakliusun hekayəsi belə bitir. Bunu [Saleh bin Keysan], [Yunus] və [Mə'mər] [əz-Zuhridən] rəvayət etmişlər.
Hədis
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Bizə [Abdullah ibn Musa] nəql etmişdir, o dedi, bizə [Hənzələ ibn Əbu Süfyan] nəql etmişdir, [İkrimə ibn Xalid] nəql etmişdir, [İbn Ömər] nəql etmişdir: Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm belə buyurdu: “İslam beş təməl üzərində qurulub: Allahdan başqa ilah olmadığına və Məhəmmədin Allahın elçisi olduğuna şəhadət etmək, namaz qılmaq, zəkat vermək, həcc etmək və Ramazan ayında oruc tutmaq”.
Hədis
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Bizə [Abdullah bin Muhəmməd əl-Cu'fi] nəql etmişdir, o dedi: Bizə [Əbu Əmir əl-Aqadi] nəql etmişdir, o dedi ki, bizə [Süleyman bin Bilal] nəql etmişdir, o [Abdullah bin Dinar] nəql etmişdir, o [Əbu Saleh] nəql etmişdir, o [Əbu Hüreyrə] nəql etmişdir, o dedi: “İmanın altmışdan çox budağı var və həya imanın bir hissəsidir”.
Hədis
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Bizə [Adəm ibn Əbu İyas] belə rəvayət olunub: Bizə [Syuəbə] [Abdullah ibn Əbu Əs Səfər] və [İsmail ibn Əbu Xalid] [Asi Syabi] [Abdullah ibn Əmru] [Peyğəmbərdən -səlləllahu aleyhi və səlləm] belə dediyi rəvayət olunub: “Müsəlman sözləri və əlləri müsəlmanlar üçün təhlükəsiz olan şəxsdir, mühacir isə Allahın haram etdiyi şeyləri tərk edən şəxsdir”. Əbu Abdullah dedi; və [Əbu Müaviyə] dedi: “Bizə [Davud] ibn Hindin oğlu olduğunu dedi, [Amir] dedi: “Mən [Abdullah], yəni ibn Əmru Peyğəmbərdən -səlləllahu aleyhi və səlləm - eşitdim.” [Əbdul Əla] [Davuddan] [Amirdən] [Abdullah] Peyğəmbərdən -səlləllahu aleyhi və səlləm - belə dedi:
Hədis
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Bizə [Səid ibn Yəhya ibn Səid əl-Quraysi] nəql etdi, dedi o, bizə dedi, dedi [atam] dedi, bizə dedi ki, [Əbu Burdə ibn Abdullah ibn Əbu Burdə] nəql etdi, [Əbu Burdə] nəql etdi, [Əbu Musa] dedi: “Ey Allahın Rəsulu, hansı İslam ən vacibdir?” Rəsulullah (s.a.v.) cavab verdi: “Müsəlmanlar kimlərdir ki, ağzından və əllərindən amandadırlar?”
Hədis
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Bizə [Əmru bin Xalid] dedi: Bizə [Əl-Leyt] dedi: [Yezid] dedi: [Əbu Xeyr] dedi: [Abdullah bin Amru] dedi: Bir nəfər Peyğəmbərdən (s) soruşdu: “Hansı İslam ən yaxşısıdır?” Peyğəmbər (s) cavab verdi: “Siz yemək verirsiniz, tanıdığınız və tanımadığınız insanlara salam verirsiniz”.
Hədis
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Bizə [Musəddad] dedi, bizə [Yəhya] dedi, [Syu'bə] dedi, [Qotada] dedi, [Ənəs] dedi, Peyğəmbərdən (s) rəvayət etdi, [Hüseyn əl-Mualim] dedi, bizə [Qotada] dedi, [Ənəs] dedi, Peyğəmbərdən (s) rəvayət etdi, o dedi: “Sizdən heç biri özü üçün sevdiyi kimi qardaşı üçün də sevməyincə iman gətirməz”.
Hədis
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Bizə [Əbu əl-Yəman] dedi, bizə [Syueib] dedi, bizə [Əbu əz-Zənəd] dedi, [Əl-Ərac] dedi, [Əbu Hüreyrə] dedi ki, Allah Rəsulu (Ona Allahın salavatı və salamı olsun) belə buyurdu: “Canım əlində olana and olsun ki, sizlərdən heç biri mən valideynlərindən və övladlarından daha çox sevilənə qədər iman gətirməyəcək”.
Hədis
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Bu, bizə [Yəqub ibn İbrahim] dedi, bizə [İbn Uleyya] [Əbdül-Əziz ibn Şuheyb] [Ənəs] Peyğəmbərdən -səlləllahu aleyhi və səlləm] - rəvayət etmişdir. Həmçinin bizə [Adəm] dedi, bizə [Syu'ba] [Qotada] [Ənəs] dedi: Peyğəmbər (səlləllahu aleyhi və səlləm) dedi: “Sizdən heç biriniz onu valideynlərindən, övladlarından və bütün insanlardan daha çox sevməyincə iman gətirməz.”
Hədis
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Bizə [Məhəmməd bin Əl-Mütsənna] dedi, bizə [Əbdül-Vəhhab Əs-Səqafi] dedi, bizə [Əyyub] dedi, [Əbu Qiləbə] dedi, [Ənəs bin Malik] dedi, bizə [Peyğəmbərdən] dedi: “Üç şey ki, əgər insanda varsa, imanın şirinliyini alar: O, Allahı və Onun Elçisini bu ikisindən daha çox özünə sevdirmişdir. Əgər birini sevərsə, onu yalnız Allah üçün sevər. Və o, küfrə qayıtmağı cəhənnəmə atılmaqdan nifrət etdiyi qədər nifrət edər.”
Hədis
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Bizə [Əbu Əl-Vəlid] dedi, bizə [Syuəbə] mənə [Abdullah ibn Abdullah ibn Cabar] dedi ki, mən [Ənəs]-dən Peyğəmbərdən (s) eşitdim ki, o belə buyurdu: “İmanın əlaməti ənsarları sevmək, nifaqın əlaməti isə ənsarlara nifrət etməkdir”.
Hədis
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Bizə [Əbu Əl-Yəmən] dedi, bizə [Syuaib] dedi [əz-Zuhridən] dedi, bizə [Əbu İdris Əidzullah bin Abdullah] dedi ki, [Ubadə bin Əş-Şamit] Bədr döyüşündə iştirak edən bir dost idi və eyni zamanda Əqobə gecəsində and içənlərdən biri idi. O dedi ki, Allah Rəsulu (sallallahu aleyhi və səlləm) dostlarından bəziləri arasında olarkən belə demişdir: “Mənə beyət edin ki, Allaha heç nəyi şərik qoşmayasınız, oğurluq etməyəsiniz, zina etməyəsiniz, uşaqlarınızı öldürməyəsiniz, əl-ayaqlarınız arasında uydurduğunuz yalanları uydurmayasınız, heç bir haqqa asi olmayasınız. Sizdən kim bunları yerinə yetirərsə, onun mükafatı Allaha məxsusdur. Kim bu şeyləri pozar və sonra Allah onu bu dünyada cəzalandırarsa, bu onun üçün kəffarədir. Kim bu şeyləri pozar və sonra Allah onları örtərsə, bu dünyada onu cəzalandırmazsa, onun işi Allaha qayıdar, əgər istəsə, onu bağışlayar və ya cəzalandırar”. Beləliklə, biz bu şeylər üçün ona sədaqət andı içdik.
Hədis
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Bizə [Abdullah ibn Məsləmə], [Malik], [Əbdürrəhman ibn Abdullah ibn Əbdürrəhman ibn Əbu Şə'Şə'ə], [atası], [Əbu Səid əl-Xudri] nəql etmişdir ki, o, Rəsulullahın (s) belə dediyini nəql etmişdir: “Bir vaxtlar müsəlmanın ən yaxşı xəzinəsi dağların zirvələrində və ucqar yerlərdə otladığı keçi idi və o, onu özü ilə apardı. Onun dini böhtan atılmaq qorxusundan qaynaqlanır”.
Hədis
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Bizə [Məhəmməd ibn Salam] dedi, bizə ['Abdah] dedi, [Hisyam] dedi, [atası] dedi, [Aişə] dedi: “Allahın Elçisi - sallallahu aleyhi və səlləm - səhabələrə əmr etdikdə, onlara edə biləcəkləri əməlləri etməyi əmr etdi, sonra səhabələr dedilər: “Biz sənin kimi deyilik, ey Allahın Elçisi, çünki keçmiş və gələcək günahların bağışlandı”. O, (sallallahu aleyhi və səlləm) üzündəki ifadədən göründüyü kimi qəzəbləndi və sonra dedi: “Həqiqətən, aranızda ən təqvalı və Allahı ən yaxşı başa düşən mənəm”.
Hədis
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Bizə [Süleyman ibn Hərb] dedi, bizə [Syuəbə] dedi, [Qotada] dedi, [Ənəs ibn Malikdən] dedi, Peyğəmbər (s) dedi: “Üç şey – əgər kimdə varsa, imanın şirinliyini alar: Allah və Onun Elçisi ona bu ikisindən daha sevimlidir. Əgər birini sevərsə, onu yalnız Allah əzzə və cəllə sevər. Və küfrə qayıtmağı cəhənnəmə atılmaqdan nifrət etdiyi qədər nifrət edən”.
