Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith
Hadith
Imam Bukhari : 101
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ
Acï lɛ̈k ɣook [‘Abdullah bin Yusuf] acï lueel,, acï lɛ̈k ɣɛn [Al Laits] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [Sa’id] yen ee mɛnh de Abu Sa’id tënë [Abu Syuraih] lɔn cï yen lueel tënë ‘Amru bin Sa’id ɣɔn cï yen akutnhom tuɔɔc në Mecca, ‘O ɣa gam lɔn cï yen akut de kɔc tuɔɔc në Mecca. wasallam acï thɛɛr lueel në jamde yic në pɛ̈l de Mecca. Yïthkiɛ̈ kaarou acï piŋ, piɔ̈ndiɛ̈ acï yök ku nyinkiɛ̈ kaarou acï tïŋ, acï Nhialic leec ku acï Nhialic lɔɔkic ke lueel: ‘Ee yic, Makka, Nhialic acï ye lɔɔkic ku kɔc - Mushrikin de Makka - akëc ye lɔɔkic. Ku acïï lëu bï raan cï gam Nhialic ku aköl ciëën bï riɛm tääu thïn, ku acïï lëu bï raan tiim tɔ̈ thïn nyaai. Na nɔŋ raan wïc bï gël në kë de tɔŋ cï Raan cï lɔc ku dɔc thɔ̈ɔ̈r thïn, ke yïn lueel ‘ee yic, Nhialic Ta’ala acï Raan cï lɔc ku dɔc puɔ̈l ku ka këc yïn puɔ̈l’. Ee yic, Allah Ta’ala acï ɣɛn puɔ̈l në thaar tök në akɔ̈lic ku dhuk ɣɛn thïn ke ye kë puɔth apɛi në ye akäl käk yiic cït mɛn tɔ̈ yen thïn thɛɛr. Ku na yïn ya, ke kɔc tɔ̈ thïn abïk ye lɛ̈k kɔc këc tɔ̈ thïn’. Ku acï lueel tënë Abu Thurayj, 'Yeŋö cï 'Amru lueel?' Acï lueel, ‘Ɣɛn aŋic kë puɔth awär yïn, O Abu Syuraij: ‘Acïï kɔc ë rɛ̈ɛ̈c looi, kɔc ë rim ku kɔc ë kual bï gël’.
Hadith
Imam Bukhari : 102
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَذُكِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلَا لِيُبَلِّغ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ ذَلِكَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَرَّتَيْنِ
Acï lɛ̈k ɣook [‘Abdullah bin ‘Abdul Wahhab] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Hammad] tënë [Ayyub] tënë [Muhammad] tënë [Ibn Abu Bakrah] tënë [Abu Bakrah] Raan cï lɔc ku dɔc lueel: ‘Ee yic, riɛmdu, Muhammad acï lueel, ee këdu; Ɣɛn ye tak ke cï lueel, ‘ku riɛ̈ɛ̈udu ee haram tënë yïn cït man ye yen haram tënë yïn në ye pɛ̈i kënë yic. Lek kɔc tɔ̈ thïn bïk ye lɛ̈k kɔc cïï tɔ̈ thïn’. Ku lueel Muhammad, 'Ee yic lɔn cï Raan cï lɔc ku dɔc lueel, 'Cï ɣɛn ye thöl? ’ acï dhuk yic arak rou.
Hadith
Imam Bukhari : 103
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَلِجْ النَّارَ
Acï lɛ̈k ɣook [‘Ali bin Al Ja’d] acï lueel, acï luel tënë ɣook [Syu’bah] acï lueel, acï lueel tënë ɣɛɛn [Mansur] acï lueel, ɣɛn acï [Rib’i bin Jirasy] piŋ ke lueel, ɣɛn acï [‘Ali] piŋ ke lueel, ‘Raan cï lɔc ku dɔc lueel tënë ɣɛn, mac mac'.
Hadith
Imam Bukhari : 104
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِإِنِّي لَا أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا يُحَدِّثُ فُلَانٌ وَفُلَانٌ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Acï lɛ̈k ɣook [Abu Al Walid] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Syu’bah] tënë [Jami’ bin Syaddad] tënë [‘Amir bin ‘Abdullah bin Az Zubair] tënë [wun] acï lueel, ‘Ɣɛn acï [Az Zubair] lueel, ‘Ɣɛn këc yïn kaŋ piŋ ke yïn jam në këdäŋ tënë Raan cï lɔc ku dɔc ë kɔc kɔ̈k ë tɔ̈ thïn. Az Zubair acï dhuknhom, 'Ɣɛn akëc kaŋ puɔ̈k kek ye, ɣɛn acï piŋ ke lueel: 'Raan ë lueth lueel tënë ɣɛn, abï thönyde guiir në mac yic'.
Hadith
Imam Bukhari : 105
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ أَنَسٌإِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Acï lɛ̈k ɣook [Abu Ma’mar] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [‘Abdul Warits] tënë [‘Abdul ‘Aziz] acï lueel, [Anas] acï lueel, ‘Acï ɣɛn pëën ba wël juëc lueel tënë we rin cï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: ‘Raan ëbɛ̈n ë thɔ̈ɔ̈r ë ɣa, abï ɣa guiir.
Hadith
Imam Bukhari : 106
حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يَقُلْ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Acï lɛ̈k ɣook [Makki bin Ibrahim] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Yazid bin Abu ‘Ubaid] tënë [Salamah] acï lueel, ‘Ɣɛn acï raan cï Nhialic lɔc ku dɔc piŋ ke lueel: ‘Raan ëbɛ̈n lueel në këdiɛ̈ ke ɣɛn këc kaŋ lueel, abï thönyde guiir në mac yic’.
Hadith
Imam Bukhari : 107
حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَسَمَّوْا بِاسْمِي وَلَا تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي وَمَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Acï lɛ̈k ɣook [Mothe] acï lɛ̈k ɣook [Abu ‘Awanah] tënë [Abu Hushain] tënë [Abu Salih] tënë [Abu Hurairah] acï lueel, ‘Ɣɛn acï Raan cï lɔc ku dɔc piŋ ke lueel: ‘Gamkë rin ke rinkiɛ̈ ku cïï rin ke rinkiɛ̈. Rin raan ëbɛ̈n tïŋ ɣa në ŋɔ̈th yiic, acï ɣa tïŋ ë yic, rin acïï jɔŋrac lëu bï thöŋ ke ɣa. Ku raan ë lueth lueel tënë ɣa, ka bï nyucde guiir në mac yic’.
Hadith
Imam Bukhari : 108
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍهَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لَا إِلَّا كِتَابُ اللَّهِ أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ وَفَكَاكُ الْأَسِيرِ وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ
Acï lɛ̈k ɣook, acï lɛ̈k ɣook [Waki’] tënë [Sufyan] tënë [Mutharrif] tënë [Ash Sha’bi] tënë [Abu Juhaïfah] acï lueel, ‘Ɣɛn acï [‘Ali bun Abu Talib] thiëëc, ‘Ye yïn naŋ athör?’ Acï dhuknhom, ‘Acie yeen, ee athör ë Allah wala ŋiɛ̈c deetic cï gäm raan de Muthilim, wala kë tɔ̈ në ye wereŋ kënë yic’. Ɣɛn acï lueel, 'Yeŋö tɔ̈ në ye wereŋ kënë yic?' Acï dhuknhom, ‘Wɛ̈t, lony kɔc cï mac, ku cïn Muthilimïn bï nɔ̈k në gël de raan cï gam’.
Hadith
Imam Bukhari : 109
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ أَوْ الْفِيلَ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَذَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ وَاجْعَلُوهُ عَلَى الشَّكِّ الْفِيلَ أَوْ الْقَتْلَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي أَلَا وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِأَبِي فُلَانٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ إِلَّا الْإِذْخِرَقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ فَقِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ شَيْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ
Acï lɛ̈k ɣook, acï lɛ̈k ɣook [Syaiban] tënë [Yahya] tënë [Abu Salamah] tënë [Abu Hurairah], lɔn cï kuat Khaza’ah raan tök ë Banu Laits nɔ̈k në kööl ë pɛ̈l ë kɔc ke Makkah ë keek, në pɛ̈l de kɔc ke Makkah, në pɛ̈c de kɔc ke Makkah. Kë cï rot looi kënë acï jäl lɛ̈k Raan cï lɔc ku dɔc, ku jäl lɔ nhial në riän wïïrde yic ku piööc: ‘Ee yic, Nhialic acï Mecca lony tënë nɔ̈k, ka akutnhom de akɔ̈l’. Acï Abu Ubaidullah lueel, ‘Cït man cenë Abu Nu’aim ye lueel, ke ka cï röt gɔ̈ɔ̈r në kaam de ‘nɔ̈k’ ku ‘akɔ̈l’. Ku ëcï raan dɛ̈t lueel, ‘Elefant. Ku ëcï Nhialic yök ke cï Raan cï lɔc ku dɔc ku kɔc cï gam tiaam në ke nhïïm. Acï lueel: ‘Ŋic lɔn piny de Mecca acie halal tënë raan ë tɔ̈ tueŋ ku ɣɛn ë tɔ̈ ciëën, ŋic lɔn ë yic ë halal tënë ɣɛn në thaar thiin koor ë kööl tök. Ŋïc, ku në ye thaa kënë acï bɛ̈n ya kërac; toor acïï lëu bë teem, tiim acïï lëu bë yup, kä cë yök acïï lëu bë keek nyaai të cenë keek kan lueel ku raan nɔŋ yen kɔc kɔɔr. Ku raan cï nɔ̈k abï tök yök në käpath kaarou yiic; thiëc wëu ë ran cï nɔ̈k ka thiëc wëu ë ran cï nɔ̈k’. Ku bɔ̈ raan ë rɛ̈ɛ̈r Yemen ku lueel, ‘O Raan cï lɔc ku dɔc, gɔ̈t ë ɣa?’ Ku lueel: ‘Gät ë Abu so ku so’. Go raan cɔl Quraish lueel, ‘Ee tim Idzhir, O Raan cï lɔc ku dɔc, rin ɣok aa tim kënë luɔ̈ɔ̈i ɣöötkuɔ yiic ku ɣönkuɔ yiic’. Ku lueel Raan cï lɔc ku dɔc: 'Ee tim de Idzhir, ee tim de Idzhir'. Go Abu Abdullah lɛ̈k yeŋo cï gɔ̈t tënë ye? Go dhuknhom, 'Kë piööc kënë'.
Hadith
Imam Bukhari : 110
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِلَّا مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلَا أَكْتُبُتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
Acï lɛ̈k ɣook [‘Ali bin ‘Abdullah] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Sufyan] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [‘Amru] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [Wahhab bin Munabbih] tënë [wënhde] acï lueel, ɣɛn acï [Abu Hurairah] piŋ ke lueel, ‘Acïn raan tɔ̈ në kɔc cï mat ke Raan cï lɔc ku dɔc yic cï dït apɛi. 'Abdullah bin 'Amru. Në kë lëu bï yen gät ku ɣɛn acïï lëu'. [Ma'mar] acï jam ëya dɛ̈t tënë [Hämmam] tënë [Abu Hurairah]'.
Hadith
Imam Bukhari : 111
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ قَالَ ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ قَالَ قُومُوا عَنِّي وَلَا يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُفَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كِتَابِهِ
Acï lɛ̈k ɣook [Yahya bin Sulaiman] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [Ibn Wahhab] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [Yunus] tënë [Ibn Shihab] tënë [‘Ubaidullah bin Abdullah] tënë [‘Ubaidullah bin Abdullah] tënë [Ibn ‘Abbas] acï lueel, ‘Wɛ̈t cï Raan cï lɔc ku dɔc lueel. athör ku ɣɛn abï këdäŋ gät yïn rin bï yïn cïï jäl ɣa cök’. Umar acï lueel, ‘Ee yic, tuany ë Raan cï lɔc ku dɔc ee rot juak ku në lɔ̈ɔ̈mkuɔ anɔŋ athör ë Nhialic, yen acï thök tënë ɣook. Ku jɔl kɔc thɔ̈ɔ̈r ku tɔŋ acï rot jɔt, ku lueel Raan cï lɔc ku dɔc ëlä: ‘Lɔ tënë ɣɛn, acïï path ba teer në ɣanhom tueŋ’. Ku Ibn Abbas acï bɛ̈n bei ku lueel, ‘Kënë ee kërac, ku ee yic, kërac ëbɛ̈n acïï lëu bï rot looi në thɛɛr ke raan cï Nhialic lɔc ku dɔc ku Quran’.
Hadith
Imam Bukhari : 112
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَمْرٍو وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنْ الْفِتَنِ وَمَاذَا فُتِحَ مِنْ الْخَزَائِنِ أَيْقِظُوا صَوَاحِبَاتِ الْحُجَرِ فَرُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الْآخِرَةِ
Acï lɛ̈k ɣook [Shadaqah] acï lɛ̈k ɣook [Ibn Uyainah] tënë [Ma’mar] tënë [Az Zuhri] tënë [Hind] tënë [Ummu Salamah] ku [Amru]. Ku tënë [Yahya bin Sa’id] tënë [Az Zuhri] tënë [Hind] tënë [Ummu Salamah] acï lueel, ‘Aköl tök, ke raan cï Nhialic lɔc ku dɔc acï rot jɔt ku lueel: ‘Acït ë thää kënë yic, acï Nhialic bɛ̈n yök ke ye këpath. Ku yeŋö cï liep thok tënë ɣön ë tɔ̈ɔ̈u ë käŋ kaarou -Ramavi ku Perthia-? Wak, O kɔc tɔ̈ në päny kɔ̈u -ɣööt-, rin ye kɔc juëc pïïr ke mit puɔ̈th në käpath ke Allah në pinynhom ku abïk ya tɔ̈ ke cïn guɔ̈p alɛ̈th në pïïr ciëën -acïn këpath bïk yök-'.
Hadith
Imam Bukhari : 113
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ
Acï lɛ̈k ɣook [Sa’id bin ’Ufair] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [Al Laits] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [‘Abdurrahman bin Khalid bin Musafir] tënë [Ibn Shihab] tënë [Salim] ku [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah] lɔn cï [‘Abdullahï] lueel bin, röök röök de Isha’ kek ɣook në thök de pïïrde yic. Nawën cï thök ë thiɛ̈c ke kɔ̈ɔ̈c ku lueel: ‘Cï yïn nhom tääu piny ë wɛ̈ɛ̈r kën? Ee yic, në thök de run kaa buɔt yiic, acïn raan bï döŋ pinynhom’.
Hadith
Imam Bukhari : 114
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ ثُمَّ قَالَ نَامَ الْغُلَيِّمُ أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ أَوْ خَطِيطَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ
Acï lɛ̈k ɣook [Adam] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Syu’bah] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Al Hakam] acï lueel, ɣɛn acï [Saïd bin Jubair] piŋ tënë [Ibn ‘Abbas] ke lueel, ‘Ɣɛn acï nïn nɔ̈k ɣön ë mɛ̈ɛ̈thkiɛ̈ -Maimunah bint Al Harith-, tiŋ ë Raan cï lɔc ku dɔc ë tɔ̈ thïn. Ku në ye thaa kënë ke Raan cï lɔc ku dɔc ë tɔ̈ ke ye rin cï yen thökde. Raan cï lɔc ku dɔc acï lɔ̈ŋ de Isha looi, ku jɔl lɔ baai ku lɔ̈ŋ në rak'ah kaa ŋuan, ku jɔl lɔ nïn ku jɔl rot jɔt bï lɔ lɔ̈ŋ'. Ibn Abbas acï lueel, 'Yen acï nïn nɔ̈k cït mɛnh thin - acï rot jɔt ë thää lik - wala kë cït kën - ku acï rot jɔt bï lɔ röök. Ku ɣɛn acï rot jɔt ku kɔ̈ɔ̈c në ye nhom ciɛɛm, ku tɛ̈ɛ̈u ɣɛn në ye nhom ciɛɛm. Nawën cï ye kënë thök, ke röök në rak ka dhiëc, ku jɔl röök në nïn kaarou, ku jɔl nin agut cï ɣɛn bï thökde piŋ, ku jɔl bɛ̈n bei bï röök de miäkduur looi.’
Hadith
Imam Bukhari : 115
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَإِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَوْلَا آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُ حَدِيثًا ثُمَّ يَتْلُو{ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى إِلَى قَوْلِهِ الرَّحِيمُ }إِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الْعَمَلُ فِي أَمْوَالِهِمْ وَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِبَعِ بَطْنِهِ وَيَحْضُرُ مَا لَا يَحْضُرُونَ وَيَحْفَظُ مَا لَا يَحْفَظُونَ
Acï lɛ̈k ɣook [‘Abdul ’Aziz bin ‘Abdullah] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [Malik] tënë [Ibn Shihab] tënë [Al A’raj] tënë [Abu Hurairah] acï lueel, ‘Ee yic kɔc aye lueel, ‘Abu Hurairah ee raan cï -tɛ̈ɛ̈u ë hadith tënë Rasulullah Sallaah ë rou. Buŋ de Allah ɣɛn acïï bï ya lueel'. Ku kuen athör: '-Ee yic, kɔc ye kë cukku tuɔɔc piny thiaan në dhöl de luɛɛl ku lööŋ-' ......agut cï thök athör.. '-Allah ee raan ë piɔ̈ɔ̈th käc-' -Qs. Al Bäkärä: 159-160-. Ee yic, mïthkuɔ tɔ̈ në Muhajirin yiic, aye röt tääu në ɣɔɔc de käŋ yiic në ɣɔ̈ɔ̈c yiic, ku mïthkuɔ tɔ̈ në Ansar yiic, aye röt tääu në luɔiden yic në gël de käken. ku Abu Hurairah ee ye cath kenë Rasulullah në nyindhiɛ të nɔŋ yen cɔk, ku ye tɔ̈ në nyindhiɛ të cenë kɔc lëu bïk ya tɔ̈ thïn, ku ka ye lëu bïk käŋ ya tak të cïï kɔc ye lëu bïk ya tak.'
Hadith
Imam Bukhari : 116
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَبُو مُصْعَبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قُلْتُيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنْسَاهُ قَالَ ابْسُطْ رِدَاءَكَ فَبَسَطْتُهُ قَالَ فَغَرَفَ بِيَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ضُمَّهُ فَضَمَمْتُهُ فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا بَعْدَهُحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ بِهَذَا أَوْ قَالَ غَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ
Acï luel tënë ɣook [Abuu Bïn Abu Mus’ab] acï lueel, acï lueel tënë ɣook [Abu Dhi’b] tënë [Sa’id Al Maqburi] tënë [Abu Hurairah] lueel ‘Ɣɛn acï lueel, ‘O Raan cï lɔc ku dɔc, ɣɛn acï kä juëc piŋ tënë yïn ku ɣɛn acï käjuëc yök tënë yïn. Ku lueel: 'Tääu ë nhomdu piny'. Ku ɣɛn acï ye tɛkpiny, ku yen ëya - cït mɛn - acï këdäŋ dɔm në yecin, ku lueel: 'Löm'. Ɣɛn acï lööm, ku jɔɔk në ye thaa kënë ɣɛn këc nhom bɛɛr määr'. Acï lɛ̈k ɣook [Ibn Abu Fudaik] kek raan ë gɛ̈t athör cït kën, wala acï lueel, ‘Acï tääu në yecin’.
Hadith
Imam Bukhari : 117
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ
Acï lɛ̈k ɣook [Isma’il] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn [wënkäi] tënë [Ibn Abu Dzi’b] tënë [Saïd Al Maqburi] tënë [Abu Hurairah] acï lueel, ‘Ɣɛn acï ŋiɛ̈c -hadith- tënë Raan cï lɔc ku dɔc tɔ̈ɔ̈u në käŋ kaarou yiic. Töŋ ɣɛn acï tɛkpiny ku thɛ̈l, dɛ̈të, na thɛ̈l ɣɛn, ke thɛ̈m kënë abï thök’.
Hadith
Imam Bukhari : 118
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَرِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصِتْ النَّاسَ فَقَالَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ
Acï lɛ̈k ɣook [Hajjaj] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Syu’bah] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛn në [‘Ali bin Mudrik] tënë [Abu Zur’ah bin ‘Amru] tënë [Jarir], lɔn cï Raan cï lɔc ku dɔc lueel tënë yeen wën cï yen thiëëc bï kɔc cïï gäm ‘Alii bin Mudrik’. ku bïk ya kɔc cï Nhialic gam, rin bï wek röt ya nɔ̈k’.
Hadith
Imam Bukhari : 119
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
Acï lɛ̈k ɣook [‘Abdullah bin Muhammad] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Sufyan] acï lɛ̈k ɣook [‘Amru] acï lueel, acï lɛ̈k ɣɛɛn [Saïd bin Jubair] acï lueel, ɣɛn acï [Ibn ‘Abbas] lueel, ‘Ee yic Nauf Al Bakali aye tak lɔn ë Musa acie Musa de Bani, ku ee raan dɛ̈t.’ Ibn Abbas acï bɛ̈n lueel këlä, ‘Raan atɛ̈ɛ̈r Nhialic ee lueth lueel, ee yic [Ubay bin Ka’b] acï ɣok lɛ̈k tënë Raan cï lɔc ku dɔc: ‘Mothe Raan cï lɔc ku dɔc acï kɔ̈ɔ̈c në kɔc ke Bani Isra’il nhïïm ke ye jam, ku ka cï thiëëc: ‘Yeŋa ye raan ŋic käŋ apɛi?’ Musa acï dhuknhom: 'Ɣɛn'. Ku ëcï Allah Ta’ala ye gɔ̈k rin këc yen gäm ŋïc në këde. Ku ëcï Allah Ta’ala nyuɔɔth tënë ye: ‘Anɔŋ raan lui në kɔckiɛ̈ yiic rɛ̈ɛ̈r të yenë wɛ̈ɛ̈r kaarou röt mat thïn ku ŋic käŋ awär yïn’. Ku lueel Musa an, “O Rab, ɣɛn bï yök yedi? Ku acï lɛ̈k yeen: ‘Bɛ̈i rɛ̈c në thäät yiic, na cï rɛ̈c määr, ke yen ee dhöl bï yïn ya nyuɔ̈ɔ̈th’. Ku jɔl Mutha jäl kek aluɔnyde cɔl Yusya’ bin Nun, ku keek kaarou aacï rɛ̈c muk në thäät yiic agut cï bïk ɣet në kuurdït nhom. Ku tɛ̈ɛ̈ukë kenhïïm kedhie në kuur nhom ku ninkë. Ku bïï rɛ̈c bei në thäät yiic -ku rɛ̈c acï jäl ku dɔm dhölde bï la wɛ̈ɛ̈r yic-' -Qs. Al Ɣäf: 61-. Kë cï rot looi kënë acï Mothe ku kɔcken ye buɔɔth gäi, ku keek kaarou aacï jäl ë cäthden yic aköl ku akɔ̈l. Ku ëcï Musa lueel tënë aluɔnyde, '-Bɛ̈ikë cämda ëtënë, ee yic ɣok aacï dhäär ë cäthda-' -Qs. Al kähf: 62-. Mothe akëc rot yök ke cï dhäär të cï yen ɣet të wïc yen thïn cït tɛ̈ cï ye ye lueel thïn. Go raanden ye buɔɔth lueel tënë ye, '-Cï ŋic lɔn cï ɣok ɣön ë rëër wïc kuur yic thɛɛr? Në yic, ɣɛn acï nhom määr ba lɛ̈k yïn në kë de rɛ̈c. Ku acïn raan määr nhom ɣa, ee jɔŋrac-' -Qs. Al Ɣäf: 63-. Musa acï lueel: '-Kënë ee të wïc ɣok ye thïn. Ku dhukkë keek kaarou bïk cökden thɛɛr kuanycök- ' -Qs. Al kähf: 64-. Nawën cïk keek kaarou ɣet ë kuur nhom, ke yök raan cï alɛ̈th dït tääu thïn. Musa acï ye thiëëc. Khidlir acï lueel, 'Ye yïn yök yedi tëdu?' Go Mothe bɛ̈ɛ̈r an, “Ee ɣɛn Mothe.” Khidlir aci loc dhuk dhuk, Musa Bani Yithrael?' Go Musa bɛ̈ɛ̈r, 'Ee'. Musa acï lueel: '-Lëu ba yï kuanycök ba ɣa piɔ̈ɔ̈c ŋïc ë yic në ŋïc cï piɔ̈ɔ̈c tënë yïn yic?-' Go Khidlir dhuknhom: 'Ee yic, yïn acïï bï lëu ba ɣa gël-' -Qs. Al Këhf: 66-67-. Khidlir acï ŋot ke lueel, ‘O Musa, ɣɛn anɔŋ ŋïc tënë ŋïc de Nhialic cï piɔ̈ɔ̈c ɣɛn ku yïn këc ŋic, ku yïn anɔŋ ŋïc cï piɔ̈ɔ̈c ëya ke ɣɛn këc ŋic aya’. Musa acï lueel: '-Na wïc Nhialic, ke yïn abï ɣa yök ke ɣɛn ye raan ë tïït, ku ɣɛn acïï yïïn bï gël në këriëëc ëbën-' -Qs. Al kähf: 69-. Go keek kaarou cath wɛ̈ɛ̈r yɔu ke cïn raan tök kamken nɔŋ riän wïïr, ku jɔl riän wïïr tëëk. Ku jiɛɛmkë rin bï kɔc tɔ̈ riäi yic ke dɔm kedhie. Në kë cenë Khidlir ŋic, ke ka cï keek dɔm kedhiɛ ke cïn wëu cïk tääu në ke nhïïm. Ku bɔ̈ diɛt thiin koor cï rëër riän wïïr kɔ̈u ke thɛ̈m pïu ë wɛ̈ɛ̈r yic bï dek në thɛ̈m tök ka rou. Khidlir acï lueel, ‘O Musa, ŋïcdiɛ̈ ku ŋïnydu të thööŋë yen ke ŋïc de Allah acie këdɛ̈t ku acït peck de diɛt kënë tɔ̈ në pïu ke wɛ̈ɛ̈r yic’. Ku Khidlir acï thök ë riän wïïr dɔm ku rɛɛc. Musa acï lueel, 'Aacï ɣok bɛ̈i ë kë cïn kë tɔ̈ thïn, ku yeŋö cï yïn ye riɔ̈ɔ̈k bï kɔc cath ë pïu yiic thöl?' Khidlir acï lueel: '-Acï ɣɛn lueel, 'Ee yic yïn acïï bï ɣa gël-' Go Musa dhuknhom: '-Duk ɣa gël rin cï ɣɛn nhom määr ku duk ɣa gël. ani ɣɛn ke kë ril yic në käkiɛ̈ yiic- ' -Qs. Al Këhf: 72-73-. Kë tueŋ cï rot looi kënë ee rin cï Mothe nhom määr. Go keek jäl keek kaarou agut cï bïk yök ke ye mɛnh thiin koor ë tɔ̈ ke pol kek mäthke kaarou. Khidlir acï nhom de meth dɔm, ku jat nhial ku gut nhom piny agut cï thou. Go Musa thiëëc: '-Yeŋö ye yïn raan ë pïr la cök nɔ̈k, acie rin cï yen raan dɛ̈t nɔ̈k?-' -Qs. Al Këhf: 74-. Khidlir acï dhuknhom: '-Acï yïn lɛ̈k, lɔn ë yic yïn acïï bï lëu ba ɣa gël?- ' -Qs. Al Këhf: 75-. Aci Ibn Uyaina lueel, 'Kënë ee cökpiny.' '-Ku keek kaa rou aacï cath agut cï bïk ɣet tënë kɔc ke paan dɛ̈t, ku thiëckë bïk keek thɔ̈ɔ̈ŋ ke kɔc ke paan kënë, ku kɔc ke paan kën akëc keek wïc bïk keek thɔ̈ɔ̈ŋ. Ku yökkë ke keek kaarou lɔn cï päny ɣöt thiɔ̈k ke thök. Ku jɔt Khidlir päny- ' -Qs. Al kähf: 77-. Rasulullah acï ŋot ke lɔ tueŋ ke lueel: ‘Khidlir acï looi në yecin. Ku lueel Musa an, '-Na wïc, ke yïn abï wëu yök ë yic. Khidlir acï dhuknhom, 'Kënë ee thaar ë tɛ̈ɛ̈k yic kamdiɛ̈ ku yïn-' -Qs. Al Këhf: 77-78-. Acï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: ‘Abï Nhialic Musa piɔ̈ɔ̈th käc. Ku ɣok aa ŋɔ̈ɔ̈th apɛi lɔn bï Mothe tïït ku bï ɣok wël juëc piŋ ë keek kaarou.’
Hadith
Imam Bukhari : 120
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا فَقَالَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ
Acï lɛ̈k ɣook [‘Uthman] acï lueel, acï lɛ̈k ɣook [Jarir] tënë [Mansur] tënë [Abu Wa’il] tënë [Abu Musa] acï lueel, ‘Raan tök acï bɛ̈n tënë Raan cï lɔc ku dɔc ku thiëëc, ‘O Raan cï lɔc ku dɔc, yeŋö ye cɔl tɔŋ fi dhöl de Nhialic - në? Rin kɔc kɔ̈k ke ɣook aye thɔ̈ɔ̈r në gɔ̈th ku kɔc kɔ̈k në nhiɛ̈ɛ̈r?’ Ku jɔl nhom jat nhial tënë raan ë thiëc, ku ka cïï nhom jat nhial të cïn raan ë thiëc ye kɔ̈ɔ̈c. Ku dhuk nhom ëya: ‘Raan ë thɔ̈ɔ̈r bï wɛ̈t de Nhialic jat nhial, ke thɔ̈ɔ̈r në dhöl de Nhialic ‘azza wajalla’.
