Imam Bukhari : 21
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَخْرِجُوا مِنْ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَيُخْرَجُونَ مِنْهَا قَدْ اسْوَدُّوا فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَا أَوْ الْحَيَاةِ شَكَّ مَالِكٌ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي جَانِبِ السَّيْلِ أَلَمْ تَرَ أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةًقَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَمْرٌو الْحَيَاةِ وَقَالَ خَرْدَلٍ مِنْ خَيْرٍ
Yandi me zabisa beto [Isma’il] me tuba, me songa beto [Malik] katuka na [Amru bin Yahya Al Mazani] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abu Sa’id Al Khudri] katuka na profete saw, yandi tubaka nde: ‘Bantu ya zulu me kota na zulu mpi bantu ya bilungi me kota na bilungi. Na nima Allah Ta’ala tubaka nde: ‘Beno katula na bilungi konso muntu yina kele na ntima na yandi lukwikilu ya nene bonso mbuma ya muscarde’. Yo yina bo basikaka na bilungi na kikalulu ya ndombe ya kuyoka mpi na nima bo tulaka bo na nzadi ya luzingu to ya luzingu. -Malik kele na ntembe. - Na nima yo me yela bonso bankeni ke yela na lweka ya nzadi. Keti beno monaka ve mutindu yandi basikaka ti mukubu ya jaune’.Yandi tubaka [Wuhaib] Yandi songaka beto [‘Amru] nde: ‘Luzingu’. Na kutubaka nde: ‘Mwa fioti ya mbote’.
Imam Bukhari : 22
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَيَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا دُونَ ذَلِكَ وَعُرِضَ عَلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الدِّينَ
Yandi me zabisa beto nde: mono. Bo vandaka kulwata bilele, yankaka vandaka kukuma tii na mabele mpi yankaka vandaka fioti kuluta. Na nima, yandi lwataka bilele mpi yandi bendaka yandi. Banduku yulaka : « Nge ke yindula nde mambu yai ke tendula inki, O Ntumwa ya Allah ? Yandi vutulaka nde: ‘Ad-Din -dibundu-’.
Imam Bukhari : 23
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنْ الْإِيمَانِ
Yau me zabisama na beto [Abdullah bin Yusuf] tubaka, yau me zabisama na beto [Malik bin Abdullah] katuka na [Ibn Shihab] katuka na [Salim bin Abdullah] katuka na [tata na yandi], nde Ntumwa ya Nzambi (saw) lutaka na ntwala ya kulonga nduku mosi ya Ansar na ntangu yina vandaka mpangi na yandi ya Ansar. Na yau, Ntumwa tubaka nde: ‘Beno bika yandi, sambu kieleka nsoni kele kitini ya lukwikilu’.
Imam Bukhari : 24
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُسْنَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَوْحٍ الْحَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الْإِسْلَامِ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ
Yandi me zabisa beto [Abu Rauh Al Harami] yandi me tuba, me songa beto [Syu’bah] ya [Waqid bin Muhammad] me tuba; Mono waka [tata na mono] ke tuba na [Ibn Omar], nde Ntumwa ya Nzambi (saw) tubaka nde: ‘Bo pesaka mono ntuma ya kunwana ti bantu tii kuna bo ta ta kimbangi; nzambi kele ve katula kaka Allah mpi nde kieleka Muhammad kele kinati-nsangu ya Allah, ke simbaka kisambu, ke pesaka zakat. Kana bo sala mutindu yina pana bo me bumba menga na bo ti bima na bo na ntwala na mono katula kaka na kulanda nsiku ya Islam mpi ntalu na bo kele na Allah.’
Imam Bukhari : 25
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَا حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ فَقَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ حَجٌّ مَبْرُورٌ
Yau me zabisama na beto [Ahmad bin Yunus] mpe [Musa bin Isma’il] bau zole tubaka, yau me zabisama na beto [Ibrahim bin Sa’d] tubaka, yau me zabisama na beto [Ibn Shihab] katuka na [Sa’id bin Al Musayyab] katuka na [Abu Hurailah], yina vandaka Ntumwa ya Nzambi, yina vandaka Ntumwa ya Nzambi. kuluta mfunu? Na yau, Ntumwa saw vutulaka nde: ‘Lukwikilu na Allah ti na Ntumwa na yandi’. Na nima yulaka dyaka nde: ‘Ebuna inki?’ Yandi vutulaka nde: ‘Kunwana na nzila ya Nzambi-. Na nima yandi yulaka dyaka nde: ‘Ebuna inki dyaka?’ Yandi vutulaka nde: ‘Hajj mabrur’.
Imam Bukhari : 26
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ سَعْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ جَالِسٌ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا هُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي وَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ يَا سَعْدُ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يَكُبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِوَرَوَاهُ يُونُسُ وَصَالِحٌ وَمَعْمَرٌ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Yandi me zabisa beto [Abu Al Yaman] me tuba, me songa beto [Syu’aib] katuka na [Az Zuhri] me tuba, me songa mono [‘Amir bin Sa’d bin Abu Waqash] katuka na [Sa’d], nde Ntumwa ya Nzambi pesaka madia na bantu mingi mpi na ntangu yina Sa’d vandaka ya kuvanda. Kansi Yandi pesaka ve madia yai na muntu mosi, ata muntu yina vandaka kuyitukisa mono mingi na kati ya bantu yina vandaka pana, yo yina mono yulaka mfumu ya insi nde: ‘O mfumu ya insi, inki beto lenda tuba sambu na mutindu yina ti mutindu yina? Ya kieleka mono ke monaka yandi bonso muntu ya ke kwikilaka. Ntumwa vutulaka nde: ‘to yandi kele Muzuluma?’. Na nima mono vandaka pima sambu na mwa ntangu, mpi mono vandaka na kingolo-ngolo ya kuzaba mbote-mbote mambu yina Yandi zolaka kutuba, yo yina mono vutukilaka bangogo na mono nde: ‘O Ntumwa ya Nzambi, inki beto lenda tuba sambu na mutindu yina mpi mutindu yina? Ya kieleka mono ke monaka yandi bonso muntu ya ke kwikilaka. Ntumwa vutulaka nde: ‘to yandi kele Muzuluma?’. Na nima, bo pusaka mono diaka sambu na kuzaba mbote-mbote mambu yina yandi zolaka kutuba tii kuna mono vutukilaka diaka ngiufula na mono. Na nima, Ntumwa tubaka nde: ‘O Sa’d, kieleka mono mpi ta pesa muntu yina. Kansi mono ke zola kupesa bantu ya nkaka kuluta kupesa yandi, sambu mono ke wa boma nde Allah ta losa yandi na bilungi’. [Yunus], [Salih], [Ma’mar] mpi [mwana ya mpangi ya Az Zuhri], me tubila mambu yina katukaka na [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 27
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Yandi me zabisa beto [Qutaibah] me tuba, me zabisa beto [Al Laits] katuka na [Yazid bin Abu Habib] katuka na [Abu Al Khair] katuka na [Abdullah bin Amru] nde muntu mosi lombaka Rasulullah saw; ‘Inki Islam kele ya kuluta mbote?’ Ntumwa vutulaka nde: ‘Nge ke disaka mpi ke pesaka mbote na bantu ya nge me zaba ti bayina nge me zaba ve’.
Imam Bukhari : 28
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرِيتُ النَّارَ فَإِذَا أَكْثَرُ أَهْلِهَا النِّسَاءُ يَكْفُرْنَ قِيلَ أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ وَيَكْفُرْنَ الْإِحْسَانَ لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ
Yau me zabisama na beto [Abdullah bin Maslamah] katuka na [Malik] katuka na [Zaid bin Aslam] katuka na [‘Atho’ bin Yasar] katuka na [Ibn ‘Abbas] tubaka, Ntumwa saw tubaka nde: ‘Bo songaka mono bilungi, yo ke monana nde bantu mingi ya ke zingaka na kati na yo kele bankento. Sambu mbala mingi bo ke buyaka yo’. Bo yulaka nde: ‘Keti bo buyaka Allah?’. Yandi tubaka nde: ‘Bo kebuyaka makabu ya bakala na bo, bo kebuyaka mambote. Kana nge me sala mbote na mosi na kati na bau ntangu yonso, ebuna yandi ke mona kaka kima mosi ya mbi na nge, yandi ta tuba nde: ‘Mono me monaka ve ata kima mosi ya mbote na nge’.
Imam Bukhari : 29
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاصِلٍ الْأَحْدَبِ عَنْ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّبِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلَامِهِ حُلَّةٌ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلًا فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ جَعَلَهُمْ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ
Yau me zabisama na beto [Syu’bah] katuka na [Washil Al Ahdab] katuka na [Al Ma’rur bin Suwaid] tubaka nde: Mono kutanaka ti [Abu Dzar] na Rabdzah yina na ntangu yina vandaka kulwata bilele ya ba couche zole, mpi mutindu mosi mpi na mwana na yandi mosi me finga sambu na mutindu yina yandi, mutindu yina: kufinga mama na yandi, yo yina Ntumwa nganinaka mono nde: ‘O Abu Dharr keti nge fingaka mama na yandi? Na kutuba ya mbote, nge kele kaka ti -kimuntu- ya jahiliya. Bampangi na nge kele bantu ya nge ke sadisaka, Allah me tula bo na nsi ya maboko na nge. Na yawu, konso muntu yina kele na mpangi na yandi na nsi ya maboko na yandi - dependant na yandi - ebuna kana yandi ke dia, pesa yandi madia mutindu yandi ke dia, kana yandi me lwata, pesa yandi yina yandi ke lwata, kupesa bo ve kizitu ya kima yina me luta bandilu na bo. Kana nge ke pesa bo kizitu, pana sadisa bo’.
Imam Bukhari : 30
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ وَيُونُسُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَذَهَبْتُ لِأَنْصُرَ هَذَا الرَّجُلَ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ قُلْتُ أَنْصُرُ هَذَا الرَّجُلَ قَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ
Yandi me zabisa beto [Ayyub] mpi [Yunus] katuka na [Al Hasan] katuka na [Ahnaf bin Qais] tubaka nde; Mono kwisaka sambu na kusadisa muntu mosi mpi na nima mono kutanaka ti [Abu Bakrah], yo yina yandi yulaka mono nde: ‘Nge ke kwenda na wapi?’ Mu vutulaka : ‘Mu ke zola kusadisa muntu mosi’ yandi tubaka : ‘Vutuka, sambu mu me kuwa Ntumwa ya Nzambi saw ke tuba nde : ‘Kana Bamizilma zole me kutana - sambu na kunwana - ti muntu na muntu ke basisa bambele na bo ya bitumba, pana muntu yina bo me fwa mpi me fwa ta kwenda na bilungi'. Mono yulaka nde: ‘O Ntumwa ya Allah, yai kele sambu na bantu yina ke fwaka bantu, kansi inki beto lenda tuba sambu na bantu yina bo ke fwaka?’. Na yau, Ntumwa vutulaka nde: ‘Yandi mpi vandaka ntete kuzola kibeni kufwa nduku na yandi’.
Imam Bukhari : 31
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح قَالَ و حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ }قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّنَا لَمْ يَظْلِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ{ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ }
Yandi me tubila beto [Abu Al Walid] me tuba, me tubila beto [Syu’ba] mpi yandi me tubila mpi hadith mosi ya me fwanana ti yai. lukwikilu na bo na mambu ya kukonda lunungu’ banduku ya Ntumwa yulaka nde: ‘Nani na kati na beto me salaka ve mambu ya kukonda lunungu? Na mutindu yina, Nzambi monisaka -ndinga na yandi- nde: ‘Ya kieleka, shirk kele kukonda lunungu ya nene’. -Q. Bantu: 13-
Imam Bukhari : 32
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ أَبُو الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ أَبُو سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ
Yandi me zabisa beto [Sulaiman Abu ar Rabi’] me tuba, me songa beto [Isma’il bin Ja’far] me tuba, me songa beto [Nafi’ bin Malik bin Abu ‘Amir Abu Suhail] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abu Hurairah] katuka na profete sallallaahu ‘alaihi wasallam kele kidimbu ya luvunu tatu; kana yandi tuba luvunu, kana yandi me sala lusilu yandi ke fwa yo mpi kana bo me pesa yandi kiyeka yandi ke teka yo’.
Imam Bukhari : 33
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَتَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ الْأَعْمَشِ
Yau me zabisama na beto [Qabishah bin ‘Uqbah] tubaka, yau me zabisama na beto [Sufyan] katuka na [Al A’masy] katuka na [Abdullah bin Murrah] katuka na [Masruq] katuka na [Abdullah bin ‘Amru] nde Ntumwa muna sallallallahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Kana kele ti mambu yina kele na muntu, konso muntu yina kele na kikalulu mosi na kati ya mambu iya yai pana na kati na yandi kele ti kikalulu nifaq tii kuna yandi ta yambulaka yandi. Disongidila, kana bo me pesa yandi mandat yandi ke yekula yo, kana yandi ke tuba luvunu, kana yandi me sila yandi ke fwa yo mpi kana yandi ke nwana yandi ke yiba’. Hadith yayi me pesamaka mpi na [Syu’ba] katuka na [Al A’masy].
Imam Bukhari : 34
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Yandi me songa beto [Abu Al Yaman] me tuba, me songa beto [Syu’aib] me tuba, me songa beto [Abu Al Zanad] katuka na [Al A’raj] katuka na [Abu Hurairah] me tuba nde: ‘Konso muntu yina ke simbaka lailatul qadr sambu na lukwikilu mpi kivuvu na yandi sambu na masumu na yandi kele sambu na lufutumuku.
Imam Bukhari : 35
حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ حَفْصٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا إِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي أَنْ أُرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ أَوْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَلَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي مَا قَعَدْتُ خَلْفَ سَرِيَّةٍ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي أُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ
Yandi me tuba nde: “Mono waka [Abu Hurairah] na profete ke tuba nde: muntu mosi ve ke pusa yandi na nganda katula kaka sambu na lukwikilu na Mono mpi ke lungisa bantu yina kinati-nsangu na Mono na kuvutula yo na kubaka lufutu to ghonimah to kundima yo na zulu. Kana yau vandaka ve kizitu na bantu na mono, ya kieleka mono zolaka kuvanda ve pima na nima ya sariyyah - basoda ya sipesiali - ye ya kieleka mono zolaka kuzola yau kana bo fwaka mono na nzila ya Allah ye na nima bo vutulaka mono na luzingu, na nima bo fwaka mono diaka, na nima bo vutulaka mono na luzingu, na nima bo fwaka mono diaka’.
Imam Bukhari : 36
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Yau me zabisama na beto [Isma’il] tubaka, yau me zabisama na mono [Malik] katuka na [Ibn Shihab] katuka na [Humaid bin Abdurrahman] katuka na [Abu Hurairah] nde Ntumwa ya Nzambi tubaka nde: ‘Konso muntu yina ke simba Ramadan sambu na lukwikilu mpi ke tula kivuvu nde yandi ta baka masumu sambu na lufutumuku.
Imam Bukhari : 37
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Yandi me zabisa beto [Muhamadi bin Salam] me tuba, me songa beto [Muhamadi bin Fudlail] me tuba, me songa beto [Yahya bin Sa’id] katuka na [Abu Salamah] katuka na [Abu Hurairah] tubaka; Ntumwa tubaka nde: ‘Konso muntu yina ke buya madia sambu na lukwikilu mpi kivuvu ya lufutu, masumu na yandi ya ntama ke lolulama.’
Imam Bukhari : 38
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ مُطَهَّرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلَّا غَلَبَهُ فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا وَاسْتَعِينُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَيْءٍ مِنْ الدُّلْجَةِ
Yau me zabisama na beto [Abdus Salam bin Muthahhar] tubaka, yau me zabisama na beto [Umar bin Ali] katuka na [Ma’an bin Muhammad Al Ghifari] katuka na [Sa’id bin Abu Sa’id Al Maqburi] katuka na [Abu Hurairah] nde Ntumwa sallallahu mpi ata dibundu mosi ve tubaka nde: mpasi katula kaka kana yandi me nunga -yo ke kuma mpasi mingi-. Na yau, sala mambu ya kusungama, kwisa penepene - na diboko ya kitata - mpi pesa nsangu ya mbote mpi lomba lusadisu na Al Ghadwah - kukatuka na suka-suka - mpi ar-ruhah - kukatuka na nima ya kisambu ya midi - mpi kima mosi ya ke katuka na ad-duljah - kukatuka na mpimpa - ’.
Imam Bukhari : 39
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَزَلَ عَلَى أَجْدَادِهِ أَوْ قَالَ أَخْوَالِهِ مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلَاةٍ صَلَّاهَا صَلَاةَ الْعَصْرِ وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ صَلَّى مَعَهُ فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ وَهُمْ رَاكِعُونَ فَقَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ مَكَّةَ فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ وَكَانَتْ الْيَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ كَانَ يُصَلِّي قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَأَهْلُ الْكِتَابِ فَلَمَّا وَلَّى وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَيْتِ أَنْكَرُوا ذَلِكَقَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّهُ مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ رِجَالٌ وَقُتِلُوا فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ }
Yau me zabisama na beto [‘Amru bin Khalid] tubaka, yau me zabisama na beto [Zuhair] tubaka, yau me zabisama na beto [Abu Ishaq] katuka na [Al Barro` bin ‘Azib] nde Ntumwa saw ntangu yandi kumaka ntete na Medina, yandi telamaka na mbuta na yandi ya bakala katuka na ntangu ya yandi-A na yandi -. yandi vandaka kusamba na ntwala ya Baitul Maqdis na nsungi ya bangonda kumi na sambanu to kumi na nsambwadi, mpi yandi vandaka na kiese mingi ntangu yandi vandaka kusamba na ntwala ya Baitul - Kaaba -. Kisambu yina yandi salaka sambu na mbala ya ntete - kutala Kaaba - vandaka kisambu ya Asr mpi bantu mpi vandaka kusamba ti yandi. Kilumbu mosi nduku mosi yina vandaka kusamba ti Ntumwa lutaka bantu na mosquée ya nkaka ntangu bo vandaka kufukama’, yo yina yandi tubaka nde: ‘Mono ke ta kimbangi na Nzambi nde mono vandaka kusamba ti Ntumwa na ntwala ya Mecque, na nima bantu yina vandaka kufukama balukaka sambu na kutala ba Jew mpi bantu ya Baitullah a Ntumwa vandaka kusamba na ntwala na yandi. Baitul Maqdis. Ntangu bo monaka Ntumwa saw ke balula luse na yandi na ndambu ya Tempelo, bo buyaka mambu yai. Zuhair tubaka mutindu yina. Keti Abu Ishaq ya Al Barro` me zabisa beto, na hadith yai yandi tendulaka mambu ya -nsiku- ya muntu yina fwaka ntangu nzila ya Qibla vandaka me baluka ve mpi mpi bantu mingi yina bo fwaka na ntangu yina?, beto zabaka ve mambu ya kusala sambu na bo tii kuna nsuka-nsuka Allah Ta’ala monisaka ndinga na yandi nde: ‘Mpi lukwikilu na beno Allah ta sala ve’. -Q. 143-
Imam Bukhari : 40
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَحْسَنَ أَحَدُكُمْ إِسْلَامَهُ فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ وَكُلُّ سَيِّئَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِمِثْلِهَا
Yau me zabisama na beto [Ishaq bin Manshur] tubaka, yau me zabisama na beto [Abdurrazzaq] tubaka, yau me zabisama na beto [Ma’mar] katuka na [Hamam bin Munabbih] katuka na [Abu Hurairah] tubaka nde: ‘Kana muntu mosi na kati na beno ke tomisa sambu na mambu na yandi ya mbote. -mbote-s tii na nivo nkama nsambwadi, ye sambu na konso kima mosi ya mbi ya yandi ke sala kaka kima mosi ya mbi ya me fwanana ti yo ta sonikama'.