Nabi Ismail berperan membawakan batu untuk dipasang oleh Nabi Ibrahim sambil mereka terus berdoa

Imam Bukhari : 3114

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا فَلَمَّا بَلَغَتْ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتْ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ تَعْنِي الصَّبِيَّ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ فَإِذَا جِبْرِيلُ قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الْأَرْضِ قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الْمَاءِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا قَالَ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلَّا عَلَى مَاءٍ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمْ امْرَأَةً قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ فَقَالَتْ أَلَا تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ وَشَرَابُنَا الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمَا وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ يُصْلِحُ نَبْلًا لَهُ فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ قَالَ إِذَنْ أَفْعَلَ أَوْ كَمَا قَالَ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَنْ نَقْلِ الْحِجَارَةِ فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }

ነጊሩና ኣሎ [ዓብደላ ቢን መሓመድ] ነጊሩና ኣሎ [ኣቡ ዓሚር ዓብዱልማሊክ ቢን ዓምሩ] ነጊሩኒ ኣሎ [ኢብራሂም ቢን ናፊ'] ካብ [ካትሲር ቢን ካትሲር] ካብ [ሰዒድ ቢን ጁበይር] ካብ [ኢብኑ ዓባስ ራድልያላሁ ዓንሁማ] ከምዚ ኢሉ፤ 'ኢብራሂም ምስ እስማዒልን ኣደ እስማዒልን እናተጓዕዘ ምስ ወጸ፡ ማይ ዝሓዘ ገሪባ - ኣርባዕተ ማይ ዝሓዘ ቦርሳ - ኣምጺኦም፡ ኣደ እስማዒል ካብቲ ኣብ ገሪባ ዝነበረ ቀረብ ማይ ሰትያ ውላዳ ክትጥብው። ኣብ መቐለ ምስ በጽሑ ኢብራሂም ንኽልቲኦም ኣብ ትሕቲ ሓደ ጎጆ ኣቐመጦም። ኢብራሂም ናብ ስድርኡ ክምለስ ምስ ቀረበ፡ ኣደ እስማዒል ብድሕሪኡ ስዒባቶ ክሳብ ኣብ ሓደ ቁሩብ ልዑል ቆላ/ጎቦ ምስ በጽሐ፡ ኣደ እስማዒል ብድሕሪት ጸዊዓቶ፤ 'ኦ ኢብራሂም ንመን ገዲፍካና?'. ኢብራሂም ከምዚ ኢሉ መለሰ፤ 'ናብ ኣላህ'። ሓጃር ከምዚ ኢሉ፤ 'ድሕሪኡ፡ ብኣላህ ተሓጒሰ ኣለኹ'። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ 'ድሕሪኡ ሓጃር -ናብቲ መበቆላዊ ቦታኣ ተመሊሳ ነቲ ጥንታዊ ገሪባ ሰትያ ንውላዳ ከተጥብው ክኢላ ክሳብ ቀረብ ማይ ዝውዳእ በለቶ፤ 'ከይደ ርእየ ይሓይሽ፡ ምናልባት ሰብ ክህሉ ይኽእል'ዩ። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ 'ስለዚ ከይዱ ናብ ጫፍ ጎቦ ሻፋዓ ደይቡ ሰብ ኣሎ ድዩ ክርኢ ንየው ነጀው ጠመተ ግን ሰብ ከምዘየለ ተሰሚዕዎ። ኣብቲ ጎልጎል ምስ በጽሐ ብጉያ ናብ ማርዋ መጺኡ ብዙሕ ግዜ ከምዚ ገበረ። ሽዑ ከምዚ ኢሉ፤ ‘ከይደ ክርእዮ ይሓይሽ፡ ነቲ ህጻን ማለቱ’ዩ ነይሩ። ስለዚ ትንፋስ ሞት ትመጥጥ ከም ዝነበረት ከምቲ ዝተደርበየትሉ ኩነታት ዝነበረት ህጻና ክትዕዘብ ከደት ስለዚ ልቢ ሓጃር ኣይተረጋግአን። ይብል፤ 'ከይደ ርእየ ይሓይሽ፡ ምናልባት ሰብ ክህሉ ይኽእል'ዩ። ስለዚ ኣብ ጎቦ ሻፋዓ ክድይብ ከይዱ ንዙርያኡ ጠመተ ግን ክሳብ እዚ ፈተነ ሸውዓተ ግዜ - ኣብ መንጎ ጎቦታት ሻፋዕን ማርዋሕን - ምስ ዝገብር ሰብ ኣይረኸበን፤ 'ህጻነይ እንታይ ከም ዘጋጠመ ከይደ ክርኢ ይሓይሽ'፡ ድምጺ ከም ዝሰምዐ ይመስል፡ ስለዚ ከምዚ በለ፤ 'ንፉዕ እንተኾንካ -ሓግዘኒ-'። - እቲ ድምጺ - መልኣኽ ጅብሪል ዓሌሂሰላም ምዃኑ ተረጋጊጹ። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ ሽዑ ጅብሪል ብሸኾናኡ ከምዚ ገበረ። ብሸኾናኡ ንመሬት ረጊጹ’። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ 'ስለዚ ማይ ፈሲሱ ኣደ እስምዒል ሰንቢዳ ብኡ ንብኡ ኣኪባቶ'። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ ኣቡ ኣልቃሲም ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሉ: 'ሓጀር ንበይኑ እንተዝገድፎ እቲ ማይ ምወሓዘ ነይሩ'። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ 'ስለዚ ሓጃር ንህጻና ከተጥብው ካብቲ ማይ ዛምዛም ሰትያ።' ሽዑ ካብ ቀቢላ ጁርሁም ዝመጹ ጉጅለ ሰባት ኣብ ታሕቲ ጎልጎል ሓሊፎም ከም ዘይኣመኑ ዑፍ ረኣዩ። ንሳቶም ድማ፡ 'ማይ ስለዘሎ ርግጸኛ እምበር ዑፍ ኣይክትህሉን እያ' በልዎ። ኣብ መወዳእታ ልኡኽ ሰዲዶም ክጥምቶም ኣብ ማይ ዘለዎ ከባቢ ከም ዘለዉ ተረጋገጸ። እቲ ልኡኽ ብድሕሪኡ ተመሊሱ -ዝረኣዮ- ጸብጸበሎም። ሽዑ ናብ ሓጃር ከይዶም፤ 'ኦ ወይዘሮ እስማዒል ምሳኺ ክንነብር ትፈቕደልና ዲኺ ወይስ ኣብ ጎረቤትኪ ኢና እንነብር?'. ሽዑ ወዱ - እስማዒል - ዓብዩ መንእሰይ ኮይኑ ጓል ኣንስተይቲ ተመርዓወ። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ 'ሽዑ ኣብ ኢብራሂም ድሌት ስለ ዝተላዕለ ንቤተሰቡ፤ 'ነቶም ዝገደፍክዎም ስድራይ ክርኢ ክኸይድ እየ'። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ ‘ስለዚ ኢብራሂም መጺኡ ከምዚ ኢሉ ሰላም በሎ፤ 'እስማዒል ኣበይ ኣሎ?'. በዓልቲ ቤት እስማዒል ከምዚ ኢላ፤ 'ሃድን ኪድ'። ኢብራሂም ከምዚ ኢሉ፤ 'ምስ መጸ ማዕጾ ገዝኡ ክቕይር እዩ ንገሮ።' እስማዒል ምስ መጸ በዓልቲ ቤቱ ብዛዕባ ምምጻእ ኢብራሂም ነገረቶ። ስለዚ እስማዒል ከምዚ በለ፤ "ንስኻ ኢኻ ብማዕጾ ዝተባህለ፡ ስለዚ ናብ ስድራኻ ተመለስ።" ሽዑ ካልእ ድሌት ኣብ ኢብራሂም ስለ ዝተላዕለ ንቤተሰቡ፤ 'ነቶም ዝገደፍክዎም ስድራይ ክርኢ ክኸይድ እየ'። ኣብኡ ምስ በጽሐ ኢብራሂም ሓተተ፤ እስማዒል ኣበይ ኣሎ? ሰበይቱ ድማ መለሰት፤ ‘ሃድን ከይዱ። ሙስቲ ኣሕ፡ ምሳና ደው ኢልካ ክትበልዕን ክትሰትንዶ ኣይምሓሸን?’ ኢሉ መለሰሉ። ኢብራሂም ሓቲቱ፤ 'እንታይ ትበልዕን ትሰትን?'። በዓልቲ ቤት እስማዒል ድማ መለሰት፤ 'መግቢና ስጋ፡ መስተና ድማ ማይ'ዩ። ሽዑ ኢብራሂም ጸለየ፤ 'ኦ ኣላህ ብስጋኦምን ማይን ባርኾም ሃቦም'። ኣቡ ኣል ቃሲም ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሎም: ኣብዚ ዘሎ ስጋን ማይን ብሰንኪ በረኸት ናይ ኢብራሂም ጸሎት 'ዓሌሂሰላም' በረኸት ዝመልአ እዩ። ሽዑ ካልእ ድሌት ኣብ ኢብራሂም ስለ ዝተላዕለ ንቤተሰቡ፤ 'ነቶም ዝገደፍክዎም ስድራይ ክርኢ ክኸይድ እየ'። ስለዚ ኢብራሂም መጺኡ ንእስማዒል ብድሕሪ ዒላ ዛምዛም ፍላጻኡ እናጸገነ ተራኸበ እሞ ከምዚ በሎ፤ 'ኦ እስማዒል ብሓቂ ረቢኻ ገዛ ክሰርሕ ኣዚዙኒ ኣሎ'። ኢስማዒል ከምዚ ኢሉ፤ 'ንራብካ ተኣዘዝ'። ኢብራሂም ደጊሙ ከምዚ በለ፤ 'ብሓቂ ንሱ ኣብ ምህናጽ እቲ ኣብ ሕቶ ዝኣቱ ገዛ ክትሕግዘኒ ኣዚዙኒ'። ኢስማዒል ከምዚ ኢሉ፤ ‘ድሕሪኡ ክገብሮ እየ’ ወይ ከምኡ ኢሉ። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ ስለዚ ክልቲኦም ክሃንጹ ጀመሩ፣ ኢብራሂም እስማዒል ነተን ኣእማን ተሰኪሙ እናሃነጸ፣ ክልቲኦም ጸሎት እናኣንበቡ፤ -'ረቢና ካባና -ምግባር- ተቐበል ብሓቂ ኩሉ ሰማዒን ኩሉ ፈላጥን ኢኻ'። ክልቲኦም ንበይቱላ ክሳብ ዝኸበቡ ምህናጽ ቀጸሉ ክልቲኦም ድማ ሰላት ምቕራቦም ቀጸሉ፤ -'ረቢና ካባና -ምግባር- ተቐበል፡ ብሓቂ ንስኻ ኩሉ ሰማዒን ኩሉ ፈላጥን ኢኻ'-። እቲ ኣዘንታዊ ድማ፤ 'ክልቲኦም ክሳብ እቲ ህንጻ ድሮ ነዊሕ ምስ ዝኸውንን ኢብራሂም ከም ሓደ ኣረጊት ወላዲ መጠን ነቲ ኣእማን ናብ ዝለዓለ መዋቕር መንደቕ ምልዓል ቁሩብ ምስ ደኸመ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ እምኒ ከም ደው ዝበለ ቦታ -ኣል-መቃም- ደው ኢሉ፡ እስማዒል ድማ ነቲ ኣእማን ምሃብ ቀጸለ፡ ክልቲኦም ድማ ጸሎት እናቐጸሉ፤ -'ረቢና ካባና -ምግባር- ተቐበል፡ ብሓቂ ንስኻ ኩሉ ሰማዒን ኩሉ ፈላጥን ኢኻ'- -QS. ኣልባቃራ 128-.