Imam Bukhari : 21
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَخْرِجُوا مِنْ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَيُخْرَجُونَ مِنْهَا قَدْ اسْوَدُّوا فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَا أَوْ الْحَيَاةِ شَكَّ مَالِكٌ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي جَانِبِ السَّيْلِ أَلَمْ تَرَ أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةًقَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَمْرٌو الْحَيَاةِ وَقَالَ خَرْدَلٍ مِنْ خَيْرٍ
Yandi me zabisa beto [Isma’il] me tuba, me zabisa beto [Malik] katuka na [‘Amru bin Yahya Al Mazani] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abu Sa’id Al Khudri] katuka na profete sallallaahu ‘alaihi wasallam, yandi me tuba nde: ‘Ba Ahlu ya zulu me kota na zulu mpi ba Ahlu ya bilungi me kota na bilungi. Na nima Allah Ta’ala tubaka nde: ‘Beno katula na bilungi konso muntu yina kele na ntima na yandi lukwikilu ya nene bonso nkeni ya mutarde’. Yo yina, bo basikaka na bilungi na kikalulu ya ndombe ya kuyoka mpi na nima bo tulaka bo na nzadi ya luzingu to ya luzingu. -Malik kele na keti-keti. - Na nima bo me yela bonso bankeni ke yela na lweka ya nzadi. Keti beno monaka ve mutindu yandi basikaka ti mukubu ya mbwaki-ble'.Said [Wuhaib] Watuvovesa ['Amru]: 'Luzingu'. Na kutubaka nde: ‘Mwa ndambu ya mambu ya mbote’.
Imam Bukhari : 22
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَيَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا دُونَ ذَلِكَ وَعُرِضَ عَلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الدِّينَ
Yandi tubaka nde: mono. Bo vandaka kulwata bilele, yankaka vandaka kukuma tii na mabele mpi yankaka vandaka fioti kuluta. Mpi Umar bin Al Khaththab bo nataka mono mpi yandi lwataka bilele mpi bendaka yandi. Banduku yulaka nde: ‘Nge ke yindula nde mambu yai ke tendula inki, O Ntumwa ya Allah?’. Yandi vutulaka nde: ‘Ad-Din -dibundu-’.
Imam Bukhari : 23
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنْ الْإِيمَانِ
Yau me zabisama na beto [Abdullah bin Yusuf] tubaka, yau me zabisama na beto [Malik bin Anas] katuka na [Ibn Shihab] katuka na [Salim bin Abdullah] katuka na [tata na yandi], nde Ntumwa ya Allah (ngemba ti balusakumunu ya Allah shame kuvanda na zulu na yandi) lutaka na kulonga nduku na yandi na ntangu yina vandaka mpangi na yandi ya Ansar yina vandaka. Yo yina, Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Beno bika yandi, sambu kieleka nsoni kele kitini ya lukwikilu’.
Imam Bukhari : 24
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُسْنَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَوْحٍ الْحَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الْإِسْلَامِ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ
Yandi me zabisa beto [Abdullah bin Muhammad Al Musnadi] yandi tubaka, Yandi me zabisa beto [Abu Rauh Al Harami bin Umarah] me tuba, me zabisa beto [Syu’bah] ya [Waqid bin Muhammad] me tuba; Mono kuwaka [tata na mono] ke tuba na [Ibn Umar], nde Ntumwa ya Allah (saw) tubaka nde: ‘Bo pesaka mono ntuma ya kunwana ti bantu tii kuna bo ta ta kimbangi; ka vena nzambi ko, katula kaka Allah ye vo kieleka Muhammad i ntumwa a Allah, wa simbinina sambu, wa vana zakat. Kana bo sala mutindu yina pana bo me bumba menga na bo ti bima na bo na ntwala na mono katula kaka na kulanda nsiku ya Islam mpi ntalu na bo kele na Allah.’
Imam Bukhari : 25
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَا حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ فَقَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ حَجٌّ مَبْرُورٌ
Yau me zabisama na beto [Ahmad bin Yunus] ti [Musa bin Isma’il] bau zole tubaka, yau me zabisama na beto [Ibrahim bin Sa’d] tubaka, yau me zabisama na beto [Ibn Shihab] katuka na [Sa’id bin Al Musayyab] katuka na [Abu Hurailah] bonso Ntumwa ya Nzambi, vandaka Ntumwa ya Allah ‘. kuluta mfunu? Yo yina, Ntumwa saw vutulaka nde: ‘Lukwikilu na Allah ti na Ntumwa na yandi’. I bosi, wayuvula diaka vo: ‘I bosi adieyi?’ Yandi vutulaka nde: ‘Kunwana na nzila ya Allah-. I bosi, wayuvula diaka vo: ‘I bosi, adieyi diaka?’ Yandi vutulaka nde, ‘hajj mabrur’.
Imam Bukhari : 26
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ سَعْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ جَالِسٌ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا هُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي وَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ يَا سَعْدُ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يَكُبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِوَرَوَاهُ يُونُسُ وَصَالِحٌ وَمَعْمَرٌ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Yandi me zabisa beto [Abu Al Yaman] me tuba, me zabisa beto [Syu’aib] katuka na [Az Zuhri] me tuba, me zabisa mono [‘Amir bin Sa’d bin Abu Waqash] katuka na [Sa’d], nde Ntumwa ya Nzambi sallallaahu ‘alaihi wasallam pesaka madia na bantu mingi mpi na ntangu yina vandaka Sa’d ya kuvanda. Kansi Yandi pesaka ve madia yai na muntu mosi, ata muntu yina vandaka kuyitukisa mono mingi na kati ya bantu yina vandaka pana, yo yina mono yulaka Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nde: ‘O Rasulullah, inki beto lenda tuba sambu na mutindu yina ti mutindu yina? Ya kieleka mono ke monaka yandi bonso muntu ya ke kwikilaka. Ntumwa saw vutulaka nde: ‘to yandi kele Muzuluma?’. Na nima mono vandaka pima sambu na mwa ntangu, mpi mono vandaka na kingolo-ngolo ya kuvanda ti kivuvu mingi na yina Yandi zolaka kutuba, sallallaahu ‘alaihi wasallam, yo yina mono vutukilaka bangogo na mono: ‘O Ntumwa ya Allah, inki beto lenda tuba sambu na mutindu yina ti mutindu yina? Ya kieleka mono ke monaka yandi bonso muntu ya ke kwikilaka. Ntumwa saw vutulaka nde: ‘to yandi kele Muzuluma?’. Na nima, bo pusaka mono diaka na kuvanda ti kivuvu mingi na mambu yina yandi zolaka kutuba tii kuna mono vutukilaka diaka ngiufula na mono. Na nima, Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘O Sa’d, kieleka mono mpi ta pesa muntu yina. Kansi mono ke zola kupesa bantu ya nkaka na kisika ya kupesa yandi, sambu mono ke wa boma nde Allah ta losa yandi na bilungi’. [Yunus], [Salih], [Ma’mar] ti [mwana ya mpangi ya Az Zuhri], me tubila mambu yina katukaka na [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 27
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Yandi me zabisa beto [Qutaibah] me tuba, me zabisa beto [Al Laits] katuka na [Yazid bin Abu Habib] katuka na [Abu Al Khair] katuka na [Abdullah bin ‘Amru] nde muntu mosi lombaka Rasulullah saw; ‘Inki Islam kele ya kuluta mbote?’ Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam vutulaka nde: ‘Nge ke disaka mpi ke pesaka mbote na bantu yina nge me zaba ti bayina nge me zaba ve’.
Imam Bukhari : 28
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرِيتُ النَّارَ فَإِذَا أَكْثَرُ أَهْلِهَا النِّسَاءُ يَكْفُرْنَ قِيلَ أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ وَيَكْفُرْنَ الْإِحْسَانَ لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ
Yau me zabisama beto [Abdullah bin Maslamah] katuka na [Malik] katuka na [Zaid bin Aslam] katuka na [‘Atho’ bin Yasar] katuka na [Ibn ‘Abbas] tubaka nde, Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Bo songaka mono bilungi, yo ke monana nde bantu mingi ya ke zingaka na kati na yo kele bankento. Sambu mbala mingi bo ke buyaka yo’. Bo yulaka nde: ‘Keti bo buyaka Allah?’. Yandi tubaka nde: ‘Bo ke buyaka makabu ya bakala na bo, bo ke buyaka mambote. Kana nge me vanda mbote na mosi na kati na bo ntangu yonso, pana yandi ke mona kaka kima mosi ya mbi na nge, yandi ta tuba nde: ‘Mono me monaka ve ata kima mosi ya mbote na nge’.
Imam Bukhari : 29
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاصِلٍ الْأَحْدَبِ عَنْ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّبِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلَامِهِ حُلَّةٌ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلًا فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ جَعَلَهُمْ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ
Yau me zabisama na beto [Sulaiman bin Harb] tubaka, yau me zabisama na beto [Syu’bah] katuka na [Washil Al Ahdab] katuka na [Al Ma’rur bin Suwaid] tubaka nde: Mono kutanaka ti [Abu Dzar] na Rabdzah yina na ntangu yina vandaka kulwata bilele ya ba-couche zole, mpi mutindu mosi mpi na mwana na yandi me finga sambu na mutindu yina yandi, bonso: kufinga mama na yandi, yo yina Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam nganinaka mono nde: ‘O Abu Dharr keti nge fingaka mama na yandi? Nkutu, nge kele kaka ti -kimuntu- ya jahiliyyah. Bampangi na nge kele ba dependants na nge, Allah me tula bo na nsi ya diboko na nge. Yo yina konso muntu yina kele ti mpangi na yandi na nsi ya diboko na yandi - dependant na yandi - ebuna kana yandi ke dia, pesa yandi madia bonso yandi ke dia, kana yandi me lwata, pesa yandi yina yandi me lwata, kupesa bo ve kizitu ya kima yina me luta bandilu na bo. Kana nge ke pesa bo kizitu, pana sadisa bo’.
Imam Bukhari : 30
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ وَيُونُسُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَذَهَبْتُ لِأَنْصُرَ هَذَا الرَّجُلَ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ قُلْتُ أَنْصُرُ هَذَا الرَّجُلَ قَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ
Yandi me zabisa beto [Abdurrahman bin Al Mubarak] Yandi me zabisa beto [Hammad bin Zaid] Yandi me zabisa beto [Ayyub] mpi [Yunus] katuka na [Al Hasan] katuka na [Al Ahnaf bin Qais] tubaka nde; Mono kwisaka kusadisa muntu mosi mpi na nima mono kutanaka ti [Abu Bakrah], yo yina yandi yulaka nde: ‘Nge ke kwenda na wapi?’ Mono vutulaka nde: ‘Mono ke zola kusadisa muntu mosi’ yandi tubaka nde: ‘Vutuka, sambu mono me waka Ntumwa ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ke tuba nde: ‘Kana bamizuluma zole me kutana - sambu na kunwana - ti muntu na muntu ke basisa bambele na bo ya bitumba, pana muntu yina bo me fwa mpi me fwa ta kwenda na bilungi’. Mono yulaka nde: ‘O Ntumwa ya Allah, yai kele sambu na bantu yina ke fwaka bantu, kansi inki beto lenda tuba sambu na bantu yina bo ke fwaka?’ Yo yina, Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam vutulaka nde: ‘Yandi mpi vandaka ntete kuzola kibeni kufwa nduku na yandi’.
Imam Bukhari : 31
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح قَالَ و حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ }قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّنَا لَمْ يَظْلِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ{ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ }
Me tela beto [Abu Al Walid] tubaka, me tela beto [Syu’bah] mpi me tela mpi hadith mosi ya me fwanana ti yai. lukwikilu na bo na mambu ya kukonda lunungu’ banduku ya Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam yulaka nde: ‘Nani na kati na beto me salaka ve mambu ya kukonda lunungu? Yo yina Allah ‘azza wajalla monisaka -ndinga na yandi-: ‘Ya kieleka shirk kele kukonda lunungu ya nene’. -QS. Luqman: 13-
Imam Bukhari : 32
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ أَبُو الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ أَبُو سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ
Yandi me zabisa beto [Sulaiman Abu ar Rabi’] me tuba, me zabisa beto [Isma’il bin Ja’far] me tuba, me zabisa beto [Nafi’ bin Malik bin Abu Amir Abu Suhail] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abu Hurairah] katuka na Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam kele kidimbu ya luvunu ya tatu; kana yandi tuba luvunu, kana yandi me sala lusilu yandi ke fwa yo mpi kana bo me pesa yandi kiyeka yandi ke teka yo’.
Imam Bukhari : 33
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَتَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ الْأَعْمَشِ
Yau me zabisama na beto [Qabishah bin ‘Uqbah] tubaka, yau me zabisama na beto [Sufyan] katuka na [Al A’masy] katuka na [Abdullah bin ‘Murrah] katuka na [Masruq] katuka na [Abdullah bin ‘Amru] nde Ntumwa muna sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Kana kele ti muntu mosi yandi, konso muntu una ye fu kimosi muna mambu mama mama buna muna yandi vena ye fu kia nifaq yavana ka yambula yandi. Disongidila, kana bo me pesa yandi kiyeka yandi ke yekula yo, kana yandi me tuba luvunu, kana yandi me sila yandi ke fwa yo mpi kana yandi me nwana yandi ke yiba’. Hadith yayi mpe me tubilama na [Syu’bah] katuka na [Al A’masy].
Imam Bukhari : 34
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Yandi me zabisa beto [Abu Al Yaman] me tuba, me zabisa beto [Syu’aib] me tuba, me zabisa beto [Abu Al Zanad] katuka na [Al A’raj] katuka na [Abu Hurairah] me tuba nde, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Konso muntu yina ke simbaka lailatul qadr sambu na lukwikilu mpi kivuvu na yandi kele sambu na masumu.
Imam Bukhari : 35
حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ حَفْصٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا إِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي أَنْ أُرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ أَوْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَلَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي مَا قَعَدْتُ خَلْفَ سَرِيَّةٍ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي أُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ
Yandi me zabisa beto [Harami bin Hafsh] me tuba, me zabisa beto [Abdul Wahid] me tuba, me zabisa beto [Umarah] me tuba, me zabisa beto [Abu Zur’ah bin ‘Amru bin Jarir] me tuba nde: Mono waka [Abu Hurairah] na Ntumwa sallallallaahu ‘alaihi wasallam ke tuba nde: muntu mosi ve ke pusaka yandi na nganda katula kaka sambu na lukwikilu na Mono mpi ke lungisaka bantu yina kinati-nsangu na Mono na kuvutula yo na kubaka lufutu to ghonimah to kundima yo na zulu. Kana yau vandaka ve kizitu na bantu na mono, ya kieleka mono zolaka kuvanda ve pima na nima ya sariyyah - basoda ya sipesiali - mpi ya kieleka mono zolaka kuzola yau kana bo fwaka mono na nzila ya Allah mpi na nima bo vutulaka mono na luzingu, na nima bo fwaka mono diaka, na nima bo vutulaka mono na luzingu, na nima bo fwaka mono diaka’.
Imam Bukhari : 36
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Yau me zabisama na beto [Isma’il] tubaka, yau me zabisama na mono [Malik] katuka na [Ibn Shihab] katuka na [Humaid bin Abdurrahman] katuka na [Abu Hurairah] nde Ntumwa ya Nzambi sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Konso muntu yina ke simbaka Ramadan sambu na lukwikilu mpi kivuvu na yandi sambu na masumu na yandi ta vutuka.
Imam Bukhari : 37
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Me zabisa beto [Muhammad bin Salam] tubaka, me zabisa beto [Muhammad bin Fudlail] tubaka, me zabisa beto [Yahya bin Sa’id] katuka na [Abu Salamah] katuka na [Abu Hurairah] tubaka; Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam tubaka nde: 'Konso muntu yina ke buya madia sambu na lukwikilu mpi kivuvu ya lufutu, masumu na yandi ya ntama ke lolulama.'
Imam Bukhari : 38
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ مُطَهَّرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلَّا غَلَبَهُ فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا وَاسْتَعِينُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَيْءٍ مِنْ الدُّلْجَةِ
Yau me zabisama na beto [Abdus Salam bin Muthahhar] tubaka, yau me zabisama na beto [Umar bin Ali] katuka na [Ma'an bin Muhammad Al Ghifari] katuka na [Sa'id bin Abu Sa'id Al Maqburi] katuka na [Abu Hurairah] nde Ntumwa sallallahu 'alaihi's kele mosi ve ya dibundu tubaka, 'sala nde: mpasi katula kaka kana yandi me nunga -yo ke kuma mpasi mingi-. Yo yina sala mambu ya kusungama, pusana pene-pene - na diboko ya kitata - mpi pesa nsangu ya mbote mpi lomba lusadisu ti Al Ghadwah - kukatuka na suka-suka - mpi ar-ruhah - kukatuka na nima ya kisambu ya midi - mpi kima mosi ya ke katuka na ad-duljah - kukatuka na mpimpa - '.
Imam Bukhari : 39
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَزَلَ عَلَى أَجْدَادِهِ أَوْ قَالَ أَخْوَالِهِ مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلَاةٍ صَلَّاهَا صَلَاةَ الْعَصْرِ وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ صَلَّى مَعَهُ فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ وَهُمْ رَاكِعُونَ فَقَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ مَكَّةَ فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ وَكَانَتْ الْيَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ كَانَ يُصَلِّي قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَأَهْلُ الْكِتَابِ فَلَمَّا وَلَّى وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَيْتِ أَنْكَرُوا ذَلِكَقَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّهُ مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ رِجَالٌ وَقُتِلُوا فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ }
Yau me zabisama na beto ['Amru bin Khalid] tubaka, yau me zabisama na beto [Zuhair] tubaka, yau me zabisama na beto [Abu Ishaq] katuka na [Al Barro` bin 'Azib] nde Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam ntangu yandi kumaka ntete na Madina, yandi telamaka na mbuta na yandi ya bakala katuka na ntangu na yandi-A na yandi -,'. sallallaahu 'alaihi wasallam vandaka kusamba na ntwala ya Baitul Maqdis na nsungi ya bangonda kumi na sambanu to bangonda kumi na nsambwadi, mpi yandi vandaka na kiese mingi ntangu yandi vandaka kusamba na ntwala ya Baitul - Kaaba -. Kisambu yina yandi sallallaahu 'alaihi wasallam salaka sambu na mbala ya ntete - kutala Kaaba - vandaka kisambu ya 'Asr mpi bantu mpi vandaka kusamba ti yandi. Kilumbu mosi nduku mosi yina vandaka kusamba ti Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam lutaka bantu na mosquée yankaka ntangu bo vandaka kufukama’, yo yina yandi tubaka nde: ‘Mono ke ta kimbangi na Allah nde mono vandaka kusamba ti Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam na kutalaka na Mecque, na nima bantu yina vandaka kufukama vandaka kutalana na ntwala ya Jew mpi ya Baitullah a Bantu mpi Ntumwa vandaka kusamba na ntwala na yandi. Baitul Maqdis. Ntangu bo monaka Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam ke balula luse na yandi na ndambu ya Tempelo, bo buyaka mambu yai. Zuhair tubaka. Keti Abu Ishaq ya Al Barro` me zabisa beto, na hadith yai yandi tendulaka mambu ya me tala -nsiku- ya muntu yina fwaka ntangu nzila ya Qibla vandaka me baluka ve mpi mpi bantu mingi yina bo fwaka na ntangu yina?, beto zabaka ve mambu ya kusala sambu na bo tii kuna nsuka-nsuka Allah Ta’ala monisaka ndinga na yandi: ‘Mpi wa faith na nge Allah ta sala ve’. -QS. 143-
Imam Bukhari : 40
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَحْسَنَ أَحَدُكُمْ إِسْلَامَهُ فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ وَكُلُّ سَيِّئَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِمِثْلِهَا
Yau me zabisama na beto [Ishaq bin Manshur] tubaka, yau me zabisama na beto [Abdurrazzaq] tubaka, yau me zabisama na beto [Ma’mar] katuka na [Hamam bin Munabbih] katuka na [Abu Hurairah] tubaka nde, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Kana muntu mosi na kati na beno ke tomisa mambu na yandi sambu na Islam. -mbote-s tii na ba nivo nkama nsambwadi, ye sambu na konso kima mosi ya mbi ya yandi ke sala kima mosi mpamba ya mbi ya me fwanana ti yo ta sonikama'.