Imam Bukhari : 101
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ
Kitutegeezeddwa ['Abdullah bin Yusuf] yagamba,, kibadde kintegeezeddwa [Al Laits] yagamba, kitegeezeddwa gyendi [Sa'id] nti mutabani wa Abu Sa'id okuva ku [Abu Syuraih] nti yagamba 'Amru bin Sa'id bweyasindika ekibinja e Makka, 'Oh amir, kiriza ntuusa ensonga nti Nabbi sallallaahu 'alaihi wasallam lumu yatuusa mu kubuulira kwe mu kusumululwa kwa Makka. Amatu gange gombi ne gawulira, omutima gwange ne guwulira era n’amaaso gange gombi ne galaba, yatendereza Allah n’atukuza Allah ng’agamba nti: ‘Mazima Makkah, Allah yagirongoosa era abantu - Mushrikin wa Makkah - tebagirongoosa. Kale tekikkirizibwa muntu yenna akkiririza mu Allah n’olunaku olw’enkomerero okuyiwamu omusaayi, era tekikkirizibwa muntu yenna kusimbula miti egirimu. Singa omuntu asaba obuweerero olw’olutalo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam lwe yalulwanira, olwo gamba nti ‘mazima Allah Ta’ala yakkirizza Omubaka we era takukkiriza’. Mazima Allah Ta’ala anzikirizza mu kiseera ekimu mu budde bw’emisana n’oluvannyuma n’addayo ku kyo nga kirongoofu leero nga bwe kyali ekirongoofu edda. Kale abo abaliwo bakituuse eri abo abataliiwo’. Kale kyagambibwa Abu Shurayj nti, ‘Amru yayogera ki?’. Yagamba nti, ‘Nze mmanyi okusinga ggwe, ayi Abu Syuraij: ‘Tajja kukuuma abo abakola ebibi, abo abayiwa omusaayi n’abo ababba’.
Imam Bukhari : 102
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَذُكِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلَا لِيُبَلِّغ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ ذَلِكَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَرَّتَيْنِ
Atunyumizza [‘Abdullah bin ‘Abdul Wahhab] yagamba, atunyumizza [Hammad] okuva ku [Ayyub] okuva ku [Muhammad] okuva ku [Ibn Abu Bakrah] okuva ku [Abu Bakrah] Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Mazima, omusaayi gwo, eky’obugagga kyo, Muhammad yagamba; Ndowooza yagamba nti, ‘era ekitiibwa kyo haram gy’oli nga bwe kiri ku ggwe mu mwezi guno ogw’omwezi gwo. Abo abaliwo bakituuse eri abo abataliiwo’. Era Muhammad n’agamba nti, ‘Kituufu Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti, ‘Sikituusa? ' bwe yaddiŋŋana emirundi ebiri.
Imam Bukhari : 103
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَلِجْ النَّارَ
Kitutegeezeddwa [‘Ali bin Al Ja’d] yagamba, kitutegeezeddwa [Syu’bah] yagamba, kibadde kitegeezeddwa nze [Mansur] yagamba, mpulidde [Rib’i bin Jirasy] nga agamba, mpulira [’Ali] nga agamba nti, ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Tonlimba -mu linnya lyange-, kubanga oyo yenna anlimba ajja kugenda geyeena'.
Imam Bukhari : 104
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِإِنِّي لَا أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا يُحَدِّثُ فُلَانٌ وَفُلَانٌ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Atubuulidde [Abu Al Walid] yagamba, atubuulidde [Syu’bah] okuva ku [Jami’ bin Syaddad] okuva ku [‘Amir bin ‘Abdullah bin Az Zubair] okuva ku [kitaawe] yagamba nti, ‘Nze nagamba [Az Zubair] nti, ‘Siwulirangako ng’oyogera ku kintu kyonna okuva eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’abantu abalala bwe boogera?’. Az Zubair yaddamu nti, ‘Siyawukana naye, namuwulira ng’agamba nti: ‘Oyo yenna anlimba, ategeke entebe ye mu geyena’.
Imam Bukhari : 105
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ أَنَسٌإِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Atubuulidde [Abu Ma’mar] yagamba, atubuulidde [‘Abdul Warits] okuva ku [‘Abdul ‘Aziz] yagamba, [Anas] yagamba nti, ‘Yanziyiza okubabuulira hadith nnyingi kubanga Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Oyo yenna anlimba mu bugenderevu -mu linnya lyange-, ategeke entebe ye mu geyena’.
Imam Bukhari : 106
حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يَقُلْ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Kitugambye [Makki bin Ibrahim] yagamba, kitugambye [Yazid bin Abu ‘Ubaid] okuva mu [Salamah] yagamba nti, ‘Nnawulira Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’agamba nti: ‘Oyo yenna ayogera ku nze nti sigambangako, ategeke entebe ye mu geyena’.
Imam Bukhari : 107
حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَسَمَّوْا بِاسْمِي وَلَا تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي وَمَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Atugambye [Musa] atugambye [Abu ‘Awanah] okuva ku [Abu Hushain] okuva ku [Abu Salih] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Nnawulira Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’agamba nti: ‘Muwe amannya n’erinnya lyange so si n’erinnya lyange ery’ekika. Kubanga oyo yenna andaba mu kirooto kye ddala andabye, kubanga sitaani tayinza kufaanana kifaananyi kyange. Era oyo yenna anlimba, ategeke entebe ye mu geyena'.
Imam Bukhari : 108
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍهَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لَا إِلَّا كِتَابُ اللَّهِ أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ وَفَكَاكُ الْأَسِيرِ وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ
Atugambye [Muhammad bin Salam] yagamba, atubuulidde [Waki’] okuva ku [Sufyan] okuva ku [Mutharrif] okuva ku [Ash Sha’bi] okuva ku [Abu Juhaifah] yagamba nti, ‘Nnabuuza [‘Ali bin Abu Talib] nti, ‘Olina ekitabo?’. Yaddamu nti, ‘Nedda, okuggyako ekitabo kya Allah oba okutegeera okuweebwa Omusiraamu, oba ebiri ku lupapula luno’. Namugamba nti, ‘Kiki ekiri ku lupapula luno?’. Yaddamu nti, ‘Mununula, sumulula abasibe, era tewali Musiraamu yenna attibwa ng’alwanirira omukaafiiri’.
Imam Bukhari : 109
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ أَوْ الْفِيلَ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَذَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ وَاجْعَلُوهُ عَلَى الشَّكِّ الْفِيلَ أَوْ الْقَتْلَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي أَلَا وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِأَبِي فُلَانٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ إِلَّا الْإِذْخِرَقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ فَقِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ شَيْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ
Kitugambye [Abu Nu’aim Al Fadll bin Dukain] yagamba, kitutegeezeddwa [Syaiban] okuva ku [Yahya] okuva ku [Abu Salamah] okuva ku [Abu Hurairah], nti ekika kya Khaza’ah kyali kitta omusajja okuva mu Banu Laits ku lunaku lw’okununula Makkah, nga beesasuza olw’okuttibwa kw’omusajja okuva mu bo -ekika kya Laits-. Ekyabaawo kino oluvannyuma kyatuusibwa eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, olwo n’alinnya mmotoka ye n’abuulira nti: ‘Mazima Allah yasumulula Makka okuva mu butemu, oba amagye g’enjovu’. Abu Ubaidullah yagamba nti, ‘Nga Abu Nu’aim bwe yagamba, balonzalonza wakati wa ‘ettemu’ ne ‘enjovu’. Mu kiseera ekyo, munne n’agamba nti, ‘Enjovu. Olwo Allah n’awangula Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abakkiriza ku bo. Yagamba nti: ‘Mukimanye nti ensi ya Makka teyali halal eri omuntu yenna eyasooka oba oluvannyuma lwange, manya nti mu butuufu yali halal gyendi okumala akaseera katono olunaku lumu. Manya, era mu kiseera kino kifuuse haram; amaggwa tegalina kutemebwa, emiti tegilina kutemebwa, ebintu ebizuuliddwa tebirina kutwalibwa okuggyako nga birangiriddwa era nnyini byo anoonyeddwa. Kale oyo attibwa, ajja kufuna ekimu ku birungi bibiri; saba ekinunulo oba saba ab’omu maka g’oyo eyattiddwa okwesasuza’. Awo omutuuze w’e Yemen n’ajja n’agamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, onwandiikire?’. Olwo n’agamba nti: ‘Mukiwandiikire Abu bwe batyo’. Omusajja omu Quraish olwo n’agamba nti, ‘Okuggyako omuti gwa Idzhir, ggwe omubaka wa Allah, kubanga omuti ogwo tugukozesa mu mayumba gaffe ne mu ntaana zaffe’. Kale Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Okujjako omuti gwa Idzhir, okujjako omuti gwa Idzhir’. Awo ne kigambibwa Abu Abdullah nti, ‘Kiki ekyamuwandiikira?’. Yaddamu nti, ‘Okubuulira emabegako’.
Imam Bukhari : 110
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِلَّا مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلَا أَكْتُبُتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
Atugambye [‘Ali bin ‘Abdullah] yagamba, atubuulidde [Sufyan] yagamba, atubuulidde [’Amru] yagamba, agambye [Wahhab bin Munabbih] okuva ku [muganda we] yagamba, mpulidde [Abu Hurairah] ng’agamba nti, ‘Tewali muntu yenna mu baswahaaba ba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam alina hadiisi nnyingi okunsinga, okujjako ‘Abdullah bin ‘Amru, omusajja omulala. Kubanga asobola okuwandiika ate nze sisobola'. [Ma’mar] era yanyumya okuva ku [Hammam] okuva ku [Abu Hurairah]’.
Imam Bukhari : 111
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ قَالَ ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ قَالَ قُومُوا عَنِّي وَلَا يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُفَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كِتَابِهِ
Kitubuuliddwa [Yahya bin Sulaiman] yagamba, kibadde kintegeezeddwa [Ibn Wahhab] yagamba, kigambibwa nze [Yunus] okuva ku [Ibn Shihab] okuva ku [’Ubaidullah bin ‘Abdullah] okuva ku [Ibn ‘Abbas] yagamba nti, ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bwe yayongera okulwala, yagamba: ‘Give nze ebbaluwa era nja kubawandiikira ekintu oleme kubuzaabuza nga ngoberera'. Umar yagamba nti, ‘Mazima obulwadde bwa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bweyongera okusajjuka era ku mabbali gaffe waliwo Ekitabo kya Allah, ekitumala. Olwo abantu ne bayomba era ne wabaawo akajagalalo, kale Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: ‘Muveeko, tekisaanira kuyomba mu maaso gange’. Kale Ibn ‘Abbas yavaayo n’agamba nti, ‘Kano katyabaga, era ddala akatyabaga konna tekalina kubaawo mu maaso ga Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ne Qur’an’.
Imam Bukhari : 112
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَمْرٍو وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنْ الْفِتَنِ وَمَاذَا فُتِحَ مِنْ الْخَزَائِنِ أَيْقِظُوا صَوَاحِبَاتِ الْحُجَرِ فَرُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الْآخِرَةِ
Atugambye [Shadaqah] atubuulidde [Ibn ‘Uyainah] okuva ku [Ma’mar] okuva ku [Az Zuhri] okuva ku [Hind] okuva ku [Ummu Salamah] ne [’Amru]. Era okuva ku [Yahya bin Sa’id] okuva ku [Az Zuhri] okuva ku [Hind] okuva ku [Ummu Salamah] yagamba nti, ‘Ekiro kimu Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yazuukuka n’agamba nti: ‘Subhaanallah - Ekitiibwa kibeere eri Allah -, kuvuma ki okwabikkulirwa ekiro kino? Era kiki ekyaggulwawo ku ggwanika ebbiri -Ramavi ne Persian-? Zuukuka, mmwe abantu abali emabega wa bbugwe -ebisenge-, kubanga abantu bameka abawangaala nga banyumirwa emikisa gya Allah mu nsi naye nga bajja kuba bwereere mu bulamu obw’oluvannyuma lw’okufa -nga tebafuna kalungi konna-'.
Imam Bukhari : 113
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ
Etubuulidde [Sa’id bin Ufair] yagamba, yantegeezezza [Al Laits] yagamba, eng’ambye [‘Abdurrahman bin Khalid bin Musafir] okuva ku [Ibn Shihab] okuva ku [Salim] ne [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah] nti [‘Abdullah bin Umar] yagamba nti, ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yasaala Isha okusaba' naffe ku nkomerero y'obulamu bwe. Bwe yamala okulamusa n’ayimirira n’agamba nti: ‘Tewafaayo ekiro kino? Mazima ku nkomerero ya buli myaka kikumi tewajja kusigalawo muntu yenna ku nsi eno’.
Imam Bukhari : 114
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ ثُمَّ قَالَ نَامَ الْغُلَيِّمُ أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ أَوْ خَطِيطَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ
Atubuulidde [Adam] yagamba, atubuulidde [Syu’bah] yagamba, atubuulidde [Al Hakam] yagamba, Nawulidde [Sa’id bin Jubair] okuva ewa [Ibn ‘Abbas] ng’agamba nti, ‘Nasula mu maka ga ssenga wange -Maimunah bint Al Harith-, mukyala wa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Era mu kiseera ekyo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yali naye kubanga gwali gwa ye. Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yakola esswala ya Isha, olwo n’adda eka n’asaala raka’ah nnya, oluvannyuma n’agenda okwebaka n’azuukuka nate okusaala’. Ibn Abbas yagamba nti, ‘Awo n’asula ng’omwana omuto - n’azuukuka okumala akaseera - oba ekintu ekiringa ekyo - olwo n’asituka okusaala. Awo nasituka ne nnyimiridde ku ludda lwe olwa kkono, n’alyoka n’anteeka ku ludda lwe olwa ddyo. Oluvannyuma lw’ekyo yasaala raka ttaano, n’alyoka asaala raka bbiri, olwo n’asula okutuusa lwe nnawulira okusinda kwe, olwo n’avaayo okukola esswala y’oku makya.’
Imam Bukhari : 115
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَإِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَوْلَا آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُ حَدِيثًا ثُمَّ يَتْلُو{ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى إِلَى قَوْلِهِ الرَّحِيمُ }إِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الْعَمَلُ فِي أَمْوَالِهِمْ وَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِبَعِ بَطْنِهِ وَيَحْضُرُ مَا لَا يَحْضُرُونَ وَيَحْفَظُ مَا لَا يَحْفَظُونَ
Kitugambibwa [‘Abdul ‘Aziz bin ‘Abdullah] yagamba, kigambibwa nze [Malik] okuva ku [Ibn Shihab] okuva ku [Al A’raj] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Mazima abantu bagamba nti, ‘Abu Hurairah y’oyo eyasinga -okutambuza hadith okuva ewa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam-, singa si ya babiri aya mu kitabo kya Allah ssandikituusizza'. Oluvannyuma yasoma aya eno: '-Mazima abo abakweka bye twasindika wansi mu ngeri y'okunnyonnyola n'okulungamya-' ......okutuusa ku nkomerero y'aya.. '-Allah ye Musaasizi-' -Qs. Al Baqarah: 159-160-. Mazima baganda baffe okuva mu ba Muhajirin, bali busy mu kusuubula mu butale, ne baganda baffe okuva mu ba Ansar, ba busy n’emirimu gyabwe mu kuddukanya ebintu byabwe. ate nga Abu Hurairah bulijjo yawerekera Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nga enjala emuluma, bulijjo yaliwo ng’abantu tebasobola kubeerawo, era nga asobola okukwata mu mutwe ng’abantu tebasobola kugikwata mu mutwe.’
Imam Bukhari : 116
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَبُو مُصْعَبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قُلْتُيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنْسَاهُ قَالَ ابْسُطْ رِدَاءَكَ فَبَسَطْتُهُ قَالَ فَغَرَفَ بِيَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ضُمَّهُ فَضَمَمْتُهُ فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا بَعْدَهُحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ بِهَذَا أَوْ قَالَ غَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ
Atunyumizza [Ahmad bin Abu Bakr Abu Mus’ab] yagamba, atunyumizza [Muhammad bin Ibrahim bin Dinar] okuva ku [Abu Dzi’b] okuva ku [Sa’id Al Maqburi] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti ‘Nagamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, mpulidde okuva gy’oli hadiisi nnyingi naye neerabira. Oluvannyuma yagamba nti: ‘Gannya essuuka yo’. Bwentyo nagibunyisa, n’alyoka - ng’alinga - n’akwata ekintu n’omukono gwe, olwo n’agamba nti: ‘Kitwale’. Nakitwala, kale okuva olwo siddamu kukyerabira'. Atubuulidde [Ibrahim bin Al Mundzir] yagamba, atubuulidde [Ibn Abu Fudaik] n’omuwandiisi nga ono, oba yagamba nti, ‘Yayiwa mu ngalo ze’.
Imam Bukhari : 117
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ
Kitugambye [Isma’il] yagamba, kigambibwa nze [muganda wange] okuva ku [Ibn Abu Dzi’b] okuva ku [Sa’id Al Maqburi] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Nkuuma okumanya -hadith- okuva eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam mu bibya bibiri. Ekimu nakisaasaanya ne nkituusa, ekirala, singa nkituusa, emimiro gino gyandisaliddwako’.
Imam Bukhari : 118
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَرِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصِتْ النَّاسَ فَقَالَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ
Kitubuuliddwa [Hajjaj] yagamba, kitugambye [Syu’bah] yagamba, kibadde kintegeezeddwa [’Ali bin Mudrik] okuva ku [Abu Zur’ah bin ‘Amru] okuva ku [Jarir], nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yamugamba bwe yasabibwa okuwa amagezi eri abantu mu kiseera kya Hijja Wada’ ‘Todda kubeera mukaafiiri, . bwe mutyo ne muttagana'.
Imam Bukhari : 119
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
Atugambye [‘Abdullah bin Muhammad] yagamba, atubuulidde [Sufyan] atugambye [‘Amru] yagamba, agambye [Sa’id bin Jubair] yagamba, nagamba [Ibn ‘Abbas] nti, ‘Mazima Nauf Al Bakali alowooza nti Musa teyali Musa wa Bani Isra’il, wabula Musa omulala’. Ibn Abbas olwo n’agamba nti, ‘Omulabe wa Allah alimba, mazima [Ubay bin Ka’b] yatunyumizza okuva eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘Musa Nabbi wa Allah yayimirira mu maaso ga Bani Isra’il ng’awa okubuulira, olwo ne bamubuuza nti: ‘Ani asinga amagezi?’. Musa n’addamu nti: ‘Nze ndi’. Kale Allah Ta'ala yamunenya kubanga teyaweebwa kumanya ku nsonga eyo. Awo Allah Ta’ala n’amubikkulira nti: ‘Mu baddu bange mulimu omuddu abeera ku nkulungo y’ennyanja ebbiri akusinga amagezi’. Awo Musa n’agamba nti, ‘Ayi Rabb, nnyinza ntya okumusisinkana?’. Bwe batyo ne bamugamba nti: ‘Leeta ebyennyanja mu kibbo, bw’obifiiriddwa, olwo obwo bwe bulagirizi.’ Awo Musa n’asitula n’omuddu we Yusya’ bin Nun, era bombi ne basitula ebyennyanja mu kibbo okutuusa lwe byatuuka ku lwazi olunene. Awo bombi ne bateeka emitwe ku lwazi ne beebaka. Awo ebyennyanja ne biva mu kibbo - era ebyennyanja ne bibuuka okutwala ekkubo lyakyo okugenda mu nnyanja - ' -Qs. Al Kahfi: 61-. Ekyo ekyaliwo kyawuniikiriza Musa n’omuyigirizwa we, bwe batyo ne beeyongerayo ekiro n’emisana mu lugendo lwabwe. Okutuusa lumu ku makya Musa n’agamba omuweereza we nti, ‘-Tuleete emmere yaffe, mazima twawulira nga tukooye okuva mu lugendo lwaffe- ' -Qs. Al Kahfi: 62-. Musa teyawulira bukoowu okutuusa ng’amaze okutuuka gye yali agenda nga bwe yalagira. Kale omuyigirizwa we n’amugamba nti: -Omanyi ddi lwe twanoonya obuddukiro ku lwazi? Mazima ddala, nneerabidde okwogera ku byennyanja. Era tewali anerabira okuggyako Sitaani- ' -Qs. Al Kahfi: 63-. Musa olwo n’agamba nti: ‘-Ekyo kye kifo kye tunoonya. Awo bombi ne baddayo okugoberera ebigere byabwe eby’olubereberye- ' -Qs. Al Kahf: 64-. Bombi bwe baatuuka ku lwazi, ne basanga omusajja ng’ayambadde engoye ezigazi. Musa yamukulisaayo. Khidlir olwo n’agamba nti, ‘Olamusa otya mu kifo kyo?’. Musa n’addamu nti, ‘Nze Musa’. Khidlir yamuddamu nti, ‘Musa Bani Isra’il?’. Musa n’addamu nti, ‘Yee’. Musa olwo n’agamba nti: ‘-Nsobola okukugoberera osobole okunjigiriza okumanya okutuufu mu kumanya okukusomesebwa?-’ Khidlir n’addamu nti: ‘Mazima, tojja kusobola kungumiikiriza-’ -Qs. Al Kahf: 66-67- nga bano. Khidlir yagenda mu maaso n’agamba nti, ‘Ayi Musa, nnina okumanya okuva mu kumanya kwa Allah kwe yanjigiriza kw’otomanyi, era naawe olina okumanya kwe yayigiriza nga nange simanyi’. Musa yagamba nti: '-Katonda bw'anaaba ayagadde, ojja kunsanga omuntu omugumiikiriza, era sijja kukuwakanya mu nsonga yonna-' -Qs. Al Kahf: 69-. Bwe batyo bombi ne batambulira ku mwalo nga tewali n’omu ku bo alina lyato, olwo emmeeri n’eyitawo. Banyumya abantu abaali ku lyato basobole okubatwala bombi. Olw’okuba Khidlir yali azuuliddwa, bombi baabatwala nga tebasasuddwa. Awo ne wajja akanyonyi akatono akaali katudde ku mabbali g’eryato nga kakoona amazzi g’ennyanja okunywa n’enkokola emu oba bbiri. Khidlir olwo n’agamba nti, ‘Ayi Musa, okumanya kwange n’okumanya kwo bw’obigeraageranya n’okumanya kwa Allah tebirina kirala wabula okufaanana ng’okukoona kw’ekinyonyi kino mu mazzi g’ennyanja’. Awo Khidlir n’akwata olubaawo lw’eryato mu bugenderevu n’alumenya. Musa n’agamba nti, ‘Batuleetedde bwereere, naye lwaki mwagisaanyaawo okubbira abasaabaze?’. Khidlir yagamba nti: '-Saagambye nti, 'Mazima tojja kungumiikiriza-' Musa n'addamu nti: '-Tobonereza olw'okwerabira kwange era tonzitoowerera buzibu bwonna mu nsonga zange-' -Qs. Al Kahf: 72-73- nga bano. Kino ekyasooka kyaliwo kubanga Musa yeerabira. Olwo bombi ne bagenda okutuusa lwe baasisinkana omwana omuto eyali azannyira ne mikwano gye babiri. Khidlir olwo n’akwata omutwe gw’omwana, n’agusitula n’agukuba enduulu n’afa. Kale Musa n’abuuza nti: ‘-Lwaki otta emmeeme ennongoofu, si lwakuba nti yatta omuntu omulala?-’ -Qs. Al Kahf: 74-. Khidlir yaddamu nti: '-Saakugamba, nti mu butuufu tojja kusobola kungumiikiriza?- ' -Qs. Al Kahf: 75-. Ibn ‘Uyainah yagamba nti, ‘Kino kikakasibwa. '-Bwe batyo bombi ne batambula okutuusa bwe baatuuka ku bantu b'ensi emu, ne basaba okusanyusibwa abantu b'ensi eyo, naye abantu b'ensi eyo tebaayagala kubasanyusa. Awo bombi ne basanga nga bbugwe w’ennyumba katono agwe. Bwatyo Khidlir n’azimba bbugwe- ' -Qs. Al Kahf: 77-. Rasulullah yagenda mu maaso n’emboozi ye nti: ‘Khidlir yakikola n’emikono gye. Awo Musa n’agamba nti, ‘-Bw’oba oyagala, mazima ojja kukitwala empeera. Khidlir yaddamu nti, ‘Kino kye kiseera eky’okwawukana wakati wange naawe-’ -Qs. Al Kahf: 77-78-. Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Allah asaasire Musa. Mazima ddala tusuubira nti Musa asobola okuba omugumiikiriza tusobole okuwulira emboozi nnyingi ezikwata ku bombi.’
Imam Bukhari : 120
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا فَقَالَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ
Kitubuuliddwa [’Uthman] yagamba, kitugambye [Jarir] okuva ku [Mansur] okuva ku [Abu Wa’il] okuva ku [Abu Musa] yagamba nti, ‘Omusajja yajja eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abuuza nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, kiki ekiyitibwa olutalo fi sabilillah -mu kkubo lya Allah-? Kubanga abamu ku ffe tulwana olw’obusungu ate abalala olw’obwagazi?’. Oluvannyuma yasitula omutwe ng’ayolekera omuntu eyasaba, era nga tayimusa mutwe okuggyako ng’omuntu eyasaba yali ayimiridde. Olwo n’addamu nti: ‘Oyo yenna alwanira okusitula ekigambo kya Allah, olwo n’alwana mu kkubo lya Allah ‘azza wajalla’.