Imam Bukhari : 3616

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْلَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ قَطُّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلَّا يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَرَفَيْ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا نَحْوَ أَرْضِ الْحَبَشَةِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ وَهُوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الْأَرْضِ وَأَعْبُدَ رَبِّي قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَإِنَّ مِثْلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ وَلَا يُخْرَجُ إِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَأَنَا لَكَ جَارٌ ارْجِعْ وَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبَلَدِكَ فَرَجَعَ وَارْتَحَلَ مَعَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَطَافَ ابْنُ الدَّغِنَةِ عَشِيَّةً فِي أَشْرَافِ قُرَيْشٍ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ مِثْلُهُ وَلَا يُخْرَجُ أَتُخْرِجُونَ رَجُلًا يَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَيَصِلُ الرَّحِمَ وَيَحْمِلُ الْكَلَّ وَيَقْرِي الضَّيْفَ وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَلَمْ تُكَذِّبْ قُرَيْشٌ بِجِوَارِ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَقَالُوا لِابْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَلْيُصَلِّ فِيهَا وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ وَلَا يُؤْذِينَا بِذَلِكَ وَلَا يَسْتَعْلِنْ بِهِ فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَقَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لِأَبِي بَكْرٍ فَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ بِذَلِكَ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ وَلَا يَسْتَعْلِنُ بِصَلَاتِهِ وَلَا يَقْرَأُ فِي غَيْرِ دَارِهِ ثُمَّ بَدَا لِأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَنْقَذِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ وَهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا بَكَّاءً لَا يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ وَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ بِجِوَارِكَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَقَدْ جَاوَزَ ذَلِكَ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ فَأَعْلَنَ بِالصَّلَاةِ وَالْقِرَاءَةِ فِيهِ وَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَانْهَهُ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ وَإِنْ أَبَى إِلَّا أَنْ يُعْلِنَ بِذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ فَإِنَّا قَدْ كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لِأَبِي بَكْرٍ الِاسْتِعْلَانَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَاقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيَّ ذِمَّتِي فَإِنِّي لَا أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَإِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمُسْلِمِينَ إِنِّي أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لَابَتَيْنِ وَهُمَا الْحَرَّتَانِ فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ وَرَجَعَ عَامَّةُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ إِلَى الْمَدِينَةِ وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ قِبَلَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَهَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ نَعَمْ فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ وَهُوَ الْخَبَطُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَبَيْنَمَا نَحْنُ يَوْمًا جُلُوسٌ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ لِأَبِي بَكْرٍ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَقَنِّعًا فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فِدَاءٌ لَهُ أَبِي وَأُمِّي وَاللَّهِ مَا جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلَّا أَمْرٌ قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَدَخَلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَبِي بَكْرٍ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمْ أَهْلُكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصَّحَابَةُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَخُذْ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِحْدَى رَاحِلَتَيَّ هَاتَيْنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالثَّمَنِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَجَهَّزْنَاهُمَا أَحَثَّ الْجِهَازِ وَصَنَعْنَا لَهُمَا سُفْرَةً فِي جِرَابٍ فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قِطْعَةً مِنْ نِطَاقِهَا فَرَبَطَتْ بِهِ عَلَى فَمِ الْجِرَابِ فَبِذَلِكَ سُمِّيَتْ ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ قَالَتْ ثُمَّ لَحِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ بِغَارٍ فِي جَبَلِ ثَوْرٍ فَكَمَنَا فِيهِ ثَلَاثَ لَيَالٍ يَبِيتُ عِنْدَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ غُلَامٌ شَابٌّ ثَقِفٌ لَقِنٌ فَيُدْلِجُ مِنْ عِنْدِهِمَا بِسَحَرٍ فَيُصْبِحُ مَعَ قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ كَبَائِتٍ فَلَا يَسْمَعُ أَمْرًا يُكْتَادَانِ بِهِ إِلَّا وَعَاهُ حَتَّى يَأْتِيَهُمَا بِخَبَرِ ذَلِكَ حِينَ يَخْتَلِطُ الظَّلَامُ وَيَرْعَى عَلَيْهِمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ مِنْحَةً مِنْ غَنَمٍ فَيُرِيحُهَا عَلَيْهِمَا حِينَ تَذْهَبُ سَاعَةٌ مِنْ الْعِشَاءِ فَيَبِيتَانِ فِي رِسْلٍ وَهُوَ لَبَنُ مِنْحَتِهِمَا وَرَضِيفِهِمَا حَتَّى يَنْعِقَ بِهَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ بِغَلَسٍ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ تِلْكَ اللَّيَالِي الثَّلَاثِ وَاسْتَأْجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلًا مِنْ بَنِي الدِّيلِ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ بْنِ عَدِيٍّ هَادِيَا خِرِّيتًا وَالْخِرِّيتُ الْمَاهِرُ بِالْهِدَايَةِ قَدْ غَمَسَ حِلْفًا فِي آلِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَهُوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ فَأَمِنَاهُ فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا وَوَاعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلَاثِ لَيَالٍ بِرَاحِلَتَيْهِمَا صُبْحَ ثَلَاثٍ وَانْطَلَقَ مَعَهُمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ وَالدَّلِيلُ فَأَخَذَ بِهِمْ طَرِيقَ السَّوَاحِلِقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ وَهُوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍيَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلَانًا وَفُلَانًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهِيَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَيَّ وَأَخَذْتُ رُمْحِي فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الْأَرْضَ وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا فَرَفَعْتُهَا تُقَرِّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الْأَزْلَامَ فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لَا فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَرَكِبْتُ فَرَسِي وَعَصَيْتُ الْأَزْلَامَ تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ لَا يَلْتَفِتُ وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الِالْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الْأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً إِذَا لِأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ فَاسْتَقْسَمْتُ بِالْأَزْلَامِ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَنَادَيْتُهُمْ بِالْأَمَانِ فَوَقَفُوا فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنْ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمْ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلَانِي إ

ነጊሩና ኣሎ [ያሕያ ቢን ቡካይር] ነጊሩና ኣሎ [ኣል ላይትስ] ካብ [ዑቃይል] ኢሉ [ኢብን ሺሃብ]፣ ነጊሩኒ ኣሎ [ዑርዋን ቢን ኣዝ ዙበይር] [ዓሲያ] ራዲያላሁ ዓንሃ፣ በዓልቲ ቤት ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢላ፤ ክልቲኦም ወለደይ ናብ እስልምና ክኣትዉ ከለዉ ገና ኣብ ዕድመ ንእስነት ኣይበጻሕኩን ነይረ፣ ካብ ሽዑ ጀሚረ ሓንቲ መዓልቲ’ውን ትኹን ዝሓልፍና ኣይነበረትን ግን ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ምሉእ መዓልቲ ንግሆን ምሸትን ክርእዩና ይመጹ ነበሩ። ኣስላም ምስተፈተኑ ኣቡበከር ተበጊሶም ናብ ሓባስያ -ኢትዮጵያ- ተሰዲዶም፣ ኣብ ባርካል ጊማድ ምስ በጽሑ ብኢብን ዓድ ዳጊና ዝተባህለ ሓለቓ ቀቢላ በጺሑዎ፤ 'ኣታ ኣቡበከር ናበይ ኢኻ ትኸይድ ዘለኻ?' ኣቡበከር ድማ፡ 'ህዝበይ ሰጒጉኒ'ዩ፡ ስለዚ ንኣምላኸይ ምእንቲ ከምልኽ ኣብ መላእ ዓለም ክዘውር እደሊ' ኢሉ መለሰሉ። ኢብን ዓድ ዳጊና ከምዚ በለ፦ ‘ከምዚ ከማኻ ዝኣመሰሉ ሰባት ክወጹ የብሎምን ክባረሩን የብሎምን፡ ምኽንያቱ ንስኻ ካብቶም ንዋላ ሓንቲ ዘይብሎም ዝሰርሑ፡ ዝምድና ዝሃንጹ፡ ንዝደኸሙ ዝድግፉ፡ ጋሻ ዘዘናግዑን ኩሉ ግዜ ኣብ መንገዲ ሓቂ ዝሕግዙን ስለ ዝኾንኩም። ኣነ ሓላዊኻ ክኸውን እየ። ስለዚ ተመሊስካ ኣብ ምድርካ ንኣምላኽካ ኣምልኾ'። ስለዚ ኣቡበከር ተመሊሱ ኢብን ዓድ ዳጊና ምስኡ ከደ። ሽዑ ኢብን ዓድ ዳጊና ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ቅድሚ ሰበስልጣን ቁረይሽ ተጓዒዙ ከምዚ በሎም፤ 'ብሓቂ ከም በዓል ኣቡበከር ዝኣመሰሉ ሰባት ክወጹ ኣይግብኦምን ክስጎጉ'ውን ኣይግብኦምን'ዩ። ነቶም ዋላ ሓንቲ ንዘይብሎም ክሰርሑ ዝፈትዉ፡ ዕርክነት ዝሃንጹ፡ ድኹማት ዝከናኸኑ፡ ኣጋይሽ ዘዘናግዑን ኩሉ ግዜ ኣብ መንገዲ ሓቂ ዝሕግዙን ሰባት ትሰጉዎም ዲኹም?'. ኣብ መወዳእታ ህዝቢ ቁረይሽ ነቲ ኢብን ዓድ ዳጊማ ኣብ ልዕሊ ኣቡበከር ዝገበሮ ሓለዋ ኣይከሓዱን፣ ንኢብን ዓድ ዳጊና ድማ፤ 'ኣቡበከር ንጐይታኡ ኣብ ገዝኡ ጥራይ ከምልኽን ከም ድላዩ ክሰግድን ቁርኣን ከንብብን ኣዘዞ፡ ኣብ ልዕሊ ኣንስቲናን ደቅናን ጸለመ ከየስዕብ ስለ እንፈርሕ ድማ ብተግባራቱ ከይርብሸናን ከየትርረናን'። ኢብን ዓድ ዳጊና ነዚ ናብ ኣቡበከር ኣመሓላሊፉ። ስለዚ ኣቡበከር ኣብ ቤቱ ስግደት ክገብር ጀሚሩ ሰላት ኣይቀርብን ብዘይካ ኣብ ገዝኡ ኣብ ደገ ቁርኣን ኣየንብብን። ሽዑ ኣቡበከር ኣብ መረባኡ ንደገ ዝሰፍሕ ናይ ጸሎት ቦታ ክሃንጽ ሓሳብ መጸ፣ ኣብኡ ድማ ኣብኡ ክሰግድን ቁርኣን ከንብብን ይኽእል። ኣንስትን ደቂ ሙሽሪኪንን ግን ብግርምቢጥ ኣብኡ ተኣኪበን ኣቡበከር ጸሎት ክውድእ ተጸበዩ። ከም ዝፍለጥ ድማ ኣቡበከር ንብዓት ዝፈቱ ቁርኣን ከንብብ ከሎ ንብዓቱ ክሕዝ ዘይክእል ሰብ እዩ ነይሩ። ስለዚ እቶም ካብ ሙሽሪኪን ዝመጹ ሰበስልጣን ቁረይሽ ሰንቢዶም ኣብ መወዳእታ ንኢብን ዓድ ዳግና ኣብ ቅድሚኦም ጸዊዖም ከምዚ በልዎ:- ብሓቂ ንኣቡበከር ኣብ ቤቱ ክሰግድ ካባኻ ዋሕስ ሂብናዮ ኣለና: ንሱ ግን ኣብ መረባኡ ናይ ጸሎት ቦታ ብምህናጽን ጸሎትን ዓው ኢልካ ምንባብን ብምግባርን ነዚ ጥሒሱ: ዋላ እኳ እዚ ንኣንስታትና ክጸልወን እዩ ኢልና ስክፍታ እንተነበረና:: ቆልዑ፡ ብሓቂ ድማ ኣጋጢሙ። ስለዚ ከልከልዎ። ኣብ ገዛ ንረባኡ ከምልኽ እንተደልዩ ንቕድሚት ንኺድ። እንተኣቢዩ ድምጹ ከስምዕ እንተቐጺሉ ግን ሓለዋኻ ክመልሰሉ ሕተቶ፣ ምኽንያቱ ስምምዕ ምስ ኣፍረስካ ኣይንፈትዎን ኢና ምስ ኣቡበከር ክንሰማማዕ ኣይንሰማማዕን ኢና'። ከምዚ በለ ዓይስያ ራድያላሁ ዓንሃ: ስለዚ ኢብን ዓድ ዳጊና ምስ ኣቡበከር ተራኺቡ: 'እቲ ዝገበርካዮ ስምምዕ ድሮ ትፈልጦ ኢኻ: ስለዚ ትሕዞ ዲኻ ወይስ ሓለዋይ ትመልሰለይ: ምኽንያቱ ዓረብ ብሰንኪ ሓደ ዝኣሰረኒ ሰብ ጥራይ ነቲ ስምምዕ ከም ዝሰበርኩ ምስ ሰምዑ ኣይፈትዎን እየ' በለ። ስለዚ ኣቡበከር ድማ፤ ‘እቲ ናይ ውሕስነት ገንዘብ ይመልሰልካ ኣለኹ ተስፋኻ፡ ብውሕስነት ሓለዋ ኣላህ 'ዓዛ ዋጃላ' ድማ ሕጉስ እየ። ከምኡ ውን ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብቲ እዋን ኣብ መካ ስለ ዝነበረ ንኣስላም ከምዚ በሎም: 'ብሓቂ እታ ዝሰደድኩምላ መሬት ተራእዩኒ እዩ ኣብ መንጎ ክልተ ጸለምቲ ኣኻውሕ ዝበዝሖ ጎቦታት ስየ ተምሪ ኣለዎ'። ስለዚ እቶም ናብ መዲና ክስደዱ ዝደለዩ። ብተመሳሳሊ ብሓፈሻ እቶም ናብ ሓባስያ ዝተሰደዱ እውን ናብ መዲና ተሰዲዶም። ሽዑ ኣቡበከር እውን ናብ መዲና ክብገስ ተዳለወ። ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ግን 'ኣብ ዘለኻዮ ጽናሕ፡ ብሓቂ ፍቓድ -ክስደድ- ክረክብ ተስፋ እገብር' በሎ። ኣቡበከር ድማ፡ 'ብሓቂ ንኣቦይ ክብል ከም በጃ፡ ሓቂ ድዩ ከምኡ ትጽበ?'። ንሱ ድማ 'እወ ልክዕ እዩ' በለ። ስለዚ ኣቡበከር ብሓቂ ንነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ ስደቶም ከሰንዮም ከም ዝኽእሉ ኣብ ውሽጡ ተስፋ ገበረ። ስለዚ ነተን ክልተ ዝጋልባ እንስሳታት ብቆጽሊ ሳሙር ንኣርባዕተ ወርሒ መጊቡወን። ኢብን ሺሃብ ድማ ኡርዋ ከምዚ ኢሉ ዓይስያ ራዲኣላሁ ዓንሃ ከምዚ ኢሉ፤ ሓደ መዓልቲ ፍርቂ ቀትሪ ኣብ እንዳ ኣቡበከር ኮፍ ኢልና ከለና ሃንደበት ሓደ ሰብ ንኣቡበከር፤ 'እንሆ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ቅድሚ ሕጂ ኣብ ከምዚ ዝበለ ግዜ መጺኦምና ኣብ ዘይፈልጥሉ እዋን ይመጹ ኣለዉ'። ስለዚ ኣቡበከር ከምዚ ኢሎም፤ ‘ኣቦ ኣደይ በጃ ኰነሉ። በላህ ኣብ ከምዚ ዝበለ ግዜ ኣይምመጸን ግን ኣገዳሲ ነገር ክህሉ ኣለዎ'። 'ኣይስያ ራድያላሁ ዓንሃ ከምዚ ኢሉ፤ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም መጺኦም ፍቓድ ሓቲቶም ክኣትዉ ተዓደሙ። ኣትዩ ድማ ንኣቡበከር በሎ፤ 'ኣብ ገዛኻ ዘለዉ ሰባት ክወጹ ኣዘዞም'። ኣቡበከር ከምዚ ኢሎም፤ 'ካብ ስድራኻ እውን እዮም ኣቦይ በጃኻ ኦ ረሱል ኣላህ'። ብድሕሪኡ ከምዚ ኢሉ፤ 'ሱንጉህ ክስደድ ተፈቒዱለይ ኣሎ'። ኣቡበከር ሓቲቶም፤ 'ኣነ ድየ ብጻይ ክኸውን፡ ምእንቲ ኣቦይ ከም በጃኻ፡ ኦ ረሱል ኣላህ?'. ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ድማ ‘እወ ልክዕ እዩ’ ኢሉ መለሰሉ። ኣቡበከር ከምዚ ኢሎም፤ 'ምእንቲ ኣቦይ በጃኻ፡ ሓንቲ ካብ ኣግማለይ ውሰድ።' ረሱሉላህ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሎም፤ '-ግድን- ብዋጋ' 'ኣይስያ ራድያላሁ 'ኣንሃ በለ፤ ስለዚ ንኽልቲኦም ጽቡቕ ጌርና ኣዳሊናሎም ንኽልቲኦም ድማ መግቢ ሰሪሕናዮም ኣብ ቆርበት ቦርሳታት ኣቐሚጥናዮ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣስማዕ ቢንት ኣቡበከር ቀበቶኣ ኣብ ክልተ ክፋላት ቆሪጹ ድሕሪኡ ሓደ ክፋል ተጠቒሙ ነቲ ቆርበት ዝተሰርሐ ቦርሳ ኣሲሩ። ካብዚ ፍጻመ እዚ ድማ ድዛቲን ኒታቃይን - እታ ክልተ ቁራጽ ቀበቶ ዝነበራ ሰበይቲ - ተባሂላ ትፍለጥ። -'ኣይስያ ራድያላሁ ዓንሃ ቀጺሉ፤ - ብድሕሪኡ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላምን ኣቡበከርን ኣብ ጎቦ ጹር ኣብ ዝርከብ በዓቲ በጽሑ። ኣብኡ ድማ ሰለስተ ለይቲ ተሓብኡ። ዓብደላ ቢን ኣቡበከር ዝተባህለ በሊሕን ቅልጡፍን መንእሰይ ንኽልቲኦም ኣሰንዩ ኣብኡ ክሓድሩ ከደ። ኣብ ሰዓት ሳሁር - ኣብ መወዳእታ ለይቲ - ንኽልቲኦም ገዲፉ ወጺኡ ንግሆ ድማ ከም ሓደ ኣብ መቐለ ዝሓደር ሰብ ምስ ህዝቢ ቁረይሽ ተሓዋዊሱ። ንኽልቲኦም ከደናግር ዝኽእል ምስጢር ኣይሰምዐን፡ ጸልማት ምስ ኮነ ግን ዜና ሒዙ ክረኽቦም ክሳብ ዝመጽእ ይዝክሮ ነበረ። ከምኡ’ውን ኣሚር ቢን ፉሃይራ ዝተባህለ ናይ ኣቡበከር ባርያ ዝነበረ፡ ነተን ኣጣል ክሓልበን ይጓስየን፡ ናይ ‘ኢሻ’ ግዜ ምስ ሓለፈ ነዊሕ ከይጸንሐ ይህበን ነበረ። ስለዚ ክልቲኦም ብሰላም ክሓድሩ ይኽእሉ ነበሩ፣ ፍሩይ ጸባ ማለት ካብ ምሕላብ ኣጣል ጸባ ብምርካብ ክሳብ ኣሚር ቢን ፉሃይራ ነተን ኣጣል ንግሆ ክጓሰያ መሪሑ። ኣብተን ሰለስተ ለይቲ ዝተሓብኣለን ምሸት ምሸት ከምዚ ይገብር ነበረ። ድሕሪኡ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላምን ኣቡበከርን ካብ ቀቢላ ባኒ ኣድ ዲል ሓደ ሰብ ቆጺሮም ማለት እቲ ቀቢላ ካብ ባኒ ዓብዱ ዓ ከም መምርሒ ጽርግያ። እቲ ሰብ እቲ መንገዲ ጉዕዞ ዝርዳእ ሰብ እዩ። እዚ ሰብ እዚ ምስ ስድራ ኣል ኣሽ ቢን ዋዒል ሳህሚ ኢሉ ማሕላ ፈጺሙ ምስ ሃይማኖት ቁረሽ ካፊራት እውን ሃይማኖታዊ ሰብ እዩ። እንተኾነ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላምን ኣቡበከርን ኣሚኖም ክልተ ዝጋልባ ኣግማሉ ኣረኪቦም ድሕሪ ሰለስተ ለይቲ ወጋሕታ ኣብ ሳልሳይ ለይቲ ነተን ዝጋልባ ኣግማል ናብ በዓቲ ጹር ንምምላስ ምስኡ ስምምዕ ገበሩ። ሽዑ ኣሚር ቢን ፉሃይራ ምስ ክልቲኦምን ምስቲ መራሒን ተበገሰ። እቲ መራሒ መገዲ ነቲ ናይ ገማግም ባሕሪ መንገዲ ምሳታቶም ሒዙ ከደ። [ኢብን ሺሃብ] ከምዚ ኢሉ፤ ከምኡ’ውን ንዓይ [ዓብዱርራሕማን ቢን ማሊክ ኣል ሙድሊጂ] ወዲ ሓው ሱራቃ ቢን ማሊክ ቢን ጁስያም [ኣቡኡ] ከም ዝነገሮ፡ [ሱራቃ ቢን ጁስያም] ክብል ከም ዝሰምዐ ተገሊጹ ኣሎ፤ ካብ ኩሬሽ ካፍር ሓያሎ ልኡኻት መጺኦምና፡ ንረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላምን ኣቡበከርን ንሓደ ካብኣቶም ዝቐተለ ወይ ዝማረኸ ሰብ ሽልማት ዘለዎ ውድድር ገበሩና። ኣብ ማእኸል ጉባኤ ህዝበይ ኮፍ ኢለ ከለኹ ድማ ባኒ ሙድሊጅ፡ ሃንደበት ናብ ሓደ ካብኣቶም መጺኡ ኣብ ቅድሜና ኣብ ጉባኤ ኮፍ ኢሎም ዝነበሩ ደው ኢሎም፤ ‘ኦ ሱራቃ ብሓቂ ሕጂ ጥራይ ኣብ ገማግም ባሕሪ ጸሊም ርእየ። ናይ መሓመድን ብጾቱን እዮም መሲሉኒ። ሱራቃ ድማ ከምዚ ኢላ፤ እቶም ኣብ ሕቶ ዝኣትዉ ንሳቶም ምዃኖም ፈሊጠ፡ ግን ከኣ በልክዎ፤ 'ብሓቂ ንሳቶም ኣይኮኑን - ረሱል ናይ ኣላህ - ግን ከምዚን ፈላን ርኢኹም ኣለኹም፡ ምስ ሰለይቲና ብሓባር ዝንቀሳቐሱ'። ንእተወሰነ እዋን ኣብቲ ጉባኤ ጸኒሐ፡ ድሕሪኡ ናብ ገዛይ ከይደ ናብቲ ገዛ ኣተኹ። ሽዑ ነታ ጓል ኣንስተይቲ ኣገልጋሊተይ ፈረሰይ ካብ ድሕሪ ጎቦ ኣውጺኣ ክሳብ ዝመጽእ ክትሕዞ ኣዘዝክዋ። ኲናት ሒዘ ድሕሪኡ ካብ ድሕሪ ገዛ ወጻእኩ። ነቲ ታሕተዋይ ጫፍ ናይቲ ኲናት ኣብ መሬት ኣቐሚጠ ነቲ ላዕለዋይ ጫፍ ብምውራድ ኲናተይ ሓቢአዮ፣ ኣብ ፈረሰይ ምስ በጻሕኩ፣ ብኡንብኡ ተሰቒለሉ። ንፈረሰይ ምእንቲ ክቐርቦም ኣቀላጥፍክዎ። ናብኦም ምስ ቀረብኩ ፈረሰይ ኣብ መሬት ወቒዑ ወደቕኩ። ተንሲአ ድሕሪኡ ኢደይ ናብ ኲቨርይ ኣእተኹ ድሕሪኡ ብዙሕ ዕጫ ንምስኣል ከም መሳርሒ ክጥቀመሉ ሓያሎ ፍላጻታት ኣውጺአ። ነቶም ፍላጻታት ብምስኣል መብርሂ ደለኹ፡ ክጎድኦም ድየ ኣይጎድኦምን። ስለዚ እቲ ዝወጸ ማዕረ እቲ ዘይተሓጎስኩሉ እዩ ነይሩ። ድሕሪኡ ዳግማይ ክቐርቦም ምእንቲ ውጽኢት ዕጫ ከይኣመንኩ እንደገና ፈረስ ተወጢሐ። ኣነ - ኣዝየ ምስ ቀረብኩ - ንባብ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ክሰምዕ ምስ ጀመርኩ፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ንሱ ኣይተገልበጠን፡ ኣቡበከር ብዙሕ ግዜ ርእሱ ናብዚን ናብቲን ክዘውር ከሎ፡ ቅድሚት ኣእጋር ፈረሰይ መሊሱ ኣብ መሬት ጠሓለ ክሳብ ኣብ ብርኩ ዝበጽሕ እሞ ኣነ ድማ ካብ ልዕሊኡ ወዲቐ። ፈረሰይ ኣውረድክዎ፡ ድሕሪኡ ተንሲኡ ኣእጋሩ ከውጽእ ዳርጋ ኣይከኣለን። ፈረሰይ ትኽ ኢሉ ደው ምስ በለ፡ ሃንደበት ካብ ኣሰር እግሩ - ካብ ሓዊ ዘይመጸ - ትኪ ወጺኡ፡ ከም ደበና ናብ ሰማይ ደየበ። ብድሕሪኡ ምስ ሎተሪ መብርሂ ምድላይ ተመሊሰ ሕጂ ውን እታ ዝወጸት ሎተሪ ዘይፈተኹዋ እያ ነይራ። ኣብ መወዳእታ ውሕስነት ውሕስነት ሒዘ ደዊለሎም። ስለዚ ደው በሉ። ድሕሪኡ ክሳብ ኣብኦም ዝበጽሕ ፈረሰይ ተወጢሐ። ምስ ፈሸልኩ - ምቕታሎም - ኣብ መጻኢ ጉዳይ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከም ዝስዕር ኣብ ኣእምሮይ መጺኡኒ። ኢለዮ፤ 'ብሓቂ ህዝብኻ ሽልማት ዘለዎ ውድድር ገይሩልካ'ዩ። ሽዑ እቶም ህዝቢ እንታይ ከም ዝደልይዎ ነገርክዎም። ሽዑ ስንቀይን ንብረተይን ኣቕረብክዎም፡ ክልቲኦም ግን ኣጉዲሎም ዘለኒ ኣይሓተቱን። ክጸንሕ እዩ። pi ንሱ ድማ 'ህላወና ምስጢር ግበር' ኢሉ። ሽዑ ናይ ጸጥታ ውሕስነት ደብዳበ ክጽሕፍ ስለ ዝሓተትክዎ፡ ንኣሚር ቢን ፉሃይራ ኣብ ዝተቐብአ ቆርበት ክጽሕፎ ኣዘዘ። ብድሕሪኡ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ጉዕዞኦም ቀጸሉ። ኢብን ሺሃብ ከምዚ ኢሉ፤ ኡርዋ ቢን ኣዝ ዙቤር ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ምስ ኣዝ ዙበይር ኣብ ሓደ ጉጅለ ናይ ኣስላም ንግዳዊ ካራቫናት ከምዝተራኸቡ ሓቢሩኒ ኣሎ። ካብ ምድሪ ሶርያ ገና ዝተመልሱ ነጋዶ እዮም ነይሮም፣ ኣዝ ዙበይር ንነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላምን ኣቡበከርን ጻዕዳ ክዳን ኣልቢስዎም። ኣብ መዲና ዝነበሩ ኣስላም ካብ መካ ምውጽኦም ናይ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ሰሚዖም ስለ ዝነበሩ፡ ክሳብ እቲ ውዑይ ኣየር ፍርቂ መዓልቲ ናብ ገዝኦም ክኸዱ ዘገድዶም፡ ንመምጽኢኡ ንምቕባል ንግሆ ንግሆ ናብ ሓራ ይኸዱ ነበሩ። ሓደ መዓልቲ ናብ ገዝኦም ምስ ተመልሱ፡ ንነዊሕ እዋን ድሕሪ ምጽባይ፡ ሓደ ኣይሁዳዊ ሰብኣይ ንምርኣይ ኢሉ ናብ ርእሲ ሓደ ካብ ዕርድታቶም ደየበ፡ እንተኾነ ግን ረሱል (ሰ.ዓ.ወ) ምስ ብጾቱን ጻዕዳ ክዳን ተኸዲኖም፡ ኣብ ሚራጅ -ዝሓርር ሙቐት- ክጠፍኡ ረኣዮም። እቲ ኣይሁዳዊ ብላዕሊ ድምጹ ካብ ምጭዳር ንነብሱ ክቆጻጸር ኣይከኣለን፤ 'ኣንታ ህዝቢ ዓረብ እዚ ክትጽበዮ ዝጸናሕካ መራሒኻ'ዩ። ብኡ ንብኡ ኣስላም ኣጽዋሮም ክወስዱ ፋሕ ኢሎም ንመምጽኢ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ኣብ ሕቖ ሓራ ሰላም በሉ። ክሳብ ኣብ ባኒ ዓምሩ ቢን ዓውፍ ደው ዝብል ምስኦም ብየማን መስርዕ ደው በለ። እታ መዓልቲ እቲኣ ሰኑይ ናይ ወርሒ ረቢኡል ኣውል እያ። ኣቡበከር ስቕ ኢሎም ኮፍ ኢሎም ደው በሉ። ስለዚ እቶም ንነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ርእዮም ዘይፈልጡ ደቂ ኣንሳር ብርሃን ጸሓይ ብቐጥታ ኣብ ልዕሊ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ክሳብ ዝወድቕ ንኣቡበከር እንቋዕ ሓጎሰካ ክብሉ ጀመሩ። ስለዚ ኣቡበከር ቀሪቡ ብሻውል ሸፈኖ። ሽዑ እዩ ሰባት ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዎሰላም መን ምዃኑ ዝፈለጡ። ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ እንዳ ባኒ ዓምሩ ቢን ዓውፍ ኣስታት ዓሰርተ ለይቲ ሓዲሮም ኣብ ትሕቲ ፍርሃት እግዚኣብሄር ዝተሃንጸ መስጊድ ሰሪሑ፡ ድሕሪኡ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብቲ መስጊድ ሰገደ። ቀጺሉ ምስቶም ህዝቢ ክኸይድ ኣብ ገመልኡ ተሰቒሉ ክሳብ ኣብ መዲና ዝርከብ መስጊድ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም፡ ኣስላም ዝስግዱሉ መስጊድ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም፡ ገመልኡ ትጉረም። ቅድሚ ሕጂ እቲ መስጊድ ናይተን ኣብ ትሕቲ ሓለዋ ኣስዓድ ቢን ዙራራ ክልተ ዘኽታማት ዝኾና ሱሃይልን ሳሃልን ዝኾና ቴምብር ዝነቅጽ ቦታ እዩ ነይሩ። ሽዑ ጤልኡ ምስ ኣጉረምረመ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ከምዚ በለ: ‘ፍቓድ ኣምላኽ እዚ እየ ዝነብረሉ’። ብድሕሪኡ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ነቶም ክልተ ዘኽታማት ጸዊዖም ከም መስጊድ ንኽጥቀሙሉ ቴምብር ዝነቐጸሉ ቦታ ክገዝኡ ጸዊዖም። እቶም ክልተ ዘኽታማት ድማ፤ 'አይኮንን። ንሕና እውን ከይተረፈ ሂብናኩም። ኦ ረሱል ናይ ኣላህ'። ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ግን ኣብ መወዳእታ ካብቶም ክልተ ቆልዑ ክሳብ ዝገዝእ ካልኣይ ህያብ ክቕበል ኣይደለየን። ቀጺሉ ከም መስጊድ ሰሪሑ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላምን ብጾቱን ንምህናጽ ኣእማን ከንቀሳቕሱ ጀመሩ። ነቲ ኣእማን እናንቀሳቐሰ ከሎ፡ ‘እቶም ናብዚ ዝመጹ ነገራት - እቶም ኣእማን - ካብ ኻይባር ዝመጹ ነገራት ኣይኮኑን። እዚኦም ዝሓሹ እዮም ኦ ረቢና ዝጸረዩን'። ከምኡ’ውን ከምዚ በለ: ‘ኦ ኣላህ ብርግጽ ዓስቢ ናይ ድሕሪ ሞት ዓስቢ ኢዩ። ስለዚ ንኣንሳርን ሙሃጂሪንን ባርኽ። ኣዘንታዊ ካብ ኣስላም ካብ ሓደ ሰብ ግጥሚ ኣምጺኡ ግን ኣይጠቐሰለይን። ኢብን ሺሃብ ከምዚ ኢሉ፤ ካብቶም ዘለዉ ሓዲሳት፡ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ብዘይካ ብፍጹም ግጥሚ ከም ዘብጽሑ እትገልጽ ሓንቲ ሓዲስ የላን። ካብዚ ሓዲስ'።