Embrasser l'Islam, cliquez ici
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 101

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ

A falaxi moxo bE [Abdullah bin Yusuf] a fala nE, a falaxi n bE [Al Laits] a fala nE, a falaxi n bE [Said] a findixi Abu Said xa di nan na kelife [Abu Syuraih] a naxElE Amru bin Said bE a to mixie xEndE Makka, 'O amir, tin n xa fe nde masen wo bE naxan falaxi Annabi Alahilam ma a masen nE a xa kawandi kui mekka xa sEmbE kanafen tEmui. N tuli firin naxa a ramE, n bOgnE naxa a kolon n ya firin naxa a to, a naxa Ala matOxO a naxa Ala rasEn a man naxa a fala: 'Awa, Makka, Ala bara a rasEn a nun ɲama - Makka Mushrikin - mu a rasEn. Na kui mixi naxan danxaniyaxi Ala ma a nun lOxE dOnxE ma a mu lanma a xa wuli ra mini a kui, a nun mixi yo mu lanma a xa wurie bolon a kui. Xa mixi nde a yEtE maxOrin ma gere ma naxan nabaxi Annabi sallallahu alaihi wasallam naxan kui, wo xa a fala 'Ala Ta'ala bara tin a xa xɛɛra ra a man mu tinxi wo ra'. Awa, Ala Ta'ala bara tin n ma waxati nde ma lOxE kui, a fa gbilen a ma to alo a nu na ki nE singe ra. Na kui mixi naxee na wo yire e xa a masen mixi naxee mu na yire. Na kui a naxa a fala Abu Shurayj bE, 'Amru nanse falaxi?' A naxa a fala, 'N tan nan a kolon dangi wo ra, O Abu Syuraij: 'A mu mixie makantama naxee yunubi rabama, mixi naxee wuli raminima, mixi naxee muɲɛ tima'.

Hadith

Imam Bukhari : 102

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَذُكِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلَا لِيُبَلِّغ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ ذَلِكَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَرَّتَيْنِ

A bara a masen won bE [Abdullah bin Abdul Wahhab] a fala nE, a bara a fala won bE [Hammad] kelife [Ayyub] kelife [Muhammad] kelife [Ibn Abu Bakrah] kelife [Abu Bakrah]. N laxi a ra a naxElE, 'a nun wo xa binyE bara haram wo bE alo haram na wo bE yi kike kui. Naxee na na e xa a masen mixi naxee mu na. A nun Muhamadi naxa a fala, 'A nOndi nan a ra, Rasulullah Salalahu Alaihi Wasallam naxa a fala, 'N mu a rasanbaxi? ' a naxa a fala sanmaya firin.

Hadith

Imam Bukhari : 103

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَلِجْ النَّارَ

A falaxi moxo bE [Ali bin Al Ja'd] a fala nE, a fala moxo bE [Syubah] a fala nE, a fala n bE [Mansur] a fala nE, n bara [Rib'i bin Jirasy] xui ramE, n bara [Ali] xui ramE, 'Annabi sallallaahu alaihi Wasallam naxa a fala: 'I naxa wule fala n bE n xili ra, barima mixi yo mixi naxan na balofe n bE a fama sigade yahannama'.

Hadith

Imam Bukhari : 104

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِإِنِّي لَا أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا يُحَدِّثُ فُلَانٌ وَفُلَانٌ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

A falaxi nE [Syubah] kelife [Jami' bin Syaddad] kelife [Amir bin Abdullah bin Az Zubair] kelife [a baba] a fala nE, 'N naxa a fala [Az Zubair] bE, 'N mu wo mExi sinden wo wOyEn xi Rasulullah Sallallahu Alaihi ra alo mixi gbEtee wOyEnxi naxan ma'? Az Zubair naxa a yabi, 'N mu fatan a ra, n bara a mE a falafe ra: 'Naxan wule falama n bE, a xa a xa dOxOde rafala yahannama'.

Hadith

Imam Bukhari : 105

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ أَنَسٌإِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

A falaxi moxo bE [Abu Ma'mar] a fala nE, a falaxi moxo bE [Abdul Warits] kelife [Abdul Aziz] a fala nE, [Anas] a fala nE, 'A bara n natOn n xa hadisi gbegbe fala wo bE barima Annabi sallallaahu Alaihi Wasallam a fala nE: 'Naxan wule falama n bE - n xili ra, wo xa a dOxO yahannama'.

Hadith

Imam Bukhari : 106

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يَقُلْ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

A falaxi moxo bE [Makki bin Ibrahim] a falaxi nE, a falaxi moxo bE [Yazid bin Abu 'Ubaid] kelife [Salamah] a fala nE, 'N bara Annabi sallallaahu Alaihi Wasallam xui mE: 'Naxan n ma fe falama n mu naxan falaxi sinden, a xa a xa dOxOde rafala yahannama'.

Hadith

Imam Bukhari : 107

حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَسَمَّوْا بِاسْمِي وَلَا تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي وَمَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

A falaxi moxo bE [Musa] a fala moxo bE [Abu Awanah] kelife [Abu Hushain] kelife [Abu Salih] kelife [Abu Hurairah] a naxElE, 'n bara a mE Annabi sallallaahu alaihi Wasallam a falama: 'Wo xili sa n xili ra a nun n xili ra. Barima naxan n toma a xa xiye kui, a bara n to yati, barima Sentanɛ mu nɔma lude alɔ n tan. Naxan yo wule falama n xili ma, a xa a xa kibanyi yailan yahannama.

Hadith

Imam Bukhari : 108

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍهَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لَا إِلَّا كِتَابُ اللَّهِ أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ وَفَكَاكُ الْأَسِيرِ وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ

A falaxi nE [Muhammad bin Salam] a fala nE, a fala nE [Waki'] kelife [Sufyan] kelife [Mutharrif] kelife [Ash Sha'bi] kelife [Abu Juhaifah] a fala nE, 'N [Ali bin Abu Talib] maxOrin, 'I buki na i yi?' A naxa a yabi, 'Ade, fo Ala xa Kitaabui xa na mu fahaamui naxan fixi musulumi ma, xa na mu naxan na yi kEdi ma'. N naxa a fala, 'Munse na yi kEdi ma?' A naxa a yaabi, 'I xa sare fi, i xa geelimanie ratanga, i man naxa musulumi yo faxa kafiri makantafe ra'.

Hadith

Imam Bukhari : 109

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ أَوْ الْفِيلَ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَذَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ وَاجْعَلُوهُ عَلَى الشَّكِّ الْفِيلَ أَوْ الْقَتْلَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي أَلَا وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِأَبِي فُلَانٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ إِلَّا الْإِذْخِرَقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ فَقِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ شَيْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ

A falaxi moxo bE [Abu Nuaim Al Fadll bin Dukain] a fala nE, a falaxi moxo bE [Syaiban] kelife [Yahya] kelife [Abu Salamah] kelife [Abu Hurairah], a Khaza'ah bɔnsɔɛ nu bara mixi faxa Banu Laits bɔnsɔɛ ma Makka xa xɔrɛya lɔxɔɛ, a xa mixi faxafe sare fife ra - Labe bɔnsɔɛ-. Na fe naxan nabaxi a naxa masen Annabi Sallallahu Alaihi Wasallam bE, a naxa so a xa woto kui a naxa kawandi ti: 'Ala bara Mekka ratanga faxafe ma, xa na mu sEgE sOree'. Abu Ubaidullah naxE, 'Abu Nuaim a falaxi nE, e naxa e xaxili ti 'faxE' nun 'sEli' tagi. Na waxati, boore naxa a fala, 'Elefant. Na xanbi Ala naxa namiɲɔnmɛ nun danxaniyatɔɛe nɔ e xun ma. A naxElE: 'Wo xa a kolon a Makka bOxi mu nu halal mixi yo bE n ya ra xa na mu n xanbi ra, wo xa a kolon a halal nan nu na n bE lOxun keren. Wo xa a kolon, yi waxati a bara findi haram ra; xOri mu lan a xa sExE, wuri mu lan a xa bolon, se naxan toxi a mu lan a xa tongo fo a falaxi a nun a kanyi fen. Na kui mixi naxan faxama, a fama nE fe fangni firin sOtOde; wo xa sare maxOrin xa na mu wo xa gbeti maxOrin mixi faxaxi xabilE yi ra. Na xanbi Yemen mixi nde naxa fa a fala, 'Ala xa Mixi Sugandixi, i xa a sEbE n bE?' A naxa a fala: 'I xa a sEbE Abu bE so nun so'. Quraish xamE nde naxa a fala, 'fo Idzhir wuri, Ala xa Mixi Sugandixi, barima moxo na wuri nan yusima moxo xa banxie kui a nun moxo xa gaburi kui'. Na kui, Annabi Salalahu Alaihi Wasallam naxa a fala: 'Fo Idzhir wuri, fo Idzhir wuri'. Na xanbi e naxa a fala Abu Abdullah bE, 'Munse sEbExi a bE?' A naxa a yabi, 'na kawandi'.

Hadith

Imam Bukhari : 110

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِلَّا مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلَا أَكْتُبُتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

A falaxi moxo bE [Ali bin Abdullah] a fala nE, a bara a fala moxo bE [Amru] a fala nE, a bara a fala n bE [Wahhab bin Munabbih] kelife [a xunya] a fala nE, n bara a mE [Abu Hurairah] a falafe ra, 'Mixi yo mu na Annabi sallalahu Aladila xa mixie ya ma naxan xa fe gbo n bE. Amru. Barima a nO ma sEbEde n tan mu nO ma. [Ma'mar] fan a falaxi [Hammam] nan ma kelife [Abu Hurairah]'.

Hadith

Imam Bukhari : 111

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ قَالَ ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ قَالَ قُومُوا عَنِّي وَلَا يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُفَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كِتَابِهِ

A falaxi moxo bE [Yahya bin Sulaiman] a fala nE, a falaxi nE n bE [Ibnu Wahhab] a fala nE, a falaxi n bE [Yunus] kelife [Ibn Shihab] kelife [Ubaidullah bin Abdullah] kelife [Ibn Abbas] a fala nE, 'Annabi sallaahu alaihi alai alae naxa a fala n bE: bataxE ala ko n xa fe nde sEbE wo bE ala ko wo naxa bira n fOxOra'. Umar naxa a fala, 'Awa, Annabi sallallahu alaihi wasallam xa fure na xun masafe a nun moxo sEti Ala xa Kitaabui na, naxan bara gbo moxo bE. Na xanbi mixe naxa wOyEn e naxa wOyEn, na nan a ra Annabi sallallahu alaihi wasallam naxa a fala: 'Wo makuya n na, a mu lanma wo xa wOyEn n ya ra'. Na kui, Ibn Abbas naxa mini a fa a fala, 'Yi gbaloe nan a ra, gbaloe yo mu lan a xa raba Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ya i a nun Qur'an'.

Hadith

Imam Bukhari : 112

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَمْرٍو وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنْ الْفِتَنِ وَمَاذَا فُتِحَ مِنْ الْخَزَائِنِ أَيْقِظُوا صَوَاحِبَاتِ الْحُجَرِ فَرُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الْآخِرَةِ

A bara a fala moxo bE [Shadaqah] bara a fala moxo bE [Ibn 'Uyainah] kelife [Ma'mar] kelife [Az Zuhri] kelife [Hind] kelife [Ummu Salamah] a nun [Amru]. A nun [Yahya bin Said] kelife [Az Zuhri] kelife [Hind] kelife [Ummu Salamah] a fala nE, 'kOE keren Annabi sallallaahu alaihi Wasallam naxa keli a fa a fala: 'Subhaanallah - Ala xa matOxO -, fe kobi mundun minixi yi kOE? A nun munse rabixi na banxi firin kui -Ramavi nun Persian-? Wo keli, wo tan mixie naxee na banxi xanbi ra, barima mixi gbegbe na Ala xa duba nan kui yi dunia kui kOnO e fama nE e yEtE ra goro de - e mu fe fangni sOtO ma-'.

Hadith

Imam Bukhari : 113

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ

A falaxi moxo bE [Said bin 'Ufair] a fala nE, a falaxi n bE [Al Laits] a fala nE, a falaxi n bE [Abdurrahman bin Khalid bin Musafir] kelife [Ibn Shihab] kelife [Salim] a nun [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah] a [Abdullah bin Umar] a fala nE a Wallahilam alahilam. Isha sali raba nE moxo ra a xa simaya dOnxE ra. A to gEgEn ma a naxa keli a fa a fala: 'I mu i tuli matixi to kOE? Nɔndi na a ra, ɲɛ kɛmɛ birin dangi xanbi, mixi yo mu luma yi bɔxi ma›.

Hadith

Imam Bukhari : 114

حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ ثُمَّ قَالَ نَامَ الْغُلَيِّمُ أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ أَوْ خَطِيطَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ

A bara a fala moxo bE [Syubah] bara a fala, a bara a fala moxo bE [Al Hakam] bara a fala, n bara a mE [Said bin Jubair] kelife [Ibn Abbas] a falafe ra, 'N bara kOE sa n ma tante xOn gni - Maimunah bint Al Harith-, Annabi sallahi Alahu alalam xa ginE. Na waxati, Annabi Salalahu Alaihi Wasallam nu na a sɛɛti ma barima a xa waxati nu bara a li. Annabi sallallahu alaihi wasallam naxa nunmare sali raba, na xanbi a naxa siga a xOn gni a naxa sali raba rakate nani, a naxa xi a man naxa keli a naxa sali raba. Ibn Abbas naxa a fala, 'A naxa xi alo dimEdi - a naxa keli waxati nde - xa na mu a ra na mOdEli - na xanbi a naxa keli a xa sali raba. Na xanbi n naxa keli n naxa ti a yirefanyi ma, a naxa n sa a yirefanyi ma. Na dangi xanbi a naxa sali suli suli, a naxa sali raba sanmaya firin, a naxa xi han n naxa a xui mE, a naxa mini gEgEn sali raba de.

Hadith

Imam Bukhari : 115

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَإِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَوْلَا آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُ حَدِيثًا ثُمَّ يَتْلُو{ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى إِلَى قَوْلِهِ الرَّحِيمُ }إِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الْعَمَلُ فِي أَمْوَالِهِمْ وَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِبَعِ بَطْنِهِ وَيَحْضُرُ مَا لَا يَحْضُرُونَ وَيَحْفَظُ مَا لَا يَحْفَظُونَ

A falaxi moxo bE [Abdul Aziz bin Abdullah] a fala nE, a falaxi n bE [Malik] kelife [Ibn Shihab] kelife [Al Araj] kelife [Abu Hurairah] a fala nE, 'Awa Hurairah nan a falaxi, 'Abu Hurairah nan a ra naxan hadisi rasoxi Rasulullah Sallalah Alaihi Wasallam, xa a mu nu na Ala xa ayE firin kui a mu nu nOma a masende'. Na xanbi a naxa yi sEbEli xaran: '-Awa, mixi naxee nOxunxi moxo naxan xErE ma a findixi fatanfasi nun kiraya nan na-' ......xan sEbEli ra ɲɔnma.. '-Ala nan kinikinima-' -Qs. Al Baqarah: 159-160-. N ma di, won ngaxakerenyie naxee kelixi Muhajirin, e na walife makiti kui, a nun won ngaxakerenyie naxee na Ansari kui, e na walife e xa wali nan kui e xa naafuli xunmalanfe ra. Abu Hurairah nu na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam fOxOra tEmui birin a nu na kaamɛ kui, a nu na a yire tEmui birin mixe mu nu nOma na tEmui, a nu nOma tEmui tEmui mixe mu nOma tEmui tEmui.

Hadith

Imam Bukhari : 116

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَبُو مُصْعَبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قُلْتُيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنْسَاهُ قَالَ ابْسُطْ رِدَاءَكَ فَبَسَطْتُهُ قَالَ فَغَرَفَ بِيَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ضُمَّهُ فَضَمَمْتُهُ فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا بَعْدَهُحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ بِهَذَا أَوْ قَالَ غَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ

A naxa a fala moxo bE [Ahmad bin Abu Bakr Abu Mus'ab] a fala nE, a naxa a fala moxo bE [Muhammad bin Ibrahim bin Dinar] kelife [Abu Dzi'b] kelife [Said Al Maqburi] kelife [Abu Hurairah] a fala nE 'N naxa a fala, 'O Ala xa Mixi Sugandixi, n bara hadisi gbegbe mE wo yi ra kOnO n bara nEmu. A naxa a fala: 'I xa i xa dugi rafelen'. Na kui n naxa a rayensen, a naxa - alo - se nde suxu a bElExE ra, a naxa a fala: 'A tongo'. N naxa a tongo, na nan a ra kabi na waxati n mu nɛɛmuxi a ma sɔnɔn. A bara a fala moxo bE [Ibrahim bin Al Mundzir] a fala nE, a bara a fala moxo bE [Ibn Abu Fudaik] a nun yi buki sEbExi, xa na mu a bara a fala, 'A bara a sa a bElExE kui'.

Hadith

Imam Bukhari : 117

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ

A falaxi moxo bE [Ismail] a fala nE, a falaxi n bE [n xunya] kelife [Ibn Abu Dzi'b] kelife [Said Al Maqburi] kelife [Abu Hurairah] a fala nE, 'n na kolon -hadith- kelife Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ma se firin kui. N bara keren rayensen n bara a rayensen, boore, xa n bara a rayensen, yi xunxure nan fama kanade.

Hadith

Imam Bukhari : 118

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَرِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصِتْ النَّاسَ فَقَالَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ

A falaxi moxo bE [Hajjaj] a fala nE, a falaxi moxo bE [Syubah] a fala nE, a falaxi n bE [Ali bin Mudrik] kelife [Abu Zur'ah bin Amru] kelife [Jarir], a Annabi sallallaahu Alaihi Wasallam a fala nE a bE a to a maxOrinE a xa marasi fi mixe ma Hajda' Wajda waxati, a naxa gbilen na kui. wo xa wo bore faxa'.

Hadith

Imam Bukhari : 119

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا

A fala nE [Abdullah bin Muhammad] a fala nE, a fala nE [Sufyan] a fala nE [Amru] a fala nE, a fala n bE [Said bin Jubair] a fala nE, n naxa a fala [Ibn Abbas] bE, 'Nauf Al Bakali a ma gnOxun xi a Musa mu nu na Bani Isra'il xa Musa ra, kOnO Musa gbEtE nan nu a ra'. Ibn Abbas naxa a fala, 'Ala yaxui na wule falafe, nOndi [Ubay bin Ka'b] a fala nE moxo bE Annabi sallallaahu alaihi Wasallam: 'Ala xa Annabi Musa tixi Bani Isra'il ya ra a nu kawandi tife, na xanbi e naxa a maxOrin: 'Nde nan xaxili fangni ra?' Musa naxa a yaabi, 'N tan nan na.' Na kui, Ala Ta'ala naxa a ɲaxankata barima a mu nu kolon xi na fe ma. Na xanbi Ala Ta'ala naxa a masen a bE: 'N ma walikE nde na n ma walikEe ya ma naxan sabatixi baa firin tagi naxan xaxili dangi wo ra'. Na tɛmui Musa naxa a fala, ‹O Rab, n nɔma a lide di?› Na kui e naxa a fala a bE: 'I xa fa yExE ra sExE kui, xa i yExE lOE, na nan findixi kiraya ra'. Na xanbi, Musa naxa keli a nun a xa walikE, Yusiya' bin Nun, e firin naxa yExE xanin e xa sade kui han e naxa siga gbeti xungbe yire. Na tɛmui e firin birin naxa e xunyi sa fanye fari, e naxa xi. Na xanbi yExE naxa mini a kui -na xanbi yExE naxa tugan a naxa siga baa kui-' -Qs. Al Kahf: 61-. Na fe naxa Munsa nun a fɔxirabirɛe kaaba, e fa e xa biyaasi radangi kɔɛ nun yanyi ra. Han gEgEn nde musa naxa a fala a xa walikE bE, '-fa moxo xa donse ra be, moxo bara tagan moxo xa gnErE ma-' -Qs. Al Kahf: 62-. Munsa mu taganxi fo a to so a sigade alo a yamarixi ki naxE. Na kui a fOlOxi naxa a fala a bE: '-I a kolon moxo nu na moxo yEtE ra gataxi tEmui naxan ma? Awa, n nEmuxi yExE xa fe falafe wo bE. Mixi yo mu nEmu n ma fo SentanE-' -Qs. Al Kahf: 63-. Musa naxa a fala: '-Na nan na yire ra won na naxan fenfe. Na xanbi e firin naxa gbilen e xa kira singe fOxOra- ' -Qs. Al Kahf: 64-. E to gɛ na fanye yire li, e naxa xɛmɛ nde li, donma kuye ragoroxi a ma. Musa naxa a xɛɛbu. Khidlir naxa a fala, 'I xOxun ma di i xOnE?' Munsa naxa a yaabi, «N tan nan na Munsa ra.» Khidlir naxa a yabi, 'Musa Bani Isra'il?' Musa naxa a yaabi, «Iyo.» Musa naxa a fala: '-N nOma birade wo fOxOra ala ko wo xa n xaran lOnni tinxinxi ra lOnni naxan xaranxi wo bE?-' Khidlir naxa a yabi: 'Awa, wo mu nOma wo ra limaniya de-' -Qs. Al Kahf: 66-67-. Khidlir naxa siga a falade, 'O Musa, n bara kolonɲi sɔtɔ Ala xa kolonɲi ma a naxan n ma xaran wo mu naxan kolon, wo fan bara kolonɲi sɔtɔ a naxan xaranxi n tan fan mu naxan kolon'. Musa naxa a fala: '-Ala tin, i fama n tode mixi dimEdi ra, n mu fama i gerede fe yo ma-' -Qs. Al Kahf: 69-. Na kui e firin naxa gnErE baa dE ra kOnO e firin yo mu nu na kunkui kui, na xanbi kunkui nde naxa dangi. E naxa wɔyɛn alako kunkui kui mixie xa e firin birin xanin. Barima Khidlir nu bara kolon, e naxa e firin birin tongo e mu sare fi. Na xanbi xOnE lanmadi nde naxa fa a dOxOxi kunkui sEti ma a nu na baa ye minfe a nun ye xunxuri keren xa na mu firin. Khidlir naxa a fala, 'O Musa, n ma kolonɲi nun i xa kolonɲi, xa i sa Ala xa kolonɲi tagi rasa, a mu luxi alɔ yi xɔni xa sɛrɛxɛ naxan na baa ye kui.' Na xanbi, Khidlir naxa kunkui wuri tongo a naxa a kana. Musa naxa a fala, 'E bara fa moxo ra fufafu, kOnO munfe ra i bara a kana ala ko moxo xa mixie faxa?' Khidlir naxa a fala: '-N mu a falaxi, 'I mu fama n ma diɲɛde abadan-' Musa naxa a yaabi: '-I naxa n ɲaxankata n ma nEtE ma a nun i naxa n ma kote sa n ma n nun fe xOrOxOE n ma fe kui- ' -Qs. Al Kahf: 72-73-. Na fe singe rabaxi nɛ barima Munsa nɛɛmuxi a ma. Na xanbi e firin naxa siga han e naxa dimEdi nde to naxan nu na bere ra a nun a bore firin. Khidlir naxa diyOrE xunyi suxu, a naxa a rakeli a naxa a bOxO han a faxa. Na kui Musa naxa a ma xOxun: '-Munfe ra wo mixi sEnxi faxama, barima a mixi gbEtE faxaxi nE?-' -Qs. Al Kahf: 74-. Khidlir naxa a yabi: '-N mu a fala wo bE, a wo mu nOma wo ra limaniya de n bE?- '-Qs. Al Kahf: 75-. Ibn 'Uyainah naxa a fala, 'Yi findixi lanlanteya nan na. '-Na kui e firin naxa gnErE han e to so bOxi nde mixie yire, e naxa maxOrin e xa e rasE na bOxi mixie ra, kOnO na bOxi mixee mu tin e xa e rasE. Na tɛmui e firin naxa a to banxi tɛtɛ nu bara bira. Na kui Khidlir naxa tEtE ti- ' -Qs. Al Kahf: 77-. Rasulullah naxa siga a xa taruxui ra: 'Khidlir a raba a yEtE bElExE nan na. Na xanbi Musa naxa a fala, '-Xa wo wama, wo sare nan tongo ma a ra. Khidlir naxa a yabi, 'Yi waxati nan a ra n tan nun wo tagi tagi ra-' -Qs. Al Kahf: 77-78-. Annabi sallallahu alaihi wasallam naxa a fala: 'Ala xa kinikini Musa ma. Muxu laxi a ra yati, Annabi Munsa xa diɲɛ alako muxu xa taruxui gbegbe mɛ e firin xa fe ra.

Hadith

Imam Bukhari : 120

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا فَقَالَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

A falaxi moxo bE [Uthman] a fala nE, a falaxi moxo bE [Jarir] kelife [Mansur] kelife [Abu Wa'il] kelife [Abu Musa] a fala nE, 'xamE nde naxa fa Annabi sallallaahu Alaihi Wasallam yire a naxa a maxOrin, 'Oh Ala xa Mixi Sugandixi, naxan xili gere fi sabillah - Ala xa kira ra-? Barima won ya ma ndee gere so ma xOnE nan ma a nun ndee gere so ma waxOn gni nan ma?' A naxa a xun rakeli mixi ma naxan maxOrin, a mu a xun rakeli fo mixi naxan maxOrin tixi. A naxa a yabi: 'naxan na gerefe ala xa masen gni tefe ra, a na gerefe ala xa kira nan ma 'azza wajalla'.