Imam Tirmidzi : 3029

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ حُذَيْفَةَ قَدِمَ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَكَانَ يُغَازِي أَهْلَ الشَّامِ فِي فَتْحِ أَرْمِينِيَةَ وَأَذْرَبِيجَانَ مَعَ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَرَأَى حُذَيْفَةُ اخْتِلَافَهُمْ فِي الْقُرْآنِ فَقَالَ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَدْرِكْ هَذِهِ الْأُمَّةَ قَبْلَ أَنْ يَخْتَلِفُوا فِي الْكِتَابِ كَمَا اخْتَلَفَتْ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى فَأَرْسَلَ إِلَى حَفْصَةَ أَنْ أَرْسِلِي إِلَيْنَا بِالصُّحُفِ نَنْسَخُهَا فِي الْمَصَاحِفِ ثُمَّ نَرُدُّهَا إِلَيْكِ فَأَرْسَلَتْ حَفْصَةُ إِلَى عُثْمَانَ بِالصُّحُفِ فَأَرْسَلَ عُثْمَانُ إِلَى زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَسَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَنْ انْسَخُوا الصُّحُفَ فِي الْمَصَاحِفِ وَقَالَ لِلرَّهْطِ الْقُرَشِيِّينَ الثَّلَاثَةِ مَا اخْتَلَفْتُمْ أَنْتُمْ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَاكْتُبُوهُ بِلِسَانِ قُرَيْشٍ فَإِنَّمَا نَزَلَ بِلِسَانِهِمْ حَتَّى نَسَخُوا الصُّحُفَ فِي الْمَصَاحِفِ بَعَثَ عُثْمَانُ إِلَى كُلِّ أُفُقٍ بِمُصْحَفٍ مِنْ تِلْكَ الْمَصَاحِفِ الَّتِي نَسَخُوا قَالَ الزُّهْرِيُّ وَحَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَ فَقَدْتُ آيَةً مِنْ سُورَةِ الْأَحْزَابِ كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَؤُهَا { مِنْ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ } فَالْتَمَسْتُهَا فَوَجَدْتُهَا مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ فَأَلْحَقْتُهَا فِي سُورَتِهَا قَالَ الزُّهْرِيُّ فَاخْتَلَفُوا يَوْمَئِذٍ فِي التَّابُوتِ وَالتَّابُوهِ فَقَالَ الْقُرَشِيُّونَ التَّابُوتُ وَقَالَ زَيْدٌ التَّابُوهُ فَرُفِعَ اخْتِلَافُهُمْ إِلَى عُثْمَانَ فَقَالَ اكْتُبُوهُ التَّابُوتُ فَإِنَّهُ نَزَلَ بِلِسَانِ قُرَيْشٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ كَرِهَ لِزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ نَسْخَ الْمَصَاحِفِ وَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ أُعْزَلُ عَنْ نَسْخِ كِتَابَةِ الْمُصْحَفِ وَيَتَوَلَّاهَا رَجُلٌ وَاللَّهِ لَقَدْ أَسْلَمْتُ وَإِنَّهُ لَفِي صُلْبِ رَجُلٍ كَافِرٍ يُرِيدُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ وَلِذَلِكَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ اكْتُمُوا الْمَصَاحِفَ الَّتِي عِنْدَكُمْ وَغُلُّوهَا فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ { وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ } فَالْقُوا اللَّهَ بِالْمَصَاحِفِ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَبَلَغَنِي أَنَّ ذَلِكَ كَرِهَهُ مِنْ مَقَالَةِ ابْنِ مَسْعُودٍ رِجَالٌ مِنْ أَفَاضِلِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ

اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي [عبدالرحمان بن مهدي] اسان کي [ابراهيم بن سعد] ٻڌايو آهي [عز زهري] کان [انس] ته حذیفہ [عثمان بن عفان] سان مقابلو ڪيو جڏهن هو شام جي ماڻهن سان گڏ آرمينيا ۽ آذربائيجان کي فتح ڪرڻ لاءِ عراق جي ماڻهن سان وڙهندو هو، حذیفہ قرآن جي حوالي سان انهن جي اختلافن کي ڏٺو ۽ عثمان کي چيو؛ اي اميرالمؤمنين، ماڻهن کي قرآن ۾ اختلاف ڪرڻ کان اڳ ٻڌائي ڇڏ، جهڙوڪ يهودين ۽ عيسائين جي وچ ۾ اختلاف. هن حفشه کي سڏيو؛ اسان کي قرآن جا صفحا آڻيو ڇو ته اسان انهن کي مصحف ۾ نقل ڪنداسين، جنهن کان پوءِ اهي توهان ڏانهن موٽايا ويندا. حفشه کيس عثمان وٽ وٺي وئي. پوءِ عثمان زيد بن ثابت، سعيد بن اش، عبدالرحمان بن الحارث بن هشام ۽ عبدالله بن زبير ڏانهن قاصد موڪليا ته جيئن ورقن کي ڪيترن ئي مصحفن ۾ نقل ڪيو وڃي. عثمان قريش جي ٽنهي گروهن کي چيو ته؛ توهان کي زيد بن ثابت سان جيڪو تڪرار آهي، اهو قريش جي ٻولي ۾ لکو ڇو ته قرآن انهن جي ٻولي ۾ نازل ٿيو هو جيستائين انهن ان کي انهن مصحفن ڏانهن منتقل نه ڪيو جيڪي عثمان ملڪ جي مختلف حصن ۾ موڪليا هئا انهن مصحفن مان جيڪي انهن نقل ڪيا هئا. [عز زهريٰ] چيو؛ مون کي [خارجه بن زيد بن ثابت] ٻڌايو آهي ته [زيد بن ثابت] چيو آهي؛ مون سورة الاحزاب جي هڪ آيت وڃائي ڇڏي آهي جيڪا مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کي پڙهندي ٻڌي هئي؛ 'مؤمنن ۾ اهڙا به آهن جيڪي الله سان ڪيل واعدي کي پورو ڪن ٿا؛ پوءِ انهن مان ڪجهه ڪري پيا. ۽ انهن ۾ اهڙا به آهن جيڪي انتظار ڪري رهيا آهن ۽ اهي پنهنجو واعدو نه ٿا بدلائين'. -الاحزاب؛ 23- مون ان کي ڳولي لڌو ۽ مون کي اهو خزيمه بن ثابت يا ابو خزيمه وٽ رکيل مليو ۽ مون ان کي سندس خط ۾ رکيو. الزهري چيو؛ ان وقت انهن جو تبوت يا تبوح جي وچ ۾ تڪرار هو. قريش چيو ته تبوح، جڏهن ته زيد چيو ته تبوح پوءِ انهن جو تڪرار عثمان ڏانهن پيش ڪيو ويو، پوءِ هن چيو ته صندوق لکو ڇو ته قرآن قريش جي ٻولي ۾ نازل ٿيو هو. الزهري چيو ته؛ عبيدالله بن عبدالله بن عتبه مون کي ٻڌايو ته عبدالله بن مسعود زيد بن ثابت کان نفرت ڪندو هو ڇاڪاڻ ته هو مصحف نقل ڪندو هو ۽ هن چيو ته؛ اي سڀئي مسلمانو، مون کي مصحف نقل ڪرڻ ۾ الڳ ڪيو ويو - شامل نه ڪيو ويو - ۽ صرف هڪ شخص - زيد - پاران منظم ڪيو ويو - جيتوڻيڪ الله جو قسم مان هڪ مسلمان آهيان، جيتوڻيڪ هو هڪ ڪافر مان پيدا ٿيو هو، يعني زيد بن ثابت. هن - ابن مسعود - پڻ چيو؛ اي عراق جا سڀئي ماڻهو، جيڪي توهان وٽ آهن انهن کي ڍڪيو ۽ لڪايو، بيشڪ الله فرمائي ٿو ته 'جيڪو به خيانت ڪندو، قيامت جي ڏينهن اهو کڻي ايندو جيڪو هن خيانت ڪئي آهي' اهي الله سان گڏ ملندا. الزهري چيو؛ نبي ڪريم ﷺ جي مکيه اصحابن کي ابن مسعود جي ڳالهه پسند نه آئي. ابو عيسيٰ چيو ته هي حديث صحيح آهي، اسان ان کي صرف حديث مان ڄاڻون ٿا.