Imam Bukhari : 121
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ الْجَمْرَةِ وَهُوَ يُسْأَلُ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ قَالَ ارْمِ وَلَا حَرَجَ قَالَ آخَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ قَالَ انْحَرْ وَلَا حَرَجَ فَمَا سُئِلَ عَنْ شَيْءٍ قُدِّمَ وَلَا أُخِّرَ إِلَّا قَالَ افْعَلْ وَلَا حَرَجَ
Atubuulidde [Abu Nu’aim] yagamba, atubuulidde [Abdul ‘Aziz bin Abu Salamah] okuva ku [Az Zuhri] okuva ku [‘Isa bin Talhah] okuva ku [‘Abdullah bin ‘Amru] yagamba nti, ‘Nnalaba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ku ludda lwa Jumrah nga abuuzibwa. Omusajja yabuuza nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, nsala ensolo nga sinnagisuula?’. Awo n’agamba nti: ‘Suula kati, tojja kwonoona’. Awo omuntu omulala n’ajja n’agamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, namwese omutwe nga sinnasala?’. Yaddamu nti: ‘Mute kati, nedda toli mwonoonyi’. Era teyabuuzibwa ku kintu ekyasooka okukolebwa oba ekintu ekyaggwa mu kukikola okuggyako okuddamu nti: ‘Kikole toyonoona’.
Imam Bukhari : 122
حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي خَرِبِ الْمَدِينَةِ وَهُوَ يَتَوَكَّأُ عَلَى عَسِيبٍ مَعَهُ فَمَرَّ بِنَفَرٍ مِنْ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ سَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا تَسْأَلُوهُ لَا يَجِيءُ فِيهِ بِشَيْءٍ تَكْرَهُونَهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَنَسْأَلَنَّهُ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ مَا الرُّوحُ فَسَكَتَ فَقُلْتُ إِنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ فَقُمْتُ فَلَمَّا انْجَلَى عَنْهُ قَالَ{ وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ الرُّوحِ قُلْ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي }وَمَا أُوتُوا مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًاقَالَ الْأَعْمَشُ هَكَذَا فِي قِرَاءَتِنَا
Kitugambye [Qais bin Hafsh] yagamba, kitugambye [‘Abdul Wahid] yagamba, kitugambye [Al A’masy Sulaiman bin Mihran] okuva ku [Ibrahim] okuva ku [‘Alqamah] okuva ku [’Abdullah] yagamba nti, ‘Bwe nnali ntambula ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam okwetooloola ebweru w’ekibuga kya Madiina, mu kiseera ekyo yali asitudde omuggo okuva ku muti gw’enkindu. Oluvannyuma yayita ekibinja ky’Abayudaaya, era buli omu n’agamba munne nti, ‘Mumubuuze ku mwoyo!’ Abalala ne bagamba nti, ‘Toyogera naye okutuusa ng’ayogedde ekintu ky’otayagala’. Awo abamu ku balala ne bagamba nti, ‘Ddala, ddala tugenda kumubuuza.’ Kale omusajja okuva mu bo n’asituka n’abuuza nti, ‘Ayi Abul Qasim, omwoyo kye ki?’. Yasirika. Bwentyo ne nkuba enduulu nti, ‘Mazima afuna okubikkulirwa’. Omusajja bwe yakyuka n’asoma nti: ‘-Era bakubuuza ku mwoyo. Gamba nti: ‘Omwoyo nsonga ya Rabb wange, era temuweebwa kumanya okuggyako okutono-' -Qs. Al Israa`: 85-. Al A'masy yagamba nti, 'Bino bwe kiri mu qira`ah yaffe'.
Imam Bukhari : 123
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ الْأَسْوَدِ قَالَ قَالَ لِي ابْنُ الزُّبَيْرِ كَانَتْ عَائِشَةُ تُسِرُّ إِلَيْكَ كَثِيرًا فَمَا حَدَّثَتْكَ فِي الْكَعْبَةِ قُلْتُ قَالَتْ لِيقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَائِشَةُ لَوْلَا قَوْمُكِ حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ بِكُفْرٍ لَنَقَضْتُ الْكَعْبَةَ فَجَعَلْتُ لَهَا بَابَيْنِ بَابٌ يَدْخُلُ النَّاسُ وَبَابٌ يَخْرُجُونَفَفَعَلَهُ ابْنُ الزُّبَيْرِ
Kitugambibwa [‘Abdullah bin Musa] okuva ku [Isra’il] okuva ku [Abu Ishaq] okuva ku [Al Aswad] yagamba nti, Ibn Az Zubair yangamba nti, ‘ [‘Aisyah] yakukuuma ebyama -hadith- bingi. Kiki kye yakugambako ku Kaaba?’. Nagamba nti, ‘Aisyah yangamba nti, ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yangamba nti: ‘Ayi ‘Aishah, singa si bantu bo abaali bakyali kumpi n’ebiseera byabwe, Az Zubair yagamba nti, ‘Ng’obutakkiriza, nja kukyusa Kaaba, olwo nja kukola enzigi bbiri abantu bayingire n’emu baveeyo’. Oluvannyuma kino kyakolebwa Ibn Zubair’.
Imam Bukhari : 124
وَقَالَ عَلِيٌّحَدِّثُوا النَّاسَ بِمَا يَعْرِفُونَ أَتُحِبُّونَ أَنْ يُكَذَّبَ اللَّهُ وَرَسُولُهُحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَنْ عَلِيٍّ بِذَلِكَ
Era Ali n’agamba nti, ‘Yogera n’abantu okusinziira ku ddaala ly’okutegeera kwabwe, oyagala Allah n’omubaka we balimba?’. Kitugambye [‘Ubaidullah bin Musa] okuva ku [Ma ‘ruf bin Kharrabudz] okuva ku [Abu Ath Thufail] okuva ku [‘Ali] bwe kityo’.
Imam Bukhari : 125
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمُعاذٌ رَدِيفُهُ عَلَى الرَّحْلِ قَالَ يَا مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ يَا مُعَاذُ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ ثَلَاثًا قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صِدْقًا مِنْ قَلْبِهِ إِلَّا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُخْبِرُ بِهِ النَّاسَ فَيَسْتَبْشِرُوا قَالَ إِذًا يَتَّكِلُوا وَأَخْبَرَ بِهَا مُعَاذٌ عِنْدَ مَوْتِهِ تَأَثُّمًا
Atubuulidde [Ishaq bin Ibrahim] yagamba, atubuulidde [Mu’adz bin Hisham] yagamba, agambye [taata wange] okuva mu [Qatadah] yagamba, atugambye [Anas bin Malik] nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yavuga mmotoka ate Mu’adz n’avuga emabega we. Olwo n’agamba nti: ‘Ayi Mu’adz bin Jabal!’. Mu’adz n’addamu nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, ntuukiriza omulanga gwo’. Yaddamu n’ayita nti: ‘Ayi Mu’adz!’. Mu’adz n’addamu nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, ntuukiriza omulanga gwo’. Kino kyaddibwamu emirundi esatu, olwo n’agamba nti: ‘Tewali ayinza kuwa bujulizi nti tewali katonda agwanidde kusinzibwa okuggyako Allah, era Muhammad ye Mubaka wa Allah, omwesimbu okuva ku mutima gwe, okuggyako nga Allah amugaana geyena’. Mu’adz olwo n’abuuza nti, ‘Kikkirizibwa okubuulira abantu ku nsonga eno, basobole okukisanyukira?’. Yaddamu nti: ‘Oluvannyuma bajja kufuuka bagayaavu -okukola emirimu emirungi-’. Mu’adz olwo n’atuusa hadiisi ng’anaatera okufa kubanga yali atya ekibi.
Imam Bukhari : 126
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ ذُكِرَ لِيأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ مَنْ لَقِيَ اللَّهَ لَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ قَالَ أَلَا أُبَشِّرُ النَّاسَ قَالَ لَا إِنِّي أَخَافُ أَنْ يَتَّكِلُوا
Kitugambye [Musaddad] yagamba, kitugambye [Mu’tamir] yagamba, nawulira [kitange] nga agamba, nawulira [Anas bin Malik] nga agamba nti, ‘Kyanjogerwako nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam lumu yagamba Mu’adz bin Jabal nti: ‘Oyo yenna anaasisinkana Allah nga takwataganye na banne na kintu kyonna, olwo ajja kuyingira eggulu'. Mu’adz yabuuzizza nti, ‘Ekyo bwe nkituusa ku bantu tekiba kirungi?’. Yaddamu nti: 'Tokola, kubanga ntya nti bajja kufuuka abagayaavu -okukola obuzira-'.
Imam Bukhari : 127
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْجَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي مِنْ الْحَقِّ فَهَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ مِنْ غُسْلٍ إِذَا احْتَلَمَتْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَأَتْ الْمَاءَ فَغَطَّتْ أُمُّ سَلَمَةَ تَعْنِي وَجْهَهَا وَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَتَحْتَلِمُ الْمَرْأَةُ قَالَ نَعَمْ تَرِبَتْ يَمِينُكِ فَبِمَ يُشْبِهُهَا وَلَدُهَا
Atubuulidde [Muhammad bin Salam] yagamba, atubuulidde [Abu Mu’awiyah] yagamba, atubuulidde [Hisyam bin ‘Urwah] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Zainab] muwala wa Umm Salamah, okuva ku [Ummu Salamah] yagamba nti, ‘Ummu Sulaim yajja eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, mazima Allah taswala mu nsonga z’amazima. Kikakatako abakyala okunaaba singa baloota?’. Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yaddamu nti: ‘Yee, bwalaba amazzi’. Umm Salamah olwo n’abikka mu maaso n’abuuza nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, omukazi aloota?’? Yaddamu nti: ‘Yee. Zisanze ggwe. -bwe kitaba- Olwo okufaanagana kw’omwana kuva wa?’.
Imam Bukhari : 128
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرَةً لَا يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَهِيَ مَثَلُ الْمُسْلِمِ حَدِّثُونِي مَا هِيَ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَادِيَةِ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَاسْتَحْيَيْتُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنَا بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هِيَ النَّخْلَةُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَحَدَّثْتُ أَبِي بِمَا وَقَعَ فِي نَفْسِي فَقَالَ لَأَنْ تَكُونَ قُلْتَهَا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِي كَذَا وَكَذَا
Kyatunyumizibwa [Isma’il] yagamba, kyannyonnyolwa nze [Malik] okuva ku [‘Abdullah bin Dinar] okuva ku [‘Abdullah bin Umar], nti Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Mazima mu miti mulimu omuti ebikoola byagwo ebitagwa, era kyakulabirako eri omusiraamu. Mbuulira muti ki?’. Kale abantu baali balowooza nti miti gya kiwonvu, naye ndowooza nti muti gwa date. ‘Abdullah yagamba nti, ‘Naye nnina ensonyi - okukibikkula -. Awo abantu ne bagamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, tubuulire muti ki?’. Kale Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam n’addamu nti: ‘Gwe muti gw’enkindu.’. ‘Abdullah yagamba nti, ‘Awo nakibuulira kitange. Bwatyo taata n’agamba nti, ‘Nandibadde nsinga kwagala singa okibikkulidde mu kiseera ekyo okusinga nti nnina ebyo n’ebyo.’
Imam Bukhari : 129
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُنْذِرٍ الْثَّوْرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَكُنْتُ رَجُلًا مَذَّاءً فَأَمَرْتُ الْمِقْدَادَ بْنَ الْأَسْوَدِ أَنْ يَسْأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ فِيهِ الْوُضُوءُ
Atubuulidde [Musaddad] yagamba, atubuulidde [‘Abdullah bin Daud] okuva ku [Al A’masy] okuva ku [Mundzir Ats Tsauri] okuva ku [Muhammad Al Hanafiyah] okuva ku [‘Ali bin Abu Talib] yagamba nti, ‘Ndi musajja eyangu okufulumya madzi, olwo n’agamba Miqdad bin Al Aswad okubuuza Nabbi sallallaahu ‘alaihi yali allam kiri. Awo n’amubuuza ku nsonga eyo, n’addamu nti: ‘Waliwo ekiragiro ky’alina okukola wudhu.’
Imam Bukhari : 130
حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّ رَجُلًا قَامَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ أَيْنَ تَأْمُرُنَا أَنْ نُهِلَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ الشَّأْمِ مِنْ الْجُحْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ وَيَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ لَمْ أَفْقَهْ هَذِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Qutaibah bin Sa’id yangamba, Al Laith bin Sa’d yatugamba nti, Nafi’, eyali omuddu wa Abdullah bin Umar bin Al Khattab, okuva ewa Abdullah bin Umar, nti waliwo omusajja eyajja n’ayimirira mu muzikiti n’abuuza nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, watulagira okukola talbiyah?’. Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) olwo n’addamu nti: ‘Abantu b’e Madiina bakola talbiyah okuva e Dhul Hulayfah, abantu b’e Syria okuva e Al Juhfah, n’abantu ba Najd okuva mu Qarn.’ Ibn Umar yagamba nti, ‘Abantu bagamba nti Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) ajja kugamba nti abantu ba Yemen bakola talbiyah okuva e Yalamlam.’ Ibn Umar yagamba nti, ‘Sikakafu nti ono asembayo avudde ku Mubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye).’
Imam Bukhari : 131
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَهُ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ فَقَالَ لَا يَلْبَسُ الْقَمِيصَ وَلَا الْعِمَامَةَ وَلَا السَّرَاوِيلَ وَلَا الْبُرْنُسَ وَلَا ثَوْبًا مَسَّهُ الْوَرْسُ أَوْ الزَّعْفَرَانُ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا حَتَّى يَكُونَا تَحْتَ الْكَعْبَيْنِ
Kitubuuliddwa [Adam] yagamba, kitugambye [Ibn Abu Dzi’b] okuva ku [Nafi’] okuva ku [Ibn ‘Umar] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, ne ku [Az Zuhri] okuva ku [Salim] okuva ku [Ibn ‘Umar] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, nti waliwo omusajja eyabuuza nti, ‘Kiki omuntu ky’alina okubuuza ani akola okwambala kwa ihram?’. Yaddamu nti: ‘Talina kwambala ngoye, Imamah - ekitambaala ekizingiddwa ku mutwe -, bbulawuzi, ekkooti, oba engoye eziwunya akawoowo oba za’faran. Bw’aba talina ngatto, olwo ayinza okwambala engatto ng’azisala wansi w’enkizi.
Imam Bukhari : 132
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةُ مَنْ أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَ قَالَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ مَا الْحَدَثُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فُسَاءٌ أَوْ ضُرَاطٌ
Kitutegeezeddwa [Ishaq bin Ibrahim Al Hanzhali] yagamba, kitutegeezeddwa [Abdurrazaq] yagamba, kitutegeezeddwa [Ma’mar] okuva ku [Hammam bin Munabbih] nti yawulira [Abu Hurairah] ng’agamba nti, ‘Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Tewali sswala ya muntu alina hadats ejja kukkirizibwa okutuusa lw’anaakola okuwujja’. Omusajja okuva e Hadlramaut yagamba nti, ‘Hadats kitegeeza ki, ggwe Abu Hurairah?’. Abu Hurairah yaddamu nti, ‘Fart oba n’eddoboozi oba nedda’.
Imam Bukhari : 133
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ خَالِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ نُعَيْمٍ الْمُجْمِرِ قَالَرَقِيتُ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ عَلَى ظَهْرِ الْمَسْجِدِ فَتَوَضَّأَ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ أُمَّتِي يُدْعَوْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنْ آثَارِ الْوُضُوءِ فَمَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يُطِيلَ غُرَّتَهُ فَلْيَفْعَلْ
Kitubuuliddwa [Yahya bin Bukair] yagamba, kitugambye [Al Laits] okuva ku [Khalid] okuva ku [Sa’id bin Abu Hilal] okuva ku [Nu’aim bin Al Mujmir] yagamba nti, ‘Nnalinnya omuzikiti ne [Abu Hurairah], olwo n’akola wudhu’ n’agamba nti, ‘Nawulira Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam agamba nti: ‘Mazima Ummah yange ejja kwanjulwa ku lunaku lw’enkomerero ng’amaaso gaakaayakana okuva mu mazzi agasigaddewo. wudhu, oyo yenna mu mmwe asobola okugaziya ekitangaala akole bw’atyo’.
Imam Bukhari : 134
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ ح وَعَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ عَنْ عَمِّهِأَنَّهُ شَكَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّجُلُ الَّذِي يُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ يَجِدُ الشَّيْءَ فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ لَا يَنْفَتِلْ أَوْ لَا يَنْصَرِفْ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا
Atunyumizza [‘Ali] yagamba, atunyumizza [Sufyan] yagamba, atunyumizza [Az Zuhri] okuva ku [Sa’id bin Al Musayyab]. -mu ngeri endala kigambibwa- Kyatutegeezebwa ['Abbad bin Tamim] okuva eri [kojja we], nti waliwo omuntu eyeemulugunya ku kubuusabuusa kwe eri Omubaka wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, nti kirabika nga alina ky'azudde mu sswala ye. Oluvannyuma yagamba nti: ‘Tosenguka wadde okuvaawo okutuusa lw’owulira eddoboozi oba okuwunyiriza akawoowo’.
Imam Bukhari : 135
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَامَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ صَلَّى وَرُبَّمَا قَالَ اضْطَجَعَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ مَرَّةً بَعْدَ مَرَّةٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍقَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ لَيْلَةً فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ اللَّيْلِ قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَوَضَّأَ مِنْ شَنٍّ مُعَلَّقٍ وُضُوءًا خَفِيفًا يُخَفِّفُهُ عَمْرٌو وَيُقَلِّلُهُ وَقَامَ يُصَلِّي فَتَوَضَّأْتُ نَحْوًا مِمَّا تَوَضَّأَ ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ عَنْ شِمَالِهِ فَحَوَّلَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ صَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ أَتَاهُ الْمُنَادِي فَآذَنَهُ بِالصَّلَاةِ فَقَامَ مَعَهُ إِلَى الصَّلَاةِ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْقُلْنَا لِعَمْرٍو إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَنَامُ عَيْنُهُ وَلَا يَنَامُ قَلْبُهُ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ رُؤْيَا الْأَنْبِيَاءِ وَحْيٌ ثُمَّ قَرَأَ{ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ }
Kitutegeezeddwa [‘Ali bin ‘Abdullah] yagamba, kitugambye [Sufyan] okuva ku [’Amru] yagamba, kitegeezeddwa nze [Kuraib] okuva ku [Ibn ‘Abbas], nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yasula okutuusa lwe yasinda olwo n’asituka n’asaala. Oba yagamba nti, ‘Nabbi n’agalamira n’akuba enduulu, olwo n’ayimirira okusaala. Olwo [Sufyan] n’atunyumiza hadiisi mu lunyiriri, okuva ku [’Amru] okuva ku [Kuraib] okuva ku [Ibn ‘Abbas] n’agamba nti, ‘Ekiro kimu nasula ewa ssenga wange, Maimunah, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’oluvannyuma ne nkola esswala y’akawungeezi. Okutuusa ekiro kimu, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yasituka n’akola wudhu okuva mu kibya ekitono nga kiriko wudhu ennyangu, oluvannyuma n’asituka n’asaala. Olwo ne mmugattako mu kukola wudhu okuva ku kibya kye yakozesanga mu wudhu, olwo ne mmusemberera ne mmugattako mu kusaala ku ludda lwe olwa kkono - Sufyan naye n’ayogera ku ludda olwa kkono -, oluvannyuma n’ansengula ku ludda lwe olwa ddyo. Oluvannyuma lw’ekyo yasaba nga bw’ayagala, olwo n’agalamira n’asula okutuusa lwe yasinda. Olwo omuyimbi eyayita esswala n’ajja okumutegeeza nti ekiseera ky’okusaala kituuse, olwo n’agenda naye n’asaba nga tazzeemu kukola wudhu. Olwo ne tugamba Amru nti, ‘Abantu bagamba nti amaaso g’Omubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) geebaka, naye omutima gwe tegusula.’. Amru olwo n’agamba nti, ‘Lumu nnawulira Ubaid bin Umair ng’agamba nti, ‘Ebirooto bya Bannabbi bibikkulirwa.’ Awo n’asoma nti: ‘Mazima ddala, nnaloose nga nja kukusala..’ - Qs. Ash-Saffat: 102-.
Imam Bukhari : 136
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغْ الْوُضُوءَ فَقُلْتُ الصَّلَاةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتْ الْعِشَاءُ فَصَلَّى وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا
Kitugambye [‘Abdullah bin Maslamah] okuva ku [Malik] okuva ku [Musa bin ’Uqbah] okuva ku [Kuraib] eyali omuddu wa Ibn ‘Abbas, okuva ku [Usamah bin Zaid] nti yamuwulira ng’agamba nti, ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yava mu ‘Arafah okutuusa ng’amaze okutuuka mu kiwonvu - ekkubo eriri ku mabbali g’olusozi - ye yaserengeta okufulumya omusulo, oluvannyuma n’akola wudhu naye ng’akola wudhu ennyangu. Olwo ne mbuuza nti, ‘Ogenda kusaba ggwe Omubaka wa Allah? ' Yaddamu nti: 'Essaala ekyali mu maaso go'. Olwo n’avuga embalaasi ye okutuusa lwe yatuuka e Muzdalifah, n’ava ku mbalaasi n’akola wudhu ddala, olwo iqamah n’eyogerwa, era n’akola esswala ya Maghrib. Olwo abantu ne basiba eŋŋamira zaabwe mu bifo byabwe, olwo Iqamat Isha` n’eyogerwa, n’alyoka akola eswala ya Isha `nga tasaala sswala ndala yonna wakati’.
Imam Bukhari : 137
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ بِلَالٍ يَعْنِي سُلَيْمَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَمَضْمَضَ بِهَا وَاسْتَنْشَقَ ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَجَعَلَ بِهَا هَكَذَا أَضَافَهَا إِلَى يَدِهِ الْأُخْرَى فَغَسَلَ بِهِمَا وَجْهَهُ ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُمْنَى ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُسْرَى ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَرَشَّ عَلَى رِجْلِهِ الْيُمْنَى حَتَّى غَسَلَهَا ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً أُخْرَى فَغَسَلَ بِهَا رِجْلَهُ يَعْنِي الْيُسْرَى ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ
Atugambye [Muhammad bin ‘Abdurrahman] yagamba, atugambye [Abu Salamah Al Khaza’i Manshur bin Salamah] yagamba, atugambye [Ibn Bilal] - kwe kugamba Sulaiman - okuva ku [Zaid bin Aslam] okuva ku [‘Atha’ bin Yasar] okuva ku [Ibn ‘Abbas], nti yakola wudhu, n’anaaba mu maaso, oluvannyuma n’atwala ekikopo ky’amazzi mu omukono gwe nagukozesa okunaaba akamwa ne istintsaq, olwo nate n’akwata ekikopo ky’omukono gwe n’akikola bw’ati -n’akiyiwa ku mukono gwe omulala-, olwo n’emikono gyombi n’anaaba mu maaso, oluvannyuma n’akwata ekikopo ky’amazzi n’anaaba omukono gwe ogwa ddyo, olwo nate n’akwata ekikopo ky’amazzi n’anaaba omukono gwe ogwa kkono. Oluvannyuma musiimuule omutwe, olwo n’oddira ekikopo ky’amazzi kimu n’obikka ekigere kye ekya ddyo okukinaaba, olwo n’oddira ekikopo ekirala eky’amazzi n’okunaaba ekigere kye ekya kkono. Oluvannyuma lw’ekyo n’agamba nti, ‘Bw’ati bwe nnalaba Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’akola wudhu’.
Imam Bukhari : 138
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍيَبْلُغُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبْ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا فَقُضِيَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ لَمْ يَضُرُّهُ
Kitugambibwa [‘Ali bin ‘Abdullah] yagamba, kitugambye [Jarir] okuva ku [Mansur] okuva ku [Salim bin Abu Al Ja’d] okuva ku [Kuraib] okuva ku [Ibn ‘Abbas] n’okutuuka ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, yagamba nti: ‘Omu ku mmwe bw’aba ayagala okugenda ewa mukyala we -okwegatta-, olwo asome; 'ALLAHUMMA JANNIBNASY SYAITHAANA WA JANNIBISY SYAITHAANA MAA RAZAQTANAA -Ayi Allah, tukuume wala ne sitaani era tukuume sitaani okuva ku by'otuwadde -abaana-'. Bw’ofuna omukisa gw’omwana okuva mu nkolagana wakati w’ababiri bano, Sitaani tajja kusobola kutuusa bulabe ku mwana oyo.’
Imam Bukhari : 139
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِتَابَعَهُ ابْنُ عَرْعَرَةَ عَنْ شُعْبَةَ وَقَالَ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ إِذَا أَتَى الْخَلَاءَ وَقَالَ مُوسَى عَنْ حَمَّادٍ إِذَا دَخَلَ وَقَالَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ
Atugambye [Adam] yagamba, atugambye [Syu’bah] okuva ku [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] yagamba, nawulira [Anas] nga agamba nti, ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bweyayingira mu kaabuyonjo, olwo n’asaba: ALLAHUMMA INNI A’UUDZU BIKA MINAL KHUBUTSI WAL KHBA`ITS -O Allah, I seek obuddukiro mu Ggwe okuva ku sitaani abasajja ne sitaani enkazi-'. Era hadith eno yakakasibwa [Ibn ‘Ar’arah] okuva mu [Syu’bah], era [Ghundar] yagamba okuva ku [Syu’bah] yagamba nti, ‘Bw’ogenda mu kaabuyonjo’. Era [Musa] okuva ku [Hammad], ‘Bwe kiyingira’. Era [Sa’id bin Zaid] yagamba nti, yatugamba [Abdul ‘Aziz] nti, ‘Bwe muba mwagala okuyingira’.
Imam Bukhari : 140
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْخَلَاءَ فَوَضَعْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَ مَنْ وَضَعَ هَذَا فَأُخْبِرَ فَقَالَ اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ
Atugambye [‘Abdullah bin Muhammad] yagamba, atugambye [Hasyim bin Al Qasim] atugambye [Warqa’] okuva ku [‘Ubaidullah bin Abu Yazid] okuva ku [Ibn ‘Abbas], nti lumu Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yayingira mu kaabuyonjo, olwo ne nteeka ekibya ekijjudde amazzi. Oluvannyuma yabuuza nti: ‘Kino ani yakiteeka?’. Olwo ne mmugamba, kwe kugamba nti: ‘Ayi Allah, mufuule mugezi mu ddiini’.