Peristiwa Perang Uhud: Ujian pasukan pemanah, keteguhan Umar RA, dan penegasan Tauhid atas kesyirikan

Imam Bukhari : 2812

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يُحَدِّثُ قَالَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ وَكَانُوا خَمْسِينَ رَجُلًا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ إِنْ رَأَيْتُمُونَا تَخْطَفُنَا الطَّيْرُ فَلَا تَبْرَحُوا مَكَانَكُمْ هَذَا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا هَزَمْنَا الْقَوْمَ وَأَوْطَأْنَاهُمْ فَلَا تَبْرَحُوا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ فَهَزَمُوهُمْ قَالَ فَأَنَا وَاللَّهِ رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ قَدْ بَدَتْ خَلَاخِلُهُنَّ وَأَسْوُقُهُنَّ رَافِعَاتٍ ثِيَابَهُنَّ فَقَالَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُبَيْرٍ الْغَنِيمَةَ أَيْ قَوْمِ الْغَنِيمَةَ ظَهَرَ أَصْحَابُكُمْ فَمَا تَنْتَظِرُونَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جُبَيْرٍ أَنَسِيتُمْ مَا قَالَ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّ النَّاسَ فَلَنُصِيبَنَّ مِنْ الْغَنِيمَةِ فَلَمَّا أَتَوْهُمْ صُرِفَتْ وُجُوهُهُمْ فَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمْ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ فَلَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ اثْنَيْ عَشَرَ رَجُلًا فَأَصَابُوا مِنَّا سَبْعِينَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ أَصَابُوا مِنْ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً سَبْعِينَ أَسِيرًا وَسَبْعِينَ قَتِيلًا فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَنَهَاهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُجِيبُوهُ ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَمَّا هَؤُلَاءِ فَقَدْ قُتِلُوا فَمَا مَلَكَ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ وَاللَّهِ يَا عَدُوَّ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ عَدَدْتَ لَأَحْيَاءٌ كُلُّهُمْ وَقَدْ بَقِيَ لَكَ مَا يَسُوءُكَ قَالَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ وَالْحَرْبُ سِجَالٌ إِنَّكُمْ سَتَجِدُونَ فِي الْقَوْمِ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي ثُمَّ أَخَذَ يَرْتَجِزُ أُعْلُ هُبَلْ أُعْلُ هُبَلْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا تُجِيبُوا لَهُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَقُولُ قَالَ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ قَالَ إِنَّ لَنَا الْعُزَّى وَلَا عُزَّى لَكُمْ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا تُجِيبُوا لَهُ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَقُولُ قَالَ قُولُوا اللَّهُ مَوْلَانَا وَلَا مَوْلَى لَكُمْ

اسان کي [عمرو بن خالد] ٻڌايو آهي [زهير] اسان کي ٻڌايو آهي [ابو اسحاق] چيو آهي ته مون [البرو بن عازب رضي الله عنهما] کي ٻڌو آهي ته هو ٻڌائي رهيو هو، هن چيو ته: رسول الله ﷺ احد جي جنگ ۾ عبدالله بن جبير کي پيادل فوج - تير انداز - جو ڪمانڊر مقرر ڪيو، جنهن جي تعداد پنجاهه هئي. پاڻ فرمايائون: 'جيڪڏهن توهان اسان کي پکين سان ٽڪرائجي رهيا ڏسو، ته پوءِ پنهنجي جاءِ نه ڇڏيو جيستائين مان توهان کي خبر نه ڏيان. ۽ جيڪڏهن توهان ڏسو ته اسان کي دشمن کي شڪست ڏيندي ۽ انهن کي لتاڙيندي ڏسو، ته پوءِ پنهنجي جاءِ نه ڇڏيو جيستائين مان ڪو قاصد نه موڪليان'. آخرڪار مسلمان پنهنجن دشمنن کي شڪست ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا. البارو چيو: 'مون لاءِ، واقعي الله جو قسم، مون عورتن کي - دشمنن کي - ڊوڙندي ڏٺو ته جيئن انهن جي پيرن ۾ ڪنگڻ ۽ انهن جي ٻڪرين کي ڏٺو وڃي ڇاڪاڻ ته انهن پنهنجا ڪپڙا کنيا'. تنهن ڪري عبدالله بن جبير جي ماڻهن چيو: 'اهو غنيمه آهي - جنگ جو مال -، مطلب ته عورتون غنيمه آهن.' توهان جي دوستن انهن کي شڪست ڏني آهي، تنهنڪري، توهان ڪهڙي انتظار ۾ آهيو؟'. عبدالله بن جبير چيو؛ 'ڇا توهان وساري ڇڏيو آهي ته رسول الله ﷺ توهان کي ڇا چيو هو؟'. انهن جواب ڏنو؛ 'سچ پچ اسان کي انهن ڏانهن وڃڻو آهي ته جيئن اسان غنيمه حاصل ڪري سگهون'. جڏهن اهي هيٺ ڏنل لشڪر جي ويجهو پهتا، ته انهن جا منهن مکيه مقصد کان ڦري ويا - جيستائين اهي بي ترتيبي ۾ ڊوڙي رهيا هئا. اهو اهو واقعو هو جڏهن رسول الله ﷺ انهن کي انهن جي پويان کان سڏيو جڏهن ته ان وقت رسول الله ﷺ سان گڏ ٻارهن لشڪرن کان سواءِ ڪو به نه بچيو هو. اسان جي طرف کان ستر ماڻهو مارجي ويا. ساڳئي وقت، بدر جي جنگ ۾، رسول الله ﷺ ۽ سندس ساٿي هڪ سو چاليهه مشرڪن لشڪر کي شڪست ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا، يعني ستر ماڻهو مارجي ويا ۽ ٻيا ستر ماڻهو قيدي بڻجي ويا. ان وقت ابو سفيان چيو؛ 'ڇا محمد لشڪر جي وچ ۾ آهي؟'. هن ٽي ڀيرا پڇيو. رسول الله صلي الله عليه وسلم اصحابن کي ان جو جواب ڏيڻ کان منع ڪيو. پوءِ پاڻ ٽي ڀيرا فرمايو؛ 'ڇا ابن ابي قحافه - ابو بڪر رضي الله عنه - لشڪر جي وچ ۾ آهي؟'. پوءِ وري فرمايو؛ 'ڇا ابن الخطثوب لشڪر جي وچ ۾ آهي؟'، ٽي ڀيرا. پوءِ هو پنهنجن دوستن ڏانهن واپس ويو ۽ چيو؛ 'اهي سڀ مارجي ويا آهن'. تنهن ڪري عمر پنهنجن جذبات تي ضابطو نه رکي سگهيو ۽ چيو؛ 'تون ڪوڙ ڳالهائي رهيو آهين. الله جو قسم، اي الله جا دشمن، بيشڪ جن ماڻهن کي تون ڳولي رهيو آهين اهي سڀ اڃا تائين جيئرا آهن ۽ اڃا تائين توهان تي برائي آڻڻ لاءِ بچيا آهن'. ابو سفيان چيو؛ 'هي جنگ بدر جي جنگ جو جواب هئي ڇاڪاڻ ته جنگ ۾ فتح هڪ کان پوءِ هڪ ايندي آهي. يقيناً، توهان ڪافرن کي لاشن کي ڪٽيندا ۽ قربانين کي ڪٽيندا ڏسندا جنهن جو مون حڪم نه ڏنو هو پر جنهن جي مون کي به پرواهه ناهي.' پوءِ ابو سفيان شعر ڳائڻ شروع ڪيو؛ 'عظيم آهي هبل، عظيم آهي هبل'. پوءِ رسول الله ﷺ جن فرمايو: 'تون جواب ڇو نٿو ڏئين؟'. صحابه ڪرام عرض ڪيو: 'يا رسول الله، اسان ڇا چئون؟'. پاڻ فرمايائون: 'اهو چئو؛ الله سڀ کان وڏو، بلند آهي'. ابو سفيان وري چيو: 'اسان وٽ هبل خدا آهي جڏهن ته توهان وٽ اهو ناهي'. پوءِ رسول الله ﷺ جن وري فرمايو: 'توهان جواب ڇو نٿا ڏيو؟'. صحابه ڪرام عرض ڪيو: 'يا رسول الله، اسان کي ڇا چئون؟'. پاڻ فرمايائون: 'اهو چئو؛ الله اسان جو محافظ آهي جڏهن ته توهان جو ڪو محافظ ناهي'.