દરરોજ આપણે ઘણા કાર્યો કરીએ છીએ: કામ કરીએ છીએ, અભ્યાસ કરીએ છીએ, કુટુંબની કાળજી લઈએ છીએ અને બીજાઓની મદદ કરીએ છીએ. પરંતુ શું આપણે ક્યારેય શું માટે આ બધું કરીએ છીએ તે વિશે વિચાર્યું છે?
ઇસ્લામમાં, સામાન્ય રોજમર્યાદાની દિનચર્યાને સત્કાર્યો (અમલ સાલિહ)ના પર્વતમાં રૂપાંતરિત કરનારો મુખ્ય રહસ્ય ઇખ્લાસ છે — અલ્લાહના ખાતર સચ્ચાઈ. વગર તેના, સૌથી મહાન પ્રયત્નો પણ કામચલાઉ દુનિયાઈ સિદ્ધિઓમાં ફેરવાઈ શકે છે જે આપણને અમર જીવનમાં ખાલી હાથો છોડી દેશે.
બધા કાર્યોનો મુખ્ય નિયમ
પરમેશ્વર અલ્લાહ આપણાં કાર્યોને તેમના બાહ્ય સ્વરૂપથી નહીં, પરંતુ આપણા હૃદયોમાં છુપાયેલા પ્રેરણાઓથી નિર્ણય કરે છે. આપણા ઇસ્લામી અભ્યાસનો આધાર છે, જેમ કે પયગંબર મુહમ્મદ (તેમના પર અલ્લાહની શાંતિ અને આશીર્વાદ હોય) એ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવ્યું હતું.
હદીસનો સ્ત્રોત: https://hadits.islam-al-haq.com/hadits/?id_sunan=7&lang=Gujarat&no=163
[સુફ્યાન]થી, [યહ્યા]થી, [મુહમ્મદ ઇબ્ન ઇબ્રાહીમ અત-તૈમી]થી, [અલકમા ઇબ્ન વક્કાસ]થી, તેમણે કહ્યું: મેં [ઉમર]ને કહેતા સાંભળ્યા: મેં અલ્લાહના રસૂલ (તેમના પર અલ્લાહની શાંતિ અને આશીર્વાદ હોય)ને કહેતા સાંભળ્યા:
«ખરેખર, કાર્યોનું મૂલ્યાંકન ફક્ત નિયતો અનુસાર થાય છે, અને દરેક વ્યક્તિને ફક્ત તે જ મળે છે જે તેમણે નિયેત કર્યું. જેનો હિજરત અલ્લાહ અને તેના રસૂલના ખાતર હોય, તેનો હિજરત અલ્લાહ અને તેના રસૂલના ખાતર છે. અને જેનો હિજરત દુનિયાઈ ફાયદા અથવા લગ્ન કરવા માટે હોય, તેનો હિજરત તે જ વસ્તુના ખાતર છે»।
— (અહમદ 163)
દુનિયા કે આખિરત: બધું તમારી નિયત પર નિર્ભર છે
આ મહાન હદીસમાં પયગંબર (તેમના પર અલ્લાહની શાંતિ અને આશીર્વાદ હોય)એ હિજરતનું ઉદાહરણ આપ્યું — ઈમાન માટે એક મોટું, મુશ્કેલ અને જોખમી સફર. પરંતુ, જો તેનો આંતરિક હેતુ સ્વાર્થી હોય, તો આવો મહાન શારીરિક ત્યાગ પણ તેનું આધ્યાત્મિક મૂલ્ય ગુમાવી શકે છે.
આ નિયમ આપણા આધુનિક જીવનમાં પણ લાગુ પડે છે:
આ દુનિયાનો ફસલ (દુનિયા)
જો તમે ફક્ત ઉચ્ચ પદ માટે મહેનત કરો, લોકોના પ્રશંસા માટે દાન કરો, અથવા ફક્ત પ્રતિષ્ઠા માટે અભ્યાસ કરો, તો તમે તે મેળવી શકો. પરંતુ, કારણ કે તમારી નિયત દુનિયાઈ મર્યાદાઓ સુધી મર્યાદિત હતી, તમારું પુરસ્કાર પણ ત્યાં જ સમાપ્ત થશે. તે અમર કાળ માટે સત્કાર્ય તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં.
આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ (આખિરત)
પરંતુ જો તમે તમારો આંતરિક અભિગમ બદલો અને અલ્લાહની રજા માટે એ જ કાર્યો કરો — દા.ત., હલાલ કમાઈથી કુટુંબનું ભરણ પોષણ કરવા માટે ઈમાનદારીથી કામ કરવું, અથવા સમાજને ફાયદો પહોંચાડવા માટે અભ્યાસ કરવો — તો સામાન્ય કાર્ય તરત જ ઈબાદતમાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે.
દૈનિક હૃદય તપાસ
ઇખ્લાસ એકવારનું કાર્ય નથી, પરંતુ અહંકાર સામે સતત સંઘર્ષ છે. માનવ હૃદય બદલાયોં છે અને લોકોની માન્યતા શોધવા તરફ ઝુકાવ ધરાવે છે, તેથી દુનિયાઈ ઈચ્છાઓ આપણાં સારા નિયતોમાં ગુપ્ત રીતે ઘૂસી શકે છે.
કોઈ પણ કાર્ય શરૂ કરતા પહેલાં, એક પળ માટે રોકો અને તમારા હૃદયની તપાસ કરો. પોતાને પ્રશ્ન કરો: «શું હું આ લોકોના તાળીઓ માટે કરી રહ્યો છું કે મારા સર્જકની રજા માટે?»
નિયતને શુદ્ધ કરવામાં ફક્ત થોડા સેકંડ લાગે છે, પરંતુ તેના ફળો અમર કાળ સુધી લંબાય છે. આપણા હૃદયોની કાળજી લઈએ કે જેથી આપણે અલ્લાહના અમર પુરસ્કારને કામચલાઉ દુનિયાઈ ખ્યાતિ બદલે નહીં.