Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 101

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ

އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުالله ބިން ޔޫސުފް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ކަމަށް، އަޅުގަނޑަށް [އަލްލައިތު] އަށް ވާރިދުވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑަށް [ސަޢީދަށް] ވާރިދުވެފައި އޮތީ، އޭނާއަކީ އަބޫ ސަޢީދުގެ ދަރިއެއް، [އަބޫ ޝުރައިޙް] ގެ ފަރާތުން، ޢަމްރު ބިން ސަޢީދަށް މައްކާއަށް ވަފުދެއް ފޮނުއްވިއިރު، އޭ އާމިރު އަޅުގަނޑަށް ހުއްދަ ދެއްވާ މައްސަލައެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ހުއްދަ ދެއްވާށެވެ الله ގެ ރަޙްމަތްތައް) މައްކާ މިނިވަންވި ދުވަސްވަރު އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރުސްގައި ދެއްވިއެވެ. އަހަރެންގެ ކަންފަތަށް އެކަން އަޑުއިވި، ހިތަށް އިޙްސާސް ކުރެވުނު އަދި އަހަރެންގެ ލޮލަށް ފެނުނު އިރު، الله އަށް ޙަމްދުކޮށް الله ތަޢާލާއަށް ޙަމްދުކޮށް ވިދާޅުވީ: ހަމަކަށަވަރުން މައްކާ، الله ތަޢާލާ ޠާހިރުކޮށް، މީސްތަކުން - މައްކާގެ މުޝްރިކުން - ޠާހިރުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ފަހެ، الله އާއި އާޚިރަތްދުވަހަށް އީމާންވާ މީހަކަށް އެތަނެއްގައި ލޭ އޮހޮރުވުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އެކަމުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުރި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން މީހަކު ލުއިކުރުމަށް އެދިއްޖެނަމަ، ދެން ބުނާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ދުވާލުގެ އެންމެ ހިނދުކޮޅެއްގައި އަހަންނަށް ހުއްދަ ދެއްވައި، އޭގެ ފަހުން ކުރިން ޠާހިރުވި ގޮތަށް މިއަދު އަހަރެންގެ ޠާހިރުކަން އަނބުރާ ގެނެސްދެއްވިއެވެ. ފަހެ، ޙާޟިރުވެތިބި މީހުން ޣައިރު ހާޒިރުވާ މީހުންނަށް އެކަން ފޯރުކޮށްދޭށެވެ.' އަބޫ ޝުރައިޖުގެ އަރިހުގައި ޢަމްރު ވިދާޅުވީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Bukhari : 102

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَذُكِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلَا لِيُبَلِّغ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ ذَلِكَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَرَّتَيْنِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުލް ވަޙްހާބު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްމާދަށް] [އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު އަބޫބަކްރާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫބަކުރު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، 'އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ޝަރަފު ކަލޭގެފާނަށް މާތްވެގެންވާ ފަދައިން ކަލޭގެފާނުގެ މިމަހުގައި ކަލޭގެފާނުގެ މިދުވަސް މާތްވެގެންވާ ފަދައިންނެވެ.' ހާޒިރުވެ ތިބި މީހުން އެކަން ހާޒިރުނުވާ މީހުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭށެވެ.' އަދި މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ ދެފަހަރު ތަކުރާރުކޮށްލިއެވެ.

Hadith Corroboration (62)

Hadith

Imam Bukhari : 103

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَلِجْ النَّارَ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަލީ ބިން އަލްޖަޢުދަށް] ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ވާހަކަ، އަޅުގަނޑުމެން [ޝުޢޫބާ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑަށް [މަންޝޫރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑަށް [ރިބްޢީ ބިން ޖިރާސީ] ވިދާޅުވި އަޑު، އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ [ޢަލީ] ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ އަހަންނާ ދެކޮޅަށް ދޮގު ހަދާ މީހަކު ނަރަކައަށް ވަންނާނެއެވެ.'

Hadith Corroboration (105)

Hadith

Imam Bukhari : 104

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِإِنِّي لَا أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا يُحَدِّثُ فُلَانٌ وَفُلَانٌ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

[އަބޫ އަލް ވަލީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޝުޢޫބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖާމީ ބިން ޝައްދާދު] ގެ އަރިހުން [ޢާމިރު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން އަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި، ‘އަހަރެން [އަޒް ޒުބައިރު] އަށް ބުނީމެވެ، ‘އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އަޑުއަހާފައެއް ނުވެއެވެ. އަޒް ޒުބައިރު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އޭނާއާ ވަކިވެފައެއް ނުވާނެ، އަހަރެންނާ މެދު ދޮގު ހަދާ މީހަކު ނަރަކައިގައި އޭނާގެ ގޮނޑި ތައްޔާރުކޮށްލައްވާށޭ ބުނާ އަޑު އަހަން.

Hadith Corroboration (105)

Hadith

Imam Bukhari : 105

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ أَنَسٌإِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

އަޅުގަނޑުމެން [އަބޫމާޢުމަރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލް ވަރިޘް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ‘އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑަށް ގިނަ ޙަދީޘްތަކެއް ރިވާކުރުން މަނާކުރެއްވީ، ރަސޫލުالله ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާތީއެވެ ނަރަކައިގައި އޭނާގެ ގޮނޑި ތައްޔާރުކޮށްލާށެވެ.'

Hadith Corroboration (105)

Hadith

Imam Bukhari : 106

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يَقُلْ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

އަޅުގަނޑުމެން [މައްކި ބިން އިބްރާހީމް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު، [ޔަޒީދު ބިން އަބޫ ޢުބައިދު] އަށް [ޞަލަމާތު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިއްޖެއެވެ: އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް ނުބުނަން އަހަރެންނާ ބެހޭގޮތުން ބުނާ މީހަކު ނަރަކައިގައި އޭނާގެ ގޮނޑި ތައްޔާރުކޮށްލައްވާށެވެ

Hadith Corroboration (105)

Hadith

Imam Bukhari : 107

حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَسَمَّوْا بِاسْمِي وَلَا تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي وَمَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

[މޫސާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޢަވާނާ] [އަބޫ ޙުސައިން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އެހެނީ ހުވަފެނުގައި އަހަރެން ފެންނަ މީހަކަށް އަހަރެން ފެނިއްޖެއެވެ. އަދި އަހަރެންނާ ބެހޭގޮތުން ދޮގެއް ބުނާ މީހަކު، ދެން އޭނާގެ ގޮނޑި ނަރަކައިގައި ތައްޔާރުކުރާށެވެ.'

Hadith Corroboration (154)

Hadith

Imam Bukhari : 108

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍهَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لَا إِلَّا كِتَابُ اللَّهِ أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ وَفَكَاكُ الْأَسِيرِ وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ

އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން ސަލާމް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ވާހަކަ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވާކީއަށް] [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [މުތަރިފް] ގެ އަރިހުން [އަޝް ޝަޢުބީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޖުހައިފާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެން ބުނީމެވެ، މި ޞަފްޙާގައި ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، ފިދާވެ، އަޅުވެތި މީހަކު މިނިވަން ކުރުމާއި، ކާފަރެއް ދިފާއު ކުރުމުން މުސްލިމަކު މަރާލައިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ.

Hadith

Imam Bukhari : 109

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ أَوْ الْفِيلَ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَذَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ وَاجْعَلُوهُ عَلَى الشَّكِّ الْفِيلَ أَوْ الْقَتْلَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي أَلَا وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِأَبِي فُلَانٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ إِلَّا الْإِذْخِرَقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ فَقِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ شَيْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ

[އަބޫ ނޫޢިމް އަލް ފަދުލް ބިން ދުކައިން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޝައިބާން] [ޔަޙްޔާ] ގެ ފަރާތުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، ޚަޒާޢާގެ ޤަބީލާއިން މައްކާ ފަތަޙަކުރި ދުވަހު، އެމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު މަރާލިކަމުގެ ބަދަލު ހިފުމުގެ ގޮތުން، ބަނޫ ލައިތުގެ މީހަކު މަރާލިއެވެ. އެއަށްފަހު އެ ހާދިސާ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ފޯރުކޮށްދިނުމުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ފަރުބަދައަށް އަރައިގެން ދަރުސް ދެއްވިއެވެ. އަބޫ އުބައިދުالله ވިދާޅުވީ، 'އެއީ އަބޫ ނޫޢިމް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތެވެ، އެމީހުން ތިބީ 'ޤަތުލު' އާއި 'ފިނޮޅު' އާއި ދެމެދު ފަސްޖެހިފައެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނީ 'ފިނޮޅު' ކަމަށެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އާއި އެމީހުންގެ މައްޗަށް މުއުމިނުންނަށް ނަޞްރު ދެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަން އެނގި، މިހާރު އެކަން ޙަރާމްވެއްޖެއެވެ. އޭގެ ކަނޑިތައް ނުކެނޑޭނެ، އޭގެ ގަސްތައް ނުކެނޑޭނެ، އޭގެ ހޯދިފައިވާ ތަކެތި އިއުލާންކޮށް އޭގެ ވެރިފަރާތް ހޯދުމަށް ނޫނީ ނުނެގޭނެ. ފަހެ، ކޮންމެ މީހަކު މަރާލިޔަސް، އޭނާއަށް ދެ ފައިދާގެ ތެރެއިން އެއް ފައިދާއެއް ލިބޭނެއެވެ؛ ފިދާ ހޯދުމަށް އެދުމާއި ނުވަތަ ޝިކާރައަކަށް ވެފައިވާ މީހާގެ އާއިލާއިން ބަދަލު ހޯދުމަށް އެދުމެވެ'. ދެން ޔަމަނުގެ މީހަކު އައިސް ބުނީ އޭ الله ގެ ރަސޫލާ އަހަންނަށް ލިޔުއްވާށެވެ؟ އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަބޫ ފައްޅީގެ މީހުންނަށް ލިޔުއްވާށެވެ'. އެއަށްފަހު ޤުރައިޝް މީހަކު ބުނީ، 'ޢިޒްހިރު ގަސް ފިޔަވައި، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަހަރެމެންގެ ގޭގޭގައި އަދި ގަބުރުތަކުގައި އެ ގަސް ބޭނުން ކުރާތީ' ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ރަސޫލާ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވަވާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަބޫ ޢަބްދުالله އަށް ދެންނެވީ، އެކަލޭގެފާނަށް ލިޔުއްވީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'ކުރިން ދަރުސް' ކަމަށެވެ.

Hadith Corroboration (7)

Hadith

Imam Bukhari : 110

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِلَّا مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلَا أَكْتُبُتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

އަޅުގަނޑުމެން [ޢަލީ ބިން ޢަބްދުالله] އަށް ރިވާވެގެންވަނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ވާހަކަ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު ފިޔަވައި، އަޅުގަނޑަށްވުރެ ގިނައިން ޙަދީޘް ކުރެއްވި ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެވެ. އެހެނީ އޭނާއަށް ލިޔެވޭނެ ކަމަށާއި އަހަންނަށް ނުލިޔެވޭތީ'. [މަޢުމަރު] ވެސް [އަބޫ ހުރައިރާ] ގެ އަރިހުން [ޙައްމާމް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ'.

Hadith

Imam Bukhari : 111

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ قَالَ ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ قَالَ قُومُوا عَنِّي وَلَا يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُفَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كِتَابِهِ

ޔަޙްޔާ ބިން ސުލައިމާން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އިބްނު ވަޙްހާބު އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ، ޔޫނުސް އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ އިބްނު ޝިހާބުގެ އަރިހުން އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުاللهގެ އަރިހުން އިބްނު އައްބާސްގެ އަރިހުން ކަމަށާއި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ އަހަރެން.' ޢުމަރު ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން މީސްތަކުން ޒުވާބު ކުރަން ފެށުމުން ހަޅޭކުގެ އަޑު އިވުމުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އިބްނު ޢައްބާސް ނުކުމެވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ.

Hadith Corroboration (16)

Hadith

Imam Bukhari : 112

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَمْرٍو وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنْ الْفِتَنِ وَمَاذَا فُتِحَ مِنْ الْخَزَائِنِ أَيْقِظُوا صَوَاحِبَاتِ الْحُجَرِ فَرُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الْآخِرَةِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޞަދަޤާތު] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އިބްނު އުއްޔިނާ] [މާޢުމަރުގެ އަރިހުން] [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [ހިންދު] ގެ އަރިހުން [އުއްމު ސަލާމާ] އާއި [ޢަމްރު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. އަދި [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [ހިންދު] ގެ އަރިހުން [އުއްމު ސަލާމަތް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެއްރެއަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހޭލައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ: ސުބްޙާނަالله -الله އަށް މާތްالله-، މިރޭ ބާވައިލެއްވީ ކޮން އިމްތިޙާނެއް ހެއްޔެވެ؟ އަދި ދެ ޚަޒާނާއިން -ރަމާވީއާއި ފާރިސީން- ހުޅުވިފައިވަނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ ހޭލާ، އޭ ފާރުތަކުގެ ފަހަތުގައި ތިބި މީހުން -ކޮޓަރިތަކުގެ-، ސަބަބަކީ ކިތައް މީހުން ދުނިޔޭގައި الله ގެ ނިޢުމަތްތަކުން އުފާ ހޯދައިގެން އުޅޭ ނަމަވެސް ފަހުން އާޚިރަތުގައި ބަރަހަނާވާނެ -އެއްވެސް ހެޔޮކަމެއް ނުލިބޭނެ-'.

Hadith

Imam Bukhari : 113

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ

އަޅުގަނޑުމެން [ސަޢީދު ބިން ޢުފާޢިރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށް، އަޅުގަނޑަށް [އަލްލައިތު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށް، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޚާލިދު ބިން މޫސާފިރު] އަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [ސަލީމް] ގެ އަރިހުން އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން ސުލައިމާން ބިން އަބޫ ޙަޟްމާ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ الله ގެ ރަޙްމަތްތައް) އޭނާގެ ޙަޔާތުގެ ފަހުކޮޅު އަޅުގަނޑުމެންނާއެކު 'އިޝާ' ދުޢާ ކުރިއެވެ. ސަލާމް ދެއްވައި ނިމުމުން ތެދުވެވަޑައިގެން ވިދާޅުވީ: ‘ތިޔަބައިމީހުން މިރޭ ތިޔަބައިމީހުންގެ ރޭގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ނުދެކެން ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން ކޮންމެ ސަތޭކަ އަހަރެއް ނިމުމުން ދުނިޔޭގެ ބިމުގައި އެންމެ މީހަކުވެސް ނުހުންނާނެއެވެ.'

Hadith Corroboration (49)

Hadith

Imam Bukhari : 114

حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ ثُمَّ قَالَ نَامَ الْغُلَيِّمُ أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ أَوْ خَطِيطَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ

އަޅުގަނޑުމެން [އާދަމް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ވާހަކަ، އަޅުގަނޑުމެން [ޝުޢޫބާ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްޙަކަމް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ބުނި އަޑު އިވިފައި ވެއެވެ އޭނާ). އަދި އެވަގުތު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަމަނާގެ އަރިހުގައި ހުންނެވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންބަރަށް ވުމުންނެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم 'ޢިޝާ ނަމާދު ކުރެއްވުމަށްފަހު އެނބުރި ގެއަށް ވަޑައިގެން ހަތަރު ރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވުމަށްފަހު ނިދާފައި އަނެއްކާވެސް ނަމާދު ކުރަން ތެދުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.' އިބްނު ޢައްބާސް ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އަހަރެން ތެދުވެ އޭނާގެ ކަނާތްފަރާތުގައި ހުރެ، އޭނާ އަހަރެން އޭނާގެ ކަނާތްފަރާތުގައި ބަހައްޓާލިއެވެ. އެއަށްފަހު ފަސް ރަކުޢަތް ނަމާދުކޮށް، ދެން ދެރަކުޢަތް ނަމާދުކޮށް، ދެން ހޮޑުލާ އަޑު އިވޭހާ ހިނދަކު ނިދާފައި، ދެން ނިކުމެގެން ދިޔައީ ފަޖުރު ނަމާދުކުރުމަށެވެ.'

Hadith Corroboration (54)

Hadith

Imam Bukhari : 115

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَإِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَوْلَا آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُ حَدِيثًا ثُمَّ يَتْلُو{ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى إِلَى قَوْلِهِ الرَّحِيمُ }إِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الْعَمَلُ فِي أَمْوَالِهِمْ وَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِبَعِ بَطْنِهِ وَيَحْضُرُ مَا لَا يَحْضُرُونَ وَيَحْفَظُ مَا لَا يَحْفَظُونَ

އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން ޢަބްދުالله] އަށް ރިވާވެގެންދިޔައީ، އަޅުގަނޑަށް [މާލިކަށް] ރިވާވެގެން ދިޔައީ [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އަލްއަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ އެހެނީ الله ގެ ފޮތުގައި ދެ އާޔަތެއް އަހަރެން ރިވާ ނުކުރީހެވެ'. ދެން އެކަލޭގެފާނު މި އާޔަތް ކިޔުއްވިއެވެ: '-ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ކަންތައްތައް ސާފުކުރުމާއި ހިދާޔަތުގެ ގޮތުގައި ފޮރުވާ މީހުން-' ......އާޔަތުގެ ނިމުމާއި ހަމައަށް.. '-الله އަކީ ރަޙްމަތްތެރި ރަސްކަލާނގެ-' -ސ. އަލް ބަޤަރާ: 159-160-. ހަމަކަށަވަރުން، މުހާޖިރިންގެ އަޚުން، އެމީހުން މާރުކޭޓުތަކުގައި ވިޔަފާރި ކުރުމުގައި އަވަދިނެތި، އަދި އަންސާރުންގެ އަޚުން، އެމީހުންގެ މުދާ ބެލެހެއްޓުމުގައި އެމީހުންގެ މަސައްކަތުގައި އަވަދިނެތި އުޅުނެވެ. އަބޫ ހުރައިރާ އަބަދުވެސް ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ޙާލަތެއްގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ހުންނެވިއިރު، ރައްޔިތުންނަށް ޙާޟިރު ނުވެވޭ ވަގުތުތަކުގައި އަބަދުވެސް ޙާޟިރުވެވަޑައިގެން، ރައްޔިތުންނަށް ހިތުދަސް ނުކުރެވޭ ވަގުތުތަކުގައި ހިތުދަސްކުރެވޭނެއެވެ'.

Hadith Corroboration (19)

Hadith

Imam Bukhari : 116

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَبُو مُصْعَبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قُلْتُيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنْسَاهُ قَالَ ابْسُطْ رِدَاءَكَ فَبَسَطْتُهُ قَالَ فَغَرَفَ بِيَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ضُمَّهُ فَضَمَمْتُهُ فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا بَعْدَهُحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ بِهَذَا أَوْ قَالَ غَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ

އަޅުގަނޑުމެން [އަޙްމަދު ބިން އަބޫބަކުރު އަބޫ މުޞްޢަބް] އަށް ރިވާވެގެން ދިޔައީ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން އިބްރާހީމް ބިން ދީނާރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް، [އަބޫ ޟިޢުބު] ގެ އަރިހުން، ވިދާޅުވި [ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީ] ގެ އަރިހުން، [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން ވިދާޅުވީ: 'ތިމާގެ ޝޯލް ފަތުރާށެވެ'. އެހެންކަމުން އަހަރެން އެ ފަތުރާލީމެވެ، އޭނާ ދެން -ހީވާ ފަދައިން- އަތުން އެއްޗެއް ނަގައި، ދެން ބުނީ: 'ނަގާށެވެ'. އެހެންކަމުން އަހަރެން ނެގީމެވެ، އަދި އޭގެ ފަހުން ދެން ދުވަހަކުވެސް ހަނދާނެއް ނުނެތޭ'. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްރާހިމް ބިން އަލް މުންދިރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ކަމެއް ކަމުގައި ވިދާޅުވި، އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [އިބްނު އަބޫ ފުޑައިކް] އަށް މިކަހަލަ ބަހަކުން ރިވާވެގެން ދިޔަ ކަމެއް، ނުވަތަ އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، 'އެކަލޭގެފާނުގެ އަތަށް އަޅާށެވެ'.

Hadith

Imam Bukhari : 117

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ

އަޅުގަނޑުމެން [އިސްމާޢީލް] އަށް ރިވާވެގެން ދިޔައީ، އެއީ އަޅުގަނޑަށް [އަޅުގަނޑުގެ އަޚާއަށް] [އިބްނު އަބޫ ޟިޢުބު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އެއް އަހަރެން ފަތުރާ ފޯރުކޮށްދޭން، އަނެއް އެއްޗެއް އަހަރެން ފޯރުކޮށްދީފިނަމަ ދެން މި ކަރު ކަނޑާލާނެ.'

Hadith

Imam Bukhari : 118

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَرِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصِتْ النَّاسَ فَقَالَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ

އަޅުގަނޑުމެން [ޙައްޖާޖު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން [ޝުޢޫބާ] އަށް ވާރިދުވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑަށް [ޢަލީ ބިން މުދްރިކް] އަށް [އަބޫ ޛުރާ ބިން ޢަމްރޫ] ގެ އަރިހުން [ޖަރީރު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެފައި އޮތީ، ވަދާޢީ ޙައްޖުގައި މީސްތަކުންނަށް ނަސޭހަތްތެރިވުމަށް އެދުމުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވިއެވެ ތިޔަބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކު މަރާލާހާ ހިނދަކު ކާފަރު ކުރުމަށެވެ.'

Hadith Corroboration (61)

Hadith

Imam Bukhari : 119

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا

އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު] އަށް ރިވާވެގެން ދިޔައީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން [ސުފްޔާން] އަށް ވާރިދުވެވަޑައިގެންނެވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑަށް [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑު [އިބްނު ޢައްބާސް] އަށް ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް ދެން ވިދާޅުވީ، الله ގެ ދުޝްމަނުން ދޮގު ހަދައިފި، ހަމަކަށަވަރުން [އުބައި ބިން ކަޢުބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން މިހުރީ'. ފަހެ، މަތިވެރި الله އޭނާއަށް ފާޑުވިދާޅުވީ އެކަމުގެ ޢިލްމު އޭނާއަށް ލިބިވަޑައިނުގަންނަވާތީއެވެ. ދެން މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ދެން މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާއަށް ބުނެވުނީ: 'ދަޅުގަނޑެއްގައި މަހެއް ގެންނަވާ، ގެއްލިއްޖެނަމަ، ދެން އެއީ ހިދާޔަތެވެ'. ދެން މޫސާ އޭނާގެ ޚާދިމު ޔޫސްޔާ ބިން ނޫން އާއި އެކު ދަތުރު ފެށިއިރު، ދެމީހުން ވެސް ބޮޑު ހިލަގަނޑަކަށް ވާސިލްވާންދެން ބާސްކެޓެއްގައި މަސް ހިފައިގެން ދިޔައެވެ. އެއަށްފަހު ދެމީހުންވެސް އެ ހިލަގަނޑުގައި ބޯ އަޅައިގެން ނިދާލެވުނެވެ. ދެން މަސް ބާސްކެޓުން ނުކުމެގެން - ދެން މަސް ފުންމާލައިގެން މޫދަށް އެރި- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 61-. މި ހާދިސާގެ ސަބަބުން މޫސައާއި އޭނާގެ ދަރިވަރަށް ހައިރާންކަން ލިބުމުން ދަތުރުގެ ބާކީ އޮތް ރޭގަނޑާއި ދުވާލު ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. އެއްދުވަހަކު ހެނދުނު މޫސާގެފާނު އޭނާގެ އަޅާއަށް ވިދާޅުވީ، '-އަހަރެމެންގެ ކާނާ މިތަނަށް ގެނެސްދީ، ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެމެންގެ ދަތުރުގެ ސަބަބުން އަހަރެމެންނަށް ވަރުބަލިކަން އިހުސާސް ކުރެވިއްޖެ-' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 62-. އަމުރުކުރި ގޮތަށް މަންޒިލަށް އާދެވުމުން ނޫނީ މޫސައަށް ވަރުބަލިކަމެއް އިހުސާސެއް ނުކުރެވުނެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާގެ ދަރިވަރު އޭނާއަށް ބުންޏެވެ: '-އަހަރެމެން ކުރިން ހިލަގަނޑުގައި ހިމާޔަތް ހޯދީ ކޮން އިރަކުކަން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން މަހެއްގެ ވާހަކަ ކިޔައިދޭން ހަނދާން ނެތުނީއެވެ. އަދި ޝައިޠާނާ ނޫން މީހަކު އަހަރެންގެ މަތިން ހަނދާން ނައްތާނުލާ- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 63-. މޫސަ ދެން ބުންޏެވެ: '-އެއީ އަހަރެމެން ހޯދަމުންދާ ތަނެވެ. ދެން ދެމީހުން އެނބުރި އައީ އަނެއްކާވެސް އެމީހުންގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ފަހަތުން- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 64-. ދެމީހުންވެސް ހިލަގަނޑާ ހަމައަށް ދިޔައިރު، ލުއި ހެދުމެއް ލައިގެން ހުރި މީހަކު ފެނުމުން، މޫސާގެފާނު ދެން ސަލާމް ކުރިއެވެ. ޚިދުރު ދެން ވިދާޅުވީ، ކަލޭގެ ބަދަލުގައި އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް ސަލާމް ކުރާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ މޫސާގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ 'އަހަންނަކީ މޫސާ' ކަމަށެވެ. ޚިދުރު ދެން ސުވާލުކުރެއްވީ، 'އިސްރާއީލުގެ ދަރިކޮޅުގެ މޫސާގެފާނު؟' މޫސާގެފާނު ޖަވާބު ދިނީ 'އެއީ ތެދެއް' ކަމަށެވެ. މޫސާގެފާނު ދެން ވިދާޅުވިއެވެ: '-ތިބާއަށް ދަސްކޮށްދީފައިވާ ޢިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން ޞައްޙަ ޢިލްމު އަހަންނަށް ދަސްކޮށްދިނުމަށްޓަކައި އަހަރެންނަށް ކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟- ' ޚިދުރު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނަށް ދުވަހަކުވެސް އަހަންނަށް ކެތްތެރިވެވޭކަށް ނެތެވެ- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 66-67-. ޚިދުރު ވާހަކަފުޅު ކުރިއަށް ގެންދެވީ، 'އޭ މޫސާގެފާނު، ކަލޭގެފާނަށް ނޭނގޭ ކަންތައްތަކެއް އަހަންނަށް އުނގަންނައިދެއްވިކަން اللهގެ ޢިލްމުން އަހަންނަށް އެނގިއްޖެއެވެ. މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަލް ކަހްފީ: 69-. އެހެންކަމުން ދެމީހުންވެސް ގޮނޑުދޮށުގައި ހިނގައިގަތީ ދޯންޏެއް ނެތް އިރު، ދެން ދޯންޏެއް އެތަނުން ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އެމީހުން ވާހަކަ ދެއްކީ ދޯނީގައި ތިބި މީހުން އެމީހުން ގެންދާނެ ގޮތަކަށެވެ. ޚިދްރީރު ދެނެގަނެވިފައި އޮތުމުން، ފައިސާ ނުދައްކައި ދެމީހުންވެސް ގެންދިޔައެވެ. އެވަގުތު ކުޑަ ދޫންޏެއް އައިސް ދޯނީގެ އެއްފަރާތުގައި އިށީނދެ، އެއް ނުވަތަ ދެ ޕެކް ޖަހައިގެން ބޯން ކަނޑުގެ ފެނުގައި ފިރުމާލިއެވެ. ދެން ޚިދުރުރު ވިދާޅުވީ، އޭ މޫސާގެފާނު، الله ގެ ޢިލްމާ އަޅާބަލާއިރު އަހަރެންގެ ޢިލްމާއި ކަލޭގެފާނުގެ ޢިލްމަކީ ކަނޑުގެ ފެނުގައި މި ދޫނީގެ ކޮތަޅުތައް ފަދައިން ނޫން އެހެން އެއްޗެއް ނޫން’ ކަމަށެވެ. ދެން ޚިދްރީރު ގަސްތުގައި ދޯނީގެ ފަތްކޮޅު ނަގައި ހަލާކުކޮށްލިއެވެ. މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ޚިދުރުރު ވިދާޅުވިއެވެ: '-ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭ އަހަންނަށް ދުވަހަކުވެސް ކެތްތެރި ނުވާނެ ކަމަށް އަހަރެން ނުބުނަން ހެއްޔެވެ-' މޫސާގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: '-އަހަރެންގެ ހަނދާން ނައްތާލުމުގެ އަދަބު ނުދެއްވާ އަދި އަހަރެންގެ ކަންކަމުގައި އެއްވެސް އުނދަގުލެއް އަހަންނަށް ބުރަ ނުކުރައްވާށެވެ-' -ސ. އަލް ކަހްފީ: 72-73-. މި ފުރަތަމަ ހާދިސާ ހިނގީ މޫސާގެފާނު ހަނދާން ނެތުމުންނެވެ. ދެން ދެމީހުންވެސް ދިޔައީ އޭނާގެ ދެ އެކުވެރިންނާއެކު ކުޅެން އިން ކުޑަކުއްޖަކާ ބައްދަލުވާންދެންނެވެ. އެއަށްފަހު ޚިދުރު އެކުއްޖާގެ ބޮލުގައި ހިފަހައްޓައިގެން އުފުލާލައި މަރުވާންދެން ތަޅައިގަތެވެ. އެހެންކަމުން މޫސާގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: '-ތިބާ ޠާހިރު ނަފްސެއް މަރާލީ ކީއްވެގެންތޯ، އޭނާ އެހެން މީހަކު މަރާލުމުން ނޫން؟- ' -ސ. އަލް ކަހްފީ: 74-. ޚިދުރު ޖަވާބު ދިނީ: '-އަހަރެންނަށް ކެތްތެރި ނުވެވޭނެ ކަމަށް އަހަރެން ނުބުނަން ހެއްޔެވެ؟- ' -ސ. އަލް ކަހްފީ: 75-. އިބްނު އުއްޔިނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އެރަށުން ފެނުނީ ގާތްގަނޑަކަށް ވެއްޓިގެން ދިޔަ ގެއެއްގެ ފާރެކެވެ. އެހެންކަމުން ޚިދުރު ފާރު މަރާމާތު ކުރެއްވި- ' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 77-. الله ގެ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނުގެ ވާހަކަ ކުރިއަށް ގެންދެވީ: ޚިދުރު އެކަން ކުރެއްވީ އަމިއްލަ އަތުންނެވެ. ދެން މޫސާގެފާނު ވިދާޅުވީ، '-ތިޔަބޭފުޅުން ބޭނުންފުޅުވާނަމަ އެކަމުގެ ޘަވާބެއް ނަގާލެވުނީހެވެ. ޚިދުރު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'މިއީ އަހަރެންނާއި ކަލޭގެފާނާއި ދެމެދު ވަކިވާ ވަގުތު-' -Qs. އަލް ކަހްފީ: 77-78-. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެމެން ހަގީގަތުގައިވެސް އުންމީދު ކުރަނީ މޫސާގެފާނަށް ކެތްތެރިވެވޭނެ ކަމަށާއި އެ ދެމީހުންގެ ވާހަކަތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަޑުއިވޭނެ ކަމަށް'.

Hadith Corroboration (13)

Hadith

Imam Bukhari : 120

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا فَقَالَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

އަޅުގަނޑުމެން [ޢުޘްމާން] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވާކަމަށެވެ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖަރީރު] [މަންޝޫރުގެ] ކިބައިން [އަބޫ ވަޢީލް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ މޫސާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެފައި އޮތީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް މީހަކު އައިސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އެހެނީ އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ރުޅިވެރިކަމުން ހަނގުރާމަ ކުރަނީ އަދި ބައެއް މީހުން ޖޯޝުން ހެއްޔެވެ؟' ސުވާލު ކުރާ މީހާއާ ދިމާއަށް ބޯ އުފުލާލިއިރު، ސުވާލު ކުރި މީހާ ތެދުވެގެން ނޫނީ ބޯ އުފުލާފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ.

Hadith Corroboration (20)