Imam Bukhari : 4311

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيَّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ مِمَّنْ يَكْتُبُ الْوَحْيَ قَالَ أَرْسَلَ إِلَيَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدْ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِالنَّاسِ وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبَ كَثِيرٌ مِنْ الْقُرْآنِ إِلَّا أَنْ تَجْمَعُوهُ وَإِنِّي لَأَرَى أَنْ تَجْمَعَ الْقُرْآنَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ لِعُمَرَ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِيهِ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ لِذَلِكَ صَدْرِي وَرَأَيْتُ الَّذِي رَأَى عُمَرُ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ لَا يَتَكَلَّمُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ وَلَا نَتَّهِمُكَ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَتَبَّعْ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنْ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَيَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلَانِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ أَزَلْ أُرَاجِعُهُ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَقُمْتُ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنْ الرِّقَاعِ وَالْأَكْتَافِ وَالْعُسُبِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ حَتَّى وَجَدْتُ مِنْ سُورَةِ التَّوْبَةِ آيَتَيْنِ مَعَ خُزَيْمَةَ الْأَنْصَارِيِّ لَمْ أَجِدْهُمَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ{ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ }إِلَى آخِرِهِمَا وَكَانَتْ الصُّحُفُ الَّتِي جُمِعَ فِيهَا الْقُرْآنُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَتَابَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَاللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الْأَنْصَارِيِّ وَقَالَ مُوسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ وَتَابَعَهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَقَالَ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ وَقَالَ مَعَ خُزَيْمَةَ أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ

اسان کي [ابو اليمان] ٻڌايو آهي [شعيب] اسان کي [عز زهريءَ] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته مون کي [ابن الصباح] ٻڌايو ويو آهي ته [زيد بن ثابت انصاري رضي الله عنه] - وحي جي ليکڪن مان هڪ - چيو ته؛ ابو بڪر صديق جنگ يمامه دوران مون وٽ آيو، جڏهن عمر ان سان گڏ هو. ابو بڪر چيو ته عمر مون وٽ آيو ۽ چيو؛ 'يقيناً، يمامه جي جنگ اصحابن تي ڀڙڪي رهي آهي، ۽ مون کي ڊپ آهي ته اهو ٻين ملڪن ۾ قرآن جي حافظن تي اچي پوندو جيستائين توهان قرآن جي گڏ ڪرڻ جو حڪم نه ڏيو'. ابو بڪر عمر کي چيو؛ 'مان اهڙي منصوبي تي ڪيئن ڪم ڪري سگهان ٿو جنهن تي رسول الله صلي الله عليه وسلم ڪڏهن به ڪم نه ڪيو؟' عمر جواب ڏنو؛ 'الله جو قسم اهو هڪ سٺي ڳالهه آهي'. هو اهو ورجائيندو رهيو جيستائين الله منهنجو دل کوليو جيئن هن عمر جو دل کوليو ۽ مان ان سان متفق ٿي ويس. زيد چيو؛ ' ابو بڪر چيو؛ - ان وقت عمر سندس ڀرسان ويٺو هو، ۽ هن ڪجهه به نه چيو. - 'يقيناً تون هڪ ذهين نوجوان آهين، اسان کي تو تي شڪ ناهي، ۽ تو رسول الله ﷺ لاءِ وحي به لکي هئي، تنهن ڪري قرآن کي احتياط سان گڏ ڪر'. زيد چيو؛ 'الله جو قسم، جيڪڏهن اهي مون کي موجوده جبلن مان هڪ جبل کي هٽائڻ لاءِ چون ها، ته اهو مون لاءِ قرآن کي گڏ ڪرڻ يا دستاويز ڪرڻ کان وڌيڪ ڏکيو نه هوندو. توهان اهڙو ڪم ڇو ٿا ڪريو جيڪو رسول الله ﷺ ڪڏهن به نه ڪيو؟' ابو بڪر جواب ڏنو؛ 'الله جو قسم، اهو سٺو آهي'. مان اهو ورجائيندو رهيس، جيستائين الله منهنجو دل کوليو جيئن هن ٻنهي - ابو بڪر ۽ عمر - جي دل کي کوليو. پوءِ مون جلد تي لکيل قرآن، کجيءَ جي پنن ۽ نرم اڇا پٿر گڏ ڪيا، ۽ گڏوگڏ پنهنجن دوستن جي سينن کي - ياد ڪيو. جيستائين مون کي خزيمه جي خط توبه جون ٻه آيتون نه مليون جيڪي مون کي پنهنجن ڪنهن به دوست ۾ نه مليون. يعني آيت؛ بيشڪ، توهان وٽ توهان جي پنهنجي قوم مان هڪ رسول آيو آهي، جنهن جي تڪليف توهان کي ڳري لڳي ٿي، جيڪو توهان لاءِ ايمان ۽ نجات چاهي ٿو، جيڪو مومنن لاءِ تمام گهڻو رحم ڪندڙ ۽ رحم ڪندڙ آهي. جيڪڏهن اهي ايمان کان منهن موڙين ٿا، ته پوءِ چئو ته: 'الله منهنجي لاءِ ڪافي آهي، ان کان سواءِ ڪو به معبود ناهي. مان صرف ان تي ڀروسو ڪريان ٿو ۽ اهو خدا آهي جيڪو 'عظيم عرش' جو مالڪ آهي. -9؛ 128-129-. ۽ جيڪو مصحف مون گڏ ڪيو آهي اهو ابو بڪر وٽ هو جيستائين هو فوت ٿي ويو، پوءِ عمر وٽ هو جيستائين هو فوت ٿي ويو، ان کان پوءِ اهو عمر جي ڌيءَ حفشه وٽ هو. اهو [عثمان بن عمر] ۽ [الليث] [يونس] کان [ابن شهاب] کان پڻ روايت ڪيو آهي؛ الليث چيو؛ مون کي [عبد الرحمان بن خالد] [ابن شهاب] کان ٻڌايو آهي؛ هو چوي ٿو؛ ابو حزيمه انصاري وٽ آهي. جڏهن ته [موسيٰ] چيو ته؛ [ابراهيم] اسان کي [ابن شهاب] کان ٻڌايو آهي؛ 'اهو ابو خزيمه سان آهي'. [يعقوب بن ابراهيم] پڻ [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي آهي. [ابو ثابت] چيو ته؛ اسان کي [ابراهيم] کان ٻڌائڻ کان پوءِ هن چيو ته؛ 'اهو خزيمه يا ابو خزيمه سان آهي.'